Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

| Hà Nội 34°C /57%

Hai bài thuốc nổi tiếng của Trương Trọng Cảnh

Thứ Ba 13/04/2010 , 11:07 (GMT+7)

Trong giới y học cổ truyền Việt Nam chắc không ai là không biết, không thuộc hai bài thuốc cổ phương Bát vị và Lục vị, một bài đại diện cho chứng âm hư, một bài đại diện cho chứng dương hư...

Danh y Trương Trọng Cảnh

Trong giới y học cổ truyền Việt Nam chắc không ai là không biết, không thuộc hai bài thuốc cổ phương Bát vị và Lục vị, một bài đại diện cho chứng âm hư, một bài đại diện cho chứng dương hư. Nhưng xuất xứ 2 bài thuốc thì chưa chắc ai cũng biết. Vậy 2 bài thuốc cổ phương này ra đời trong hoàn cảnh nào?

Năm 2006 trước Công nguyên thời Tây Hán, Hán Vũ Đế tên thật là Lưu Triệt, sách sử ghi rằng Lưu Triệt muốn cho mình khỏe mạnh, cải lão hoàn đồng nên đã uống nhiều “đan sa”, biến chứng phát sốt dữ dội, khát nước nhiều, đi tiểu liên tục mà không thuốc nào chữa khỏi. Trương Trọng Cảnh bấy giờ là đại phu chữa bệnh cho Lưu Triệt đã nghĩ ra hai phương thuốc: bát vị và lục vị. Nhờ thế mà nhà vua đã khỏi bệnh. Nguyên văn hai bài thuốc như sau:

Bài thuốc Bát vị quế phụ:

Thục địa 8 chỉ, hoài sơn 4 chỉ, sơn thù 4 chỉ, đan bì 3 chỉ, trạch tả 3 chỉ, bạch linh 3 chỉ, quan quế 1 chỉ, phụ tử 1 chỉ.

Tất cả 8 vị thuốc tốt nên gọi là bát vị.

Cách sao tẩm như sau: Thục địa thứ tốt tẩm gừng tươi sao khô. Hoài sơn tẩm nước cơm sao khô. Sơn thù bỏ hạt, tẩm rượu sao khô. Trạch tả tẩm nước muối loãng sao khô. Bạch linh tẩm sữa con so sao khô. Phụ tử đã chế mới đem dùng.

Chủ trị: Chân thận hỏa hư, chân thủy vượng làm cho mỏi mệt. Hạ bộ hàn lãnh, đau lưng, mỏi gối, lưng lạnh, đái đêm nhiều. Đại tiện phân lỏng, bần thần nặng đầu, hay quên, lừ đừ, ngái ngủ.

Bài thuốc tồn tại cho tới ngày nay đã hơn 2000 năm. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác khi xưa đánh giá rất cao bài bát vị và đã dùng bài thuốc này chữa bệnh cho chúa Trịnh Sâm. Ông dùng bài “bát vị” làm xương sống, căn cứ vào chứng mà gia giảm. Sau đây là phép gia giảm của Hải Thượng Lãn Ông:

Tạng thận yếu mà đi lị lâu tăng vị thang ma, phá cố chỉ đều 2 chỉ (2 chỉ = 3,75g).

Mạch xích 2 bên hồng mà sác là chân âm kém, bội quế, phụ tử lên 2 chỉ.

Mạch bổ bên trái vô lực là khí, tạng can suy nhược, bội sơn thù lên 3 chỉ.

Mạch bổ quan bên phải vô lực là tỳ vị hư yếu, bội phục linh, trạch tả lên 2 chỉ.

Hỏa dạ dày quá mạnh mà thành hoàng đản, sốt về chiều, miệng lở, chóng đói, bội mẫu đơn.

Khí dạ dày yếu mà lạnh (hư hàn), đầy trướng, sôi bụng bội phục linh, trạch tả lên 2 chỉ, lại bội quế, phụ tử thêm 1 chỉ. Dương suy, tinh kém thêm lộc nhung, tử hà sa. Tạng thận yếu không đem được nguyên khí về chỗ, đi tiểu nhiều, thở suyễn, nôn ọe bội ngũ vị tử, ngưu tất.

Bài lục vị:

Trương Trọng Cảnh dùng bài “bát vị” nhưng bỏ đi 2 vị quế và phụ tử. Còn lại 6 vị gọi là bài “lục vị”.

Bài thuốc: Hoài sơn 4 chỉ, thục địa 8 chỉ, sơn thù 4 chỉ, đan bì 3 chỉ, trạch tả 3 chỉ, bạch linh 3 chỉ.

