Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hà Nội 34°C /57%

Làng cổ giữa trùng khơi

Thứ Ba 28/01/2020 , 08:07 (GMT+7)

Về hình thái địa lý và cấu tạo địa chất, đảo Quan Lạn, Minh Châu… khác hẳn với quần đảo thần tiên Hạ Long và Bái Tử Long.

Chợ Quan Lạn.

Nếu như Hạ Long là rồng mẹ, Bái Tử Long là rồng con, Cô Tô là chấm đuôi xa nhất của rồng, thì chuỗi đảo Ba Mùn, Minh Châu, Quan Lạn, Ngọc Vừng, Phượng Hoàng, Thượng Mai, Hạ Mai, chạy vòng cung ngoài khơi vịnh Bắc Bộ chính là sống lưng của Rồng mẹ, ôm ấp che chở cho đàn con, thành lũy bảo vệ đất liền.

Nếu Hạ Long, Bái Tử Long là bồn địa karstơ già lún sụt, bị biển tiến, thì Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng… là những núi đất nổi lên giữa biển, có bãi bồi và đồng ruộng.

Chính vì thế, từ nghìn năm trước, những cư dân cổ đã đến đây sinh sống, để đến triều Lý, hình thành một làng Việt có tên Cái Làng, và tiếp đó thương cảng đầu tiên của nhà nước Đại Việt ra đời, có tên thương cảng Vân Đồn, vừa là thương cảng vừa là tiền đồn chống giặc phương Bắc.

Thời vua Lý Anh Tông, 1136 - 1175, để bảo vệ vùng phên dậu hiểm yếu của Đại Việt, nhà vua đã cử hoàng tử Lý Long Tường thống lĩnh hạm đội thủy binh trấn giữ Vân Đồn.