Thứ tư, 21/08/2019 06:08 GMT+7

Hotline: 036.902.4447

GS Dương Trọng Bái: Dạy đạo làm người

04/05/2019, 07:35 (GMT+7)

Ông đã làm rạng rỡ thêm lời gia huấn của dòng họ Dương - làng Phú Thị: "Dạy học không chỉ là dạy chữ, dù cho đó là chữ của Thánh hiền, mà trước hết là dạy cái đạo làm người, dạy nên những con người".

Ở Việt Nam các nhà khoa học đã đánh giá, sau GS Ngụy Như Kon Tum (1913 - 1991) hẳn phải kể đến GS.NGND. Anh hùng Lao động Dương Trọng Bái (1924 - 2011) là một trong những người đầu tiên dạy môn vật lý ở bậc đại học. Hầu hết các nhà vật lý học nổi tiếng nhất của đất nước trong nửa cuối thế kỷ 20 đều là học trò của thầy Dương Trọng Bái.  

Danh gia vọng tộc

GS.NGND.AHLĐ Dương Trọng Bái sinh ngày 29/8/1924 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức yêu nước quê gốc là xóm Hà, làng Phú Thị, xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Xóm Hà, chốn "địa linh nhân kiệt", nơi sản sinh dòng họ Dương khoa bảng yêu nước. Nghĩa trang họ Dương nằm giữa cánh đồng làng, nước thời gian không xóa nhòa được đôi câu đối trên hai cột trụ cổng vào, do cử nhân Dương Bá Trạc (bác ruột GS Dương Trọng Bái) viết đã một thế kỷ: "Tìm huyệt sẵn để chôn nhất định có sinh thời có hóa. Đậy quan rồi mới biết nghìn năm mai cốt chẳng mai danh".  

10-28-36_duong_trong_bi_1
GS.NGND Dương Trọng Bái (1924-2011)

Cụ Dương Quảng Hàm, thân sinh GS Dương Trọng Bái, nhà giáo dục nổi danh những năm trước Cách mạng Tháng Tám cùng thời với các cụ Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ… Sau khi đỗ thủ khoa Cao đẳng Sư phạm Đông Dương, cụ Dương Quảng Hàm được về dạy tại Trường Trung học Bảo hộ, tức là Trường Bưởi danh tiếng.

Cụ Dương Quảng Hàm có tám người con, bốn nam, bốn nữ, đều thành danh sáng nghiệp. Người con cả là bác sĩ, Thạc sĩ Dương Bá Bành; con trai thứ là AHLĐ. GS. NGND Dương Trọng Bái, nguyên Hiệu trưởng Đại học Sư phạm Hà Nội; con gái có Dương Thị Thoa, tức Lê Thi, cô gái Hà Nội có vinh dự kéo lá cờ đỏ sao vàng trên quảng trường Ba Đình trong Lễ Độc lập 2/9/1945, sau là Viện trưởng Viện Triết học Mác-Lênin; bác sĩ Dương Thị Cương được phong danh hiệu Giáo sư, bác sĩ, Viện trưởng Viện Phụ sản Trung ương, từng đoạt giải Kovalevkaia…  

Người thầy tiên phong mở đường

Ngay từ thuở thiếu thời, cậu Dương Trọng Bái với tư chất thông minh nên đã thi đỗ vào trường Anbe - Xarô vốn chỉ dành cho con Tây và con các gia đình quan lại người Việt làm việc "mẫn cán" đối với Chính phủ Bảo hộ.

Đang học cử nhân khoa học thì Cách mạng Tháng Tám nổ ra, Dương Trọng Bái hăng hái tham gia vào phong trào Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu (tên gọi Hà Nội lúc đó) với ý chí và nhiệt tình say mê của tuổi trẻ.

Sau ngày toàn quốc kháng chiến, sơ tán khỏi Hà Nội, Dương Trọng Bái tiếp tục nối nghiệp dòng họ 6 đời liên tục làm nghề dạy học, tiếp tục nối nghiệp người cha, người thầy kính yêu đã ngã xuống trong giờ nổ súng đầu tiên bảo vệ nền độc lập Tổ quốc, để tham gia gieo hạt mầm văn hóa trên cánh đồng trí thức cho nhân dân Việt Nam với 95% mù chữ.

Đầu tiên ông dạy ở Trường Trung học kháng chiến Đào Giã (Phú Thọ). Khi Chính phủ ta được sự giúp đỡ của Chính phủ Trung Quốc thành lập Khu học xá đặt tại Tâm Hư - Nam Ninh - Trung Quốc, năm 1952 Bộ Giáo dục cử ông sang dạy Trường Khoa học cơ bản và Sư phạm cao cấp cho tới khi về tiếp quản Thủ đô Hà Nội.