Chủ trị: Thận thủy suy kém, tinh khô, huyết kiệt đau lưng, mỏi gối, di tinh, khát nhiều, đái rắt, can thận suy yếu, hoa mắt, chóng mặt, phát sốt, nóng âm, da, tóc khô xỉn, mắt mũi nám đen, lưỡi khô ráo khát. Đối với phụ nữ nhan sắc ngày càng tàn tạ, nóng nảy, các chứng trẻ em chậm biết đi, tóc mọc chậm, chậm biết nói...

Phép gia giảm của Hải Thượng Lãn Ông:

Người gầy đen, khô táo thêm thục địa, bớt trạch tả.

Tính nóng nảy, hay cáu giận bớt sơn thù thêm đan bì, bạch thược, sài hồ mỗi vị 2 chỉ.

Lưng mỏi thêm đậu trọng tẩm muối sao.

Tì vị hư yếu, ăn ít mà ngoài da lại khô xỉn tăng hoài sơn.

Chứng đại đầu thống (nhức đầu quá mạnh), nếu người bệnh yếu lắm không nên dùng nhiều thuốc lạnh, mát mà chỉ nên dùng lục vị nhưng bội thêm thục địa, mẫu đơn bì, trạch tả, huyền sâm, ngưu tất mỗi vị 3 chỉ. Nếu hỏa quá mạnh thêm tri mẫu, hoàng bá mỗi vị 2 chỉ.

Phụ nữ huyết khô, kinh bế, thiếu máu, xây xẩm ăn kém thêm xuyên quy, bạch chỉ mỗi vị 2 chỉ, quế tốt 1 chỉ.

Chứng bạc đầu, rụng tóc thêm hà thủ ô 2 chỉ nhưng phải uống cho nhiều (vài chục thang) có thể hồi xuân.

Mờ mắt thêm kỷ tử, cúc hoa, sài hồ, mỗi vị 2 chỉ.

Hải Thượng Lãn Ông nói: Tôi kinh nghiệm hằng 30 năm, chữa khỏi được nhiều bệnh trầm trọng, cũng chỉ căn cứ vào 2 khiếu âm và dương, cũng chỉ trông vào 2 bài “bổ thủy và bổ hỏa” (bát vị và lục vị) khác biệt với các thầy khác mà thôi! Vậy thủy hỏa là căn bản để sinh ra con người, nhưng thủy là chân của hỏa cho nên phải tương giao mà không lìa được nhau. Lại phải quân bình mà không bên nào được hơn lên. Tính của hỏa bốc lên thì phải đem trở xuống. Tính của thủy nhuận xuống thì phải đem trở lên. Hỏa ở trên, thủy ở dưới gọi là tương giao tức thủy hỏa ký tế (nước và lửa đã làm xong việc). Hỏa ấy gọi là dương khí, thủy ấy gọi là âm khí, 2 bên cần phải có nhau, dựa vào nhau thì gọi là âm dương hòa bình.

Người nào chân âm của tạng thận không đầy đủ tức bổ mạch xích bên trái hư yếu, đi tế, sác thời dùng bài “lục vị”.

Còn người nào chân dương không đầy đủ, tức hỏa mệnh môn không được đầy, bổ mạch xích bên phải đi tế, sác thì dùng bài “bát vị”.

Hải Thượng Lãn Ông nói thêm: Xem như thế mới biết bách bệnh đều bởi hư yếu mà ra. Mà hư yếu phần nhiều bởi tạng thận. Nội kinh nói: “Gặp chứng hư yếu phải bội tạng thận để giữ lấy mệnh môn". Nội kinh nói thêm: “Việc làm thuốc mà biết được yếu lĩnh thì mọi cái là xong. Không biết được yếu lĩnh thì man mác vô cùng!”.

Hải Thượng Lãn Ông kết luận: “Đem phương pháp để chữa một bệnh suy rộng ra có thể chữa được bách bệnh. Mà phương pháp chữa được bách bệnh về căn bản cũng như chữa được một bệnh vậy!”.

Chơi với thú cưng không ngại virus Corona

Chơi với thú cưng không ngại virus Corona

Sống khỏe 04/04/2020 - 06:01

Giữa mùa dịch Covid-19, cần tránh mọi tiếp xúc, thì chơi với thú cưng có nguy hiểm không?

Triệu chứng và chẩn đoán ung thư phổi

Triệu chứng và chẩn đoán ung thư phổi

Ung thư 03/04/2020 - 17:18

Dấu hiệu cảnh báo ung thư phổi không phải lúc nào cũng rõ ràng hoặc dễ xác định.

Bé trai chào đời trong khu cách ly

Bé trai chào đời trong khu cách ly

Sống khỏe 03/04/2020 - 15:42

Một sản phụ Nghệ An đã vượt cạn thành công khi sinh hạ một bé trai khỏe mạnh ngay tại phòng cách ly COVID-19 của Bệnh viện Đa khoa Tây Bắc Nghệ An.

