Đường dây nóng : 0913.378.918

Cách đặt tên cho bão

Tuần qua cơn bão Molave đã tiến vào biển Đông, tôi muốn biết ai đặt tên cho các cơn bão và theo nguyên tắc nào?
Tin bài khác

 * Cày chìa vôi, cày 51 hay được nhắc đến là cái cày như thế nào và do ai nghĩ ra?

Lê Văn Tương, Phủ Lý, Hà Nam

Xưa nhất là cày chìa vôi; sau đó là cày chìa vôi cải tiến, có lưỡi cày bằng gang; cày cải tiến 1951 (cày 51), cày 1958 - năm nông dân bắt đầu vào hợp tác xã (cày 58). Cày chìa vôi là một trong các công cụ làm đất của nông dân Việt Nam thời xưa.

Thấy bảo cày chìa vôi xuất hiện ở nước ta từ thời nhà Lý, thế kỷ XI, và bị thay thế dần dần bởi cày 51, 58. Còn nghe, cày chìa vôi có từ hồi xa lắc xa lơ, 4000 năm trước Công nguyên ở nhiều nước trên thế giới, chứ chẳng phải chỉ ở nước ta mới có. Không hiểu từ đâu mà cày có tên là cày chìa vôi?

Thông tin tiếng Việt trên mạng chả có nhiều, ảnh lại càng không. Tìm hiểu về cày chìa vôi, cày 51, 58 và các loại cày thô sơ hồi xưa của Việt Nam khá khó. Bảo tàng Dân tộc học và Bảo tàng Cách mạng Viêt Nam thể nào chả có vài chiếc bày ra, nhưng chưa chắc người ta đã hiểu rõ gốc gác của nó.

* Tuần qua cơn bão Molave đã tiến vào biển Đông, tôi muốn biết ai đặt tên cho các cơn bão và theo nguyên tắc nào?

Phạm Thị Thơ, Tiền Hải, Thái Bình

Theo thông tin trên mạng thì dựa trên một hệ thống chọn tên quốc tế do Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) tại Genève (Thụy Sĩ) quản lý, tên gọi các cơn bão lớn đã được biết trước nhiều năm, ngay cả khi các chuyên gia khí tượng không thể dự báo chính xác thời gian và địa điểm bão sẽ xuất hiện.

Đối với khu vực Bắc Đại Tây Dương, Caribbe và Vịnh Mexico, danh sách tên bão năm 2005 được xếp theo thứ tự abc từ Arlene đến Wilma với các tên gọi của nam và nữ xen kẽ nhau như Katrina, Lee, Maria, Nate, Ophelia, Philippe, Rita, Stan... Mỗi năm WMO sử dụng danh sách gồm 21 tên gọi thông dụng (xếp theo thứ tự abc và bỏ 5 mẫu tự q, u, x, y và z) tương ứng với số trận bão trung bình xuất hiện trong mùa giông bão kéo dài từ giữa tháng 6 đến cuối tháng 11.

Rita là cơn bão thứ 17 ở Đại Tây Dương trong năm nay. Nếu số cơn bão vượt quá 21, WMO sẽ chuyển sang dùng các mẫu tự trong bảng chữ cái Hy Lạp. Nghĩa là Wilma được dùng để gọi tên cơn bão thứ 21 (nếu có năm nay) thì tiếp theo đó sẽ là bão Alpha và Beta... Danh sách các tên bão được tái sử dụng 6 năm một lần (chẳng hạn, năm 2011, WMO sẽ trở lại sử dụng danh sách tên bão năm 2005).

Các nhà khí tượng học Mỹ bắt đầu đặt tên cho các cơn bão nhiệt đới, và những cơn cuồng phong (phát triển từ bão nhiệt đới với gió mạnh từ cấp 8) năm 1953. Ý tưởng sử dụng những tên gọi quen thuộc, ngắn gọn nhằm tạo dễ dàng trong giao tiếp giữa hàng triệu người bị ảnh hưởng bởi thiên tai và tránh gây nhầm lẫn khi nhiều cơn bão hướng về cùng một khu vực. Ban đầu, tất cả tên gọi bão đều của phái nữ nhưng đến năm 1979 thì áp dụng qui tắc xen kẽ tên nam và nữ theo đề nghị của các nhà hoạt động vì quyền phụ nữ tại Mỹ. Các khu vực khác như Tây Bắc Thái Bình Dương, Vịnh Bengal và Biển Đông, người ta sử dụng tên của động vật hoặc thực vật dịch sang các ngôn ngữ địa phương.

WMO có thể loại một số tên bão ra khỏi danh sách để các cơn bão mới không gợi lại những ký ức buồn. Nanette Lomarda - Trưởng ban bão nhiệt đới ở WMO nói: “Khi bão gây ra tổn thất lớn về người và kinh tế, chúng tôi phải xóa tên gọi đó”. Chẳng hạn sẽ không còn cơn bão nào có tên gọi Andrew do tháng 8/2002, bão Andrew làm thiệt mạng 23 người và gây thiệt hại 21 tỉ USD ở miền Nam nước Mỹ.

Sau yêu cầu của Honduras, tên bão Mitch đã không còn xuất hiện trong danh sách. Năm 1998, một cơn bão với tên gọi đó đã gây thương vong nhiều nhất trong lịch sử của quốc gia Trung Mỹ trên, làm 5.657 người chết và làm 8.058 người mất tích. Hai cơn bão Charley và Ivan đã lần lượt tàn phá Florida và Cuba tháng 8 và 9/2004 cũng đã bị xóa tên. Khi cho một tên bão bị loại, WMO sẽ thay thế bằng một tên khác thuộc cùng phái và bắt đầu bằng chữ cái của tên đã bị loại.

Share Facebook Share Google Share Twitter Share Zingme  
Gs.TS Nguyễn Lân Dũng
Bình luận Gửi phản hồi