Ở Việt Nam các nhà khoa học đã đánh giá, sau GS Ngụy Như Kon Tum (1913 - 1991) hẳn phải kể đến thầy giáo Dương Trọng Bái là một trong những người đầu tiên dạy môn vật lý ở bậc đại học. Hầu hết các nhà vật lý học nổi tiếng nhất của đất nước trong nửa cuối thế kỷ 20 đều là học trò của thầy Dương Trọng Bái. Nhiều sinh viên đã trở thành nhà khoa học uy tín hoặc cán bộ lãnh đạo như: GS Nguyễn Hoàng Phương, GS Nguyễn Đình Tứ, GS Võ Quý, GS Hà Học Trạc, GS Hoàng Chúng…

Những năm kháng chiến gian khổ, các thầy Lê Văn Thiêm, Nguyễn Thạc Cán, Đào Văn Tiến, Lê Khả Kế, Đặng Văn Cáp, Nguyễn Trọng Phấn… và sinh viên đều hết sức kính trọng người thầy giáo trẻ Dương Trọng Bái không quản ngại khó khăn hết lòng vì học trò và say mê tìm tòi sáng tạo trong giảng dạy.  

Anh hùng Lao động của ngành Giáo dục

Ngày non sông thu về một mối, Bắc Nam sum họp một nhà, thầy Dương Trọng Bái được Bộ tin tưởng giao trọng trách Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội để tiếp nối và phát huy truyền thống "máy cái" của ngành giáo dục, nơi đào tạo giáo viên hàng đầu cả nước.

Ghi nhận những công lao, đóng góp của thầy, năm 1980 Hội đồng Khoa học Quốc gia đã phong nhà giáo Dương Trọng Bái chức danh GS đợt đầu tiên của đất nước thống nhất. Cùng năm đó, trước yêu cầu đổi mới của ngành giáo dục cũng như tình hình đất nước nói chung, GS Dương Trọng Bái lên Bộ đảm nhiệm chức vụ Trưởng ban đầu tiên Ban Nghiên cứu cải cách sư phạm với nhiệm vụ nghiên cứu khoa học về ngành sư phạm và giáo viên.

10-28-36_duong_trong_bi_2
GS Dương Trọng Bái (thứ 2 từ trái qua phải) tại Khu học xá Nam Ninh – Trung Quốc.

Đây là một lĩnh vực rất mới của nền khoa học giáo dục Việt Nam. Vừa làm nhiệm vụ chuyên môn và nghiên cứu khoa học, GS Dương Trọng Bái đã chủ động nghiên cứu và xây dựng thành công bảng đơn vị đo lường hợp pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1964), vừa kiêm nhiệm Chủ tịch Hội đồng bộ môn Vật lý của Bộ Giáo dục liên tục trong nhiều năm, rồi thẩm định sách giáo khoa Vật lý, một trong những tác giả Từ điển Vật lý và từ điển Bách khoa Việt Nam cùng nhiều chức vụ quan trọng khác.

Ông còn chủ trì việc thi học sinh giỏi quốc gia môn vật lý, tuyển chọn và bồi dưỡng đội tuyển đi thi quốc tế, 8 lần dẫn đầu đoàn đi thi, góp phần vào thành tích của đoàn học sinh Việt Nam trên trường quốc tế.

Ở bất cứ cương vị công tác nào, Hiệu trưởng Trường ĐHSP Việt Bắc, Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội, hay Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục (thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo), GS Dương Trọng Bái đều được sự tín nhiệm, quý mến và lòng kính trọng của cấp trên, đồng nghiệp cũng như mọi thế hệ học trò đồng thời hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc, sáng tạo. Sự hấp dẫn của nhà sư phạm lỗi lạc vừa ở tài năng, hào hoa uyên bác, đầy nhiệt huyết, hết lòng thương yêu sinh viên nhưng trước hết đó là ở nhân cách: một người nhân hậu, chân thực, hồn hậu.

Người thầy tâm huyết về giáo dục ấy đã được Đảng và Nhà nước ta tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, danh hiệu Nhà giáo Nhân dân, đặc biệt ngày 24/8/2000, Chủ tịch nước đã ký Quyết định số 349 KT/CTN phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cho GS Dương Trọng Bái.

TS Nguyễn Như Ất, cựu sinh viên khoa Vạn vật học (nay là khoa Sinh học – trường ĐHSP Hà Nội) tâm sự rằng: "Đang khao khát biết thế nào là học đại học mà được các thầy như thầy Bái thì hứng thú vô cùng. Những bài giảng của thầy cho đến bây giờ vẫn lưu đậm trong tâm trí tôi".
KIỀU MAI SƠN (Kiến thức gia đình số 18)

Đang được quan tâm

Gửi bình luận