Bệnh viện K sẵn sàng mọi phương án ứng phó với dịch Covid-19

Bệnh viện K sẵn sàng mọi phương án ứng phó với dịch Covid-19

Sống khỏe 03/04/2020 - 09:11

Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, các Bệnh viện đã thắt chặt sàng lọc người bệnh, cán bộ nhân viên Y tế đến khám, điều trị và làm việc.

Quảng Trị sử dụng bộ kit 'made in Vietnam' xét nghiệm Covid-19

Quảng Trị sử dụng bộ kit 'made in Vietnam' xét nghiệm Covid-19

Sống khỏe 02/04/2020 - 12:43

Theo thông tin từ nhà sản xuất, bộ kit trên có thể phát hiện Covid-19 trong thời gian 2 giờ.

Dùng trí tuệ nhân tạo chẩn đoán nCoV

Dùng trí tuệ nhân tạo chẩn đoán nCoV

Sống khỏe 02/04/2020 - 11:02

AI đã đóng một vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống coronavirus ở Trung Quốc, đặc biệt là trong chẩn đoán. Công nghệ này đang được triển khai rộng miễn phí đi các nước.

Đội tự nguyện khử khuẩn miễn phí khắp Đà Lạt

Đội tự nguyện khử khuẩn miễn phí khắp Đà Lạt

Sống khỏe 02/04/2020 - 09:45

Để ngăn chặn dịch bệnh Covid-19, đội phòng cháy chữa cháy tự nguyện tổ chức phun hóa chất khử khuẩn tại các đình, chùa ở Đà Lạt.

Bệnh tiểu đường tuýp 2: Nguyên nhân, dấu hiệu, nguy cơ và tiên lượng

Bệnh tiểu đường tuýp 2: Nguyên nhân, dấu hiệu, nguy cơ và tiên lượng

Tiểu đường 02/04/2020 - 09:36

Tiểu đường tuýp 2 là loại bệnh tiểu đường phổ biến nhất. Trong số những người bị tiểu đường, có đến khoảng 95% là tuýp 2.

Yên Bái: Kiểm tra thân nhiệt những người ra vào chợ

Yên Bái: Kiểm tra thân nhiệt những người ra vào chợ

Sống khỏe 01/04/2020 - 21:07

Theo Sở Y tế tỉnh Yên Bái, tính đến 1/4 tỉnh này đang tiến hành cách ly tập trung 60 người, kết quả xét nghiệm đều âm tính với Covid-19, sức khỏe ổn định.

Con gái tỷ phú Johnathan Hạnh Nguyễn xuất viện

Con gái tỷ phú Johnathan Hạnh Nguyễn xuất viện

Sống khỏe 01/04/2020 - 15:32

Ngày 1/4, Bộ Y tế công bố thêm một bệnh nhân khỏi bệnh là "bệnh nhân 32" - cô gái 24 tuổi được gia đình thuê máy bay riêng đón về từ Anh.

Bộ Y tế ra mắt kênh thông tin chính thống trên mạng xã hội Lotus

Bộ Y tế ra mắt kênh thông tin chính thống trên mạng xã hội Lotus

Sống khỏe 01/04/2020 - 15:19

Bộ Y tế chính thức ra mắt Kênh thông tin trên Mạng xã hội Lotus với tên gọi là “Bộ Y Tế”.

Xét nghiệm máu mới có thể phát hiện 50 loại ung thư

Xét nghiệm máu mới có thể phát hiện 50 loại ung thư

Ung thư 31/03/2020 - 19:40

Hệ thống sử dụng lập trình cho máy tính tự học tìm ra cách thức mới để sàng lọc các bệnh ung thư khó phát hiện.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Chẩn đoán và điều trị bệnh động mạch vành

Chẩn đoán và điều trị bệnh động mạch vành

Phòng ngừa là chìa khóa để tránh bệnh tim mạch và tối ưu hóa điều trị. Tuy nhiên, không phải lúc nào phòng ngừa cũng hiệu quả 100%.

Bệnh tiểu đường tuýp 2: Nguyên nhân, dấu hiệu, nguy cơ và tiên lượng

Bệnh tiểu đường tuýp 2: Nguyên nhân, dấu hiệu, nguy cơ và tiên lượng

Tiểu đường tuýp 2 là loại bệnh tiểu đường phổ biến nhất. Trong số những người bị tiểu đường, có đến khoảng 95% là tuýp 2.

9 loại thảo dược phổ biến nhất thế giới

9 loại thảo dược phổ biến nhất thế giới

Trong nhiều thế kỷ, các nền văn hóa trên thế giới đã dựa vào thuốc thảo dược truyền thống để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe.