"Tiểu nông thì không thể làm ra sản phẩm lớn, chất lượng đồng đều, giao hàng theo đúng hợp đồng. Để tạo hành lang thông thoáng khi đặt ra vấn đề sở hữu đất đai thì phải xem xét lại những chi tiết của Luật Đất đai"

Thưa ông, quan điểm của ông thế nào về tích tụ ruộng đất?

Nói tích tụ ruộng đất thì không thể tách ra nói riêng, bởi mọi vấn đề, sự việc đều nằm trong một thể thống nhất. Nói và giải quyết tách rời sẽ phạm phải sai lầm. Tích tụ ruộng đất thì đã có nhiều người nói rồi, tôi cũng có nói nhưng mỗi người nói theo một suy nghĩ. Theo tôi, việc tích tụ ruộng đất là “con dao hai lưỡi”, nếu làm không khéo sẽ để lại đằng sau một khối nông dân dốt nát, nghèo khổ. Nên khi đặt vấn đề đó thì phải bày ra trên bàn nhiều dữ liệu để xử lý. Nói tích tụ ruộng đất thì không thể nói chung chung được mà phải tích tụ có điều kiện. Bản chất của tích tụ rộng đất là gì? Tích tụ là làm cho nền nông nghiệp phát triển theo hướng khoa học hiện đại, nông dân có cuộc sống văn minh hạnh phúc, đất nước giàu lên.

Khi giải quyết cái này có hai điều kiện. Thứ nhất, chúng ta phải tiên lượng được ai mất đất, họ sẽ làm gì để sống. Thứ hai, việc tích tụ diễn ra đồng thời với cuộc cách mạng công nghiệp là bao lâu. Đó là hai điều kiện tiên quyết phải đưa ra tính. Về vấn đề thứ nhất, đương nhiên là người nghèo, người ít đất bị mất đất. Tại sao người nghèo bị mất đất? Không phải là họ nghèo vì vốn mà nghèo về kiến thức. Đó là đối tượng gặp rủi ro trong quá trình đi lên công nghiệp hoá nông nghiệp. Lý ra, chúng ta đã giải quyết được vấn đề này rồi. Có người nghĩ bỏ tiền ngân sách mua đất cấp lại cho nông dân vài ba công, cách làm thì không sai nhưng cái đó cũng chỉ là cách giải quyết “chống kẹt xe”. Điều kiện thứ hai phải tích cực gắn với giáo dục dạy nghề, nhưng cái này mình còn buông trôi. Tôi nhớ thời bao cấp đã cho giáo dục là quốc sách rồi, sau đổi mới chúng ta càng đề cập mạnh hơn. Tôi còn nhớ, ông Lý Quang Diệu (cựu Thủ tướng Singapore) cũng chân thành chia sẻ kinh nghiệm với cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt phải lo giáo dục trước. Singapore bắt đầu từ giáo dục. Nếu chúng ta tích cực học kinh nghiệm và làm nghiêm túc thì vấn đề tích tụ ruộng đất hiện nay không phải là điều đáng bàn.

Theo ông tích tụ ruộng đất ở ta đang theo chiều hướng nào?

Thấy nghèo không có đất thì cấp đất, bây giờ thấy sản xuất nhỏ manh mún không đủ khả năng hội nhập, nền nông nghiệp chúng ta cái gì cũng nhất hết nhưng chất lượng của mình xuống hàng trung bình. Gạo, trà cà phê, cao su thử hỏi có cái gì bán giá bằng người ta không? Cái đó ảnh hưởng đến tri thức nữa, ảnh hưởng vấn đề quan hệ sản xuất, sở hữu tư liệu sản xuất, tiểu nông thì không thể làm ra sản phẩm lớn, chất lượng đồng đều, giao hàng theo đúng hợp đồng. Để tạo hành lang thông thoáng khi đặt ra vấn đề sở hữu đất đai thì phải xem xét lại những chi tiết của Luật Đất đai.

"Tích tụ ruộng đất từ từ để người ta không có cảm giác hạt cát vào mắt mình mà nó phải trơn tru, đi một cách hoà bình, yên ả, trật tự. Trước hết phải tạo hành lang pháp lý, chứ đừng làm cho người ta nghi ngờ. Nông dân có nhiều đất nghi ngờ không biết chừng nào Nhà nước cải cách, chia ruộng đất lần nữa. Còn người mất đất thì cũng ỷ lại là Nhà nước sẽ chuộc đất, cấp đất cho mình. Luật pháp thông thoáng sẽ làm cho người nông dân không hoang mang, sợ sệt và người nghèo không ỷ lại rằng mình sẽ được Nhà nước cấp lại đất".

Luật Đất đai năm 1993, sau đó có 700 văn bản hướng dẫn thực hiện mà làm không nổi là do chúng ta không chính danh, chính ngôn. Nói đất đai là quyền sở hữu toàn dân, Nhà nước giao cho nông dân quyền sử dụng lâu dài. Luật thì không thể nói vậy được, sở hữu là cái gì, mà sử dụng là cái gì? Mình làm không rõ cái này, lấn cấn trong thực tế trật lất với nhau. Nói Nhà nước có quyền sở hữu thì Nhà nước muốn thu hồi muốn làm gì là theo quy hoạch của Nhà nước. Trước hết phải làm cho Luật Đất đai dễ hiểu, dễ làm.

Có nên định mức hạn điền không thưa ông?

Giải quyết việc này đừng đề ra định mức. Chúng ta qui định 3 mẫu, 6 mẫu nhưng thực tế có người cả trăm mẫu tạo ra sự giả dối. Nhìn sang Đài Loan, Nhật Bản “có định mức mà mình không định mức”, người ta đã làm năm bảy chục năm nay rồi. Mình chưa chuẩn bị đủ điều kiện, nếu có cũng để cho nông dân tự nguyện chuyển đổi. Tôi còn nhớ, có ông chủ nhiệm HTX nói: Có ai thích làm ruộng, làm trâu đâu; cũng chỉ tại vì nghèo mà phải làm.

Tích tụ ruộng đất từ từ để người ta không có cảm giác hạt cát vào mắt mình mà nó phải trơn tru, đi một cách hoà bình, yên ả, trật tự. Trước hết phải tạo hành lang pháp lý, chứ đừng làm cho người ta nghi ngờ. Nông dân có nhiều đất nghi ngờ không biết chừng nào Nhà nước cải cách, chia ruộng đất lần nữa. Còn người mất đất thì cũng ỷ lại là Nhà nước sẽ chuộc đất, cấp đất cho mình. Luật pháp thông thoáng sẽ làm cho người nông dân không hoang mang, sợ sệt và người nghèo không ỷ lại rằng mình sẽ được Nhà nước cấp lại đất.

Bài toán tích tụ ruộng đất đơn giản mà khó. Theo tôi, trước hết nhận thức lại vấn đề cho đúng một cách khách quan. Vấn đề then chốt, là làm cách mạng giáo dục, tôi không tham vọng chỉ làm trong hai ba năm đâu mà ít nhất phải 12 năm. Những học sinh học kém cho vào học nghề. Hiện nay, nông dân 40 tuổi trở lên cũng toàn là lao động cơ bắp, ở đồng ruộng gặt lúa, cuốc đất, vào Cty cũng làm công việc cơ bắp mà số này cũng sắp già nên lo cho thế hệ trẻ. Đào tạo cần có thời gian, nhưng mình có bệnh hay nôn nóng.

Xin cảm ơn ông!