Thứ sáu, 24/11/2017 12:06 GMT+7

Hotline: 091.352.8198

Người giữ nghề đan gùi của đồng bào Cơ Tu

06/04/2011, 10:13 (GMT+7)

Đó là nghệ nhân Pơlong Hế (64 tuổi), trú tại thôn Ch’Nết, xã Ating (Đông Giang, Quảng Nam)...

Chúng tôi đến thăm nhà nghệ nhân Pơlong Hế (64 tuổi), trú tại thôn Ch’Nết, xã Ating (Đông Giang, Quảng Nam) vào những ngày đầu tháng 4. Trong mái hiên của căn nhà cấp 4 bên đường 604, già Hế đang mê mải đan gùi.

Biết chúng tôi muốn tìm hiểu nghề đan gùi của người Cơ Tu, già Hế vui vẻ đưa chúng tôi xuống chái bếp để “mục kích” các loại gùi (dòng), tà - lét, rê, chuy, cà vông (cà lông)... được treo la liệt trên giàn bếp, dưới mái nhà đã lên màu cánh gián.

Vừa giới thiệu chiếc gùi vừa đang đan, già Hế cho hay, mỗi cái gùi đều có 3 phần chính: thân gùi được đan bằng mây, chung quanh thân, có 4 thanh gỗ nhỏ áp vào thành gùi từ đáy trở lên miệng, giúp cho gùi được cứng cáp, không bị lệch khi mang nặng. Đồng bào ở vùng cao (Cơ Tu dal) thường chế tác thân gùi có hình chữ V, đế nhỏ, miệng to, còn đồng bào ở vùng thấp (Cơ Tu phương) thì chế tác miệng và đáy gùi tương đối bằng nhau; ở vùng thấp, đế gùi đan bằng mây, ở vùng cao, người ta dùng 4 miếng tre hoặc gỗ. Dây mang gùi được đan bằng mây xà phun, mây song... vót mỏng hoặc vỏ cây lạch để đan. Nếu đan bằng mây, thì dây bền, chắc hơn. Thông thường, một "đời" gùi dùng đến hai "đời" dây.

Già Hế còn cho biết: Cái gùi (dòng) là một loại gùi tương đối lớn. Tuỳ theo mục đích sử dụng trong các hoạt động mà đan cho phù hợp. Muốn gùi củi, sắn, khoai... thân gùi được đan thưa và lớn; còn nếu gùi gạo, lúa, muối... thì thân gùi phải đan khít. Thông thường, phụ nữ là người mang những gùi này.

Cái ta - lét cũng tương tự như cái gùi, nhưng phần thân ngắn và nhỏ hơn, được thiết kế thêm hai ngăn nhỏ ở thân gùi, hai ngăn này được dùng để mang các vật dụng nhỏ như cơm, gạo, dụng cụ lấy lửa... để đi rừng, rẫy. Đây là loại gùi được đan rất công phu và mất nhiều thời gian. Loại tà lét này dành cho cánh đàn ông.

Cái rê cao khoảng 25 cm, đan kín, người phụ nữ đeo vào trước bụng, khi thu hoạch lúa rẫy, dùng hai tay trút lúa bỏ vào rê. Cái chuy có bề ngang khoảng 12 cm, cao khoảng 20cm, đan kín. Khi tỉa lúa trên rẫy, người phụ nữ đeo cái chuy ở bên hông, trong chuy đựng lúa, bắp... giống để lấy ra tỉa.

Cái "khách tà mòi" là một loại gùi nhỏ, rất độc đáo, mỹ thuật được đan rất công phu, tỉ mỉ, có cái được đan - trang trí những hoa văn mang hình tượng truyền thống của người Cơ Tu. Đây là loại gùi dành riêng cho phụ nữ chuyên mang quà như: rượu, thuốc, trà... đi biếu anh em, cha mẹ... hay các cô sơn nữ Cơ Tu mang khi múa điệu "tung tung dá dá" trong lễ đâm trâu, lễ ăn cơm mới…

Già Hế nói thêm: Một cái gùi đan công phu, bằng các loại mây chắc bền có thể sử dụng khoảng nửa đời người (30 năm). Khi không dùng, bà con treo gùi trên giàn bếp, vì thế những vật dụng này có màu cánh kiến, rất bền vì không mối một hay bị ẩm mốc...

"Hiện nay, trung bình mỗi cái gùi có giá từ 300 nghìn đến 1 triệu đồng, thế nhưng lớp trẻ bây giờ không học đan gùi, trong thôn này chỉ còn vài người đan được loại gùi đẹp. Tuy nhiên, mắt của họ đã mờ, tay chân đã yếu, không còn vào rừng bứt mây được nữa", già Hế tâm sự.

KHÁNH LOAN

Đang được quan tâm

Gửi bình luận