Đường dây nóng : 091.352.8198

Soạn SGK: Một hay nhiều chương trình?

Trong bối cảnh huy động nhiều tổ chức, cá nhân cùng biên soạn sách giáo khoa (SGK), vấn đề chọn một chương trình hay nhiều chương trình được bàn luận sôi động. 

Soạn SGK: Một hay nhiều chương trình?
NGƯT Vũ Thế Khôi: 20 năm tới, chỉ nên có một bộ SGK
Tin bài khác

Đa số ý kiến đồng thuận Bộ GD-ĐT cần đứng ngoài việc biên soạn để xây dựng, kiểm soát việc thực hiện chương trình cụ thể, chuẩn mực, thông qua việc tổ chức kiểm tra, đánh giá, thi cử.

Xóa bỏ độc quyền SGK là cấp thiết

“SGK kém chất lượng từ lâu đã trở thành nỗi bức xúc không còn chịu nổi nữa rồi”. Đó là chia sẻ của NGƯT Vũ Thế Khôi (nguyên giảng viên khoa tiếng Nga – ĐHQG Hà Nội).

Nói về việc độc quyền SGK ở nước ta, NGƯT Vũ Thế Khôi cho biết: “Tôi thực sự rợn tóc gáy khi được biết người ta định trao cái quyền lựa chọn có ý nghĩa quyết định tương lai của con cháu chúng ta cho các ông giám đốc sở GD-ĐT, không phải vì cho rằng các vị này không tương xứng cương vị giám đốc sở. Tôi thông cảm sự sốt sắng đề xuất kiến nghị nhiều bộ SGK của lãnh đạo mới trong Bộ GD-ĐT”.

Việc xóa bỏ độc quyền SGK ở Việt Nam lúc này không đi ngược với xu thế chung của thế giới, mà là việc cấp thiết phải làm. Đó là ý kiến của TS Lương Hoài Nam, chuyên gia độc lập về nghiên cứu giáo dục.

Ông phân tích, đề xuất có nhiều bộ sách giáo khoa không có gì mới so với cách làm hàng chục năm nay của các nước có nền giáo dục tốt. Ngược lại, đây là cách làm rất phổ biến ở nhiều nước, thông qua “Danh sách sách giáo khoa được phê duyệt” (“Approved textbook list” - viết tắt là ATL). Chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy ATL chi tiết hằng năm của các nước có nền giáo dục tiên tiến, thậm chí ATL của những nước nhỏ như Jamaica.

ATL là danh sách các sách giáo khoa, sách bài tập của các NXB khác nhau được Bộ GD-ĐT các nước phê duyệt để các nhà trường và giáo viên lựa chọn từ đó cho từng môn học. Thời hạn sử dụng mỗi cuốn SGK thường là 5 năm, sau đó Bộ GD-ĐT sẽ đánh giá, phê duyệt lại.

Bộ Giáo dục Singapore phê duyệt ATL, khuyến cáo nhà trường, giáo viên sử dụng các SGK trong ATL nhưng không bắt buộc phải theo danh mục này. Lý do là bên cạnh các trường công lập, ở Singapore còn có các trường tư thục, các trường này có thể dạy theo chương trình của Nhà nước hoặc theo chương trình riêng. Khi trường tư thục dạy theo chương trình riêng, họ có thể chọn bộ SGK nằm ngoài danh sách ATL.

Nhiều bộ sách hay nhiều SGK?

NGƯT Vũ Thế Khôi cho rằng, ông ủng hộ phương án một bộ SGK chuẩn cho bậc giáo dục phổ thông trong cả nước thời gian 15 – 20 năm tới. Với một bộ SGK khung như vậy, sẽ tồn tại song song với nó là những bộ SGK khác được biên soạn và sử dụng trong hệ thống trường phổ thông cả nước.

Lý giải về việc chọn phương án một bộ SGK khung chứ không phải nhiều bộ SGK, ông Khôi cho rằng, những điều kiện cụ thể của ta hiện nay chưa cho phép. Nếu ngay lập tức chuyển từ thái cực độc quyền SGK sang thái cực xã hội hóa SGK có thể làm méo mó, thậm chí làm hỏng một cách nguy hại ý tưởng tốt đẹp về quyền tự do lựa chọn SGK.

Ý kiến này cũng trùng hợp với phát biểu của GS Nguyễn Minh Thuyết (nguyên Phó Chủ nhiệm UB Văn hóa Giáo dục Thanh thiếu niên – Nhi đồng Quốc hội) và GS Nguyễn Khắc Phi (nguyên Tổng biên tập NXB Giáo dục) trong diễn đàn “Một chương trình, nhiều bộ SGK...” do Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật VN tổ chức mới đây.

Hầu hết ý kiến tại diễn đàn đều cho rằng “Bộ GD-ĐT không nên chủ trì hay nói cách khác là chủ động biên soạn một bộ SGK” vì việc đó sẽ dẫn tới việc thiếu công bằng, lành mạnh trong các khâu thẩm định, lựa chọn, phát hành SGK và vô hình trung quay lại thời “một chương trình, một bộ SGK”.

GS Nguyễn Minh Thuyết phát biểu: “Bộ nên đầu tư xây dựng chương trình hoặc chuẩn chương trình chi tiết như kiểu Canada làm cơ sở cho người biên soạn SGK, người chỉ đạo và người dạy”.

Ông Thuyết dẫn giải, ở Canada chương trình mỗi môn ở mỗi lớp được trình bày như một quyển SGK, trong đó có bài đọc, các bài tập và kiến thức cần hình thành. Giáo viên và học sinh sử dụng chương trình này làm tài liệu chính để dạy và học. Trên cơ sở chương trình, giáo viên có thể bổ sung các tài liệu dạy học khác phù hợp với yêu cầu kiến thức, kỹ năng, tình hình cụ thể của học sinh.

“Có như vậy mới đảm bảo thống nhất giữa các bộ SGK và các cơ sở dạy các bộ SGK khác nhau”, GS Nguyễn Minh Thuyết nhấn mạnh.

Như vậy, viết SGK nên có chương trình khung định hướng sẽ triển khai theo hướng khách quan và tiên tiến mà các nước đã làm. Cùng với đó là có sự phản biện của cả nước xong mới đi vào chi tiết là soạn và giới hạn theo cấp học. Chương trình còn phải hướng đến thực tế ở các vùng, miền...

Kế thừa và tận dụng nguồn lực sẵn có

Ai cũng biết giáo dục là sự sống còn của một quốc gia. SKG là khung cơ bản của giáo dục. Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Chính phủ đã từng có một Hội đồng Cố vấn Học chính biên soạn hai bộ SGK dùng thống nhất trong cả nước, chất lượng được đánh giá cao suốt thời gian dài. Kể từ những lần cải cách giáo dục, thay đổi SGK từ 1986 đến nay, chất lượng SGK mới lộ rõ những yếu kém.

Lý giải nguyên nhân chủ yếu khiến SGK kém chất lượng, theo NGƯT Vũ Thế Khôi, đó không phải do cơ chế một bộ SGK thống nhất mà do cách tổ chức - quản lý biên soạn thiếu dân chủ, không tôn trọng người tài, phần nhiều được thực hiện theo đường dây (chữ của GS - TSKH Hồ Ngọc Đại) trong đó, đầu mối thường nằm trong cơ quan quản lý tối cao của ngành GD-ĐT.

Theo ông Khôi, chừng nào Bộ như bên A còn dính dáng, có đi có lại với bên B, hoặc thậm chí vừa đá bóng vừa thổi còi, chừng đó chỉ có thể cho ra nhiều bộ sách SGK kém chất lượng. Đồng thời, trong giáo dục, nếu thực sự có lương tri và trách nhiệm, không được phép làm theo phương pháp “thử - sai - sửa” đem áp dụng vào việc soạn SGK.

“SGK là công trình khoa học thực sự, phải do một hội đồng giáo dục gồm những nhà khoa học uy tín đầu ngành cùng các nhà giáo dạy giỏi, bất kể tại chức hay hưu trí, chỉ đạo biên soạn và thẩm định”. Những nhà khoa học uy tín đầu ngành, ông Vũ Thế Khôi lý giải, đó là người có kiến thức thực sự, chứ không phải xúng xính các chức danh viện sĩ, giáo sư, tiến sĩ khoa học.

Song song với đó là các nhà giáo dạy giỏi có thâm niên trong công tác giáo dục, trực tiếp đứng lớp trong ngành sư phạm. Cùng với đó, nên khuyến khích các nhà khoa học và các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân có điều kiện dựa trên chương trình chuẩn biên soạn những bộ SGK. Nếu như chất lượng những bộ SGK này tốt hơn sách chuẩn thì có thể dùng thay cho sách chuẩn.

Đồng tình với phương án kế thừa những gì còn có giá trị sử dụng, PGS Văn Như Cương (trường THPTDL Lương Thế Vinh) cho rằng thay vào việc chủ động biên soạn một bộ SGK mới để “cạnh tranh” với sách của các tổ chức, cá nhân khác, Bộ GD-ĐT nên làm việc nghiên cứu trên cơ sở bộ SGK hiện hành, những gì hay, ưu điểm, còn phù hợp thì giữ lại, bổ sung phần còn thiếu.

Share Facebook Share Google Share Twitter Share Zingme  
Kiều Mai Sơn
Bình luận Gửi phản hồi