Thứ năm, 21/09/2017 07:34 GMT+7

Hotline: 091.352.8198

Mùa xuân, kể chuyện chọn giống

16/01/2013, 10:35 (GMT+7)

Không biết từ lúc nào, tôi cứ chờ đợi những ngày mai, những mùa xuân, mùa hạ, “mùa gieo hạt” cho những giống lúa mới...

Chọn giống trên đồng vui thế!

Chim gọi nhau phơi phới chiều nay,

Ruộng gặt xong đã sớm đường cày,

Ngày mai lại đến mùa gieo hạt…

(Thơ của GS.VS. Vũ Tuyên Hoàng)

Không biết từ lúc nào, tôi cứ chờ đợi những ngày mai, những mùa xuân, mùa hạ, “mùa gieo hạt” cho những giống lúa mới đã trải qua quá trình chọn lọc khắt khe, để rồi lại tiếp tục nâng niu, ấp ủ những giấc mơ chọn được thêm nhiều giống mới cho đời. Chờ đợi những mùa sau, những giống sau sẽ tốt hơn giống trước và phù hợp với bà con nông dân- đó là khát khao của những người làm giống chúng tôi.

Nhớ lại ngày đầu tiên đi chọn giống, ngày đầu hè khi chiến tranh đang vô cùng khốc liệt (1969), vườn tập đoàn giống lúa của Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm có chừng trên 1.000 mẫu giống, cấy theo 2 phía bờ của các ô ruộng thí nghiệm mà chúng tôi đào đắp tu sửa suốt mùa đông tập sự, bờ thẳng tắp, đẹp chẳng kém bờ xây. Mặc cho máy bay xoèn xoẹt trên đầu, ném bom ở đâu đó…, thầy Lương Định Của vẫn đi quan sát, chọn từng dòng, rồi chỉ từng cây lúa để chúng tôi đeo thẻ, ghi tên, bứng về trồng vào chậu.

Tham quan ruộng lúa giống

Khi ấy tập đoàn lúa đa số là giống địa phương, cảm quang chuyển vụ từ mùa sang vụ xuân nên các chậu lúa trồng xong, được xếp thành từng cụm rồi úp gọn trong lồng bọc giấy dầu đen (xử lý quang chu kỳ ngắn) để chúng trỗ được ngay vào lúc ngày dài. Sau 10-15 chu kỳ xử lý là lúa trỗ, có thể lai với các giống ngắn ngày để tạo ra giống mới, phá vỡ tính cảm quang.

Dụng cụ gây biến đổi di truyền lúc đó thật đơn giản: Xô, chậu, kéo, phanh, bao giấy… và những giống lúa có đặc điểm khác nhau thu thập từ mọi miền Tổ quốc. Lai xong, thu hạt rồi gieo, chọn cây trong quần thể phân ly rồi thuần hóa thành giống mới năng suất cao, đưa vào sản xuất làm ra nhiều lúa gạo góp phần chống Mỹ.

Nông dân đi qua cánh đồng của Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm bảo nhau rằng: Ruộng ông Của bờ thẳng tắp, cấy thẳng hàng thật đẹp nhưng sao người ta lại “vô công rồi nghề” đem trộn hạt giống để gieo rồi lội suốt ngày ngoài đồng mà hái từng bông như người cổ xưa vậy?

Còn chúng tôi, những nhà chọn giống thì mỗi mùa chọn giống là một mùa làm việc say sưa trong tưởng tượng, ấp ủ bao ước mơ, quên đi cả nhọc nhằn. Lội ruộng, quan sát, chọn từng cây lúa mang những tính trạng mà người đi chọn đã hình dung ra ngay từ khi chọn bố mẹ để lai. Khi đi quan sát phải nghĩ lại xem bố mẹ của mỗi cặp lai có đặc điểm gì đáng quan tâm nhất và đặc điểm ấy được biểu hiện thế nào ở cây đang quan sát?

Có khi lội ruộng cả ngày không tìm được cây nào ưng ý dù chỉ là 1 tính trạng. Lúc đó có thể thư giãn để nghe “chim gọi nhau” và biết đâu có thể nẩy sinh ý tưởng mới. Không phải sự kết hợp nào trong lai cũng cho con lai mang đặc điểm mà mình mong muốn. Nghề chọn giống là như vậy, phải có cả lý trí và sự tưởng tượng, thực tại và bay bổng, hôm nay và ngày mai.

Sự kiên trì, cẩn thận, lối suy nghĩ khoa học, nghệ thuật quan sát tinh tế luôn giúp ta tìm được giải pháp có hiệu quả hơn như lai bổ sung, tích hợp tính trạng từ nhiều bố mẹ, lai trở lại hoặc chọn ở các điều kiện đặc biệt hơn. Thành công thường chỉ đến với những nhà chọn giống có tính kiên trì, có trí tuệ và luôn đổi mới, có tình yêu thiên nhiên, có ước mơ và tâm hồn lãng mạn. Đó cũng chính là động lực sáng tạo của mỗi chúng tôi.

Một mùa xuân lại đến, lại bắt đầu một “mùa gieo hạt” mới, dù thời tiết khó khăn, kinh tế ngặt nghèo nhưng với những giống mới chọn tạo có năng suất, chất lượng cao của các nhà khoa học, với kinh nghiệm thâm canh ngày càng hoàn thiện của bà con nông dân, chắc chắn nông nghiệp nước ta năm nay sẽ có nhiều thành công mới để khẳng định vị trí của một đất nước đang cường quốc xuất khẩu nông sản bền vững và giầu có.

PGS.TS NGUYỄN THỊ TRÂM

Đang được quan tâm

Gửi bình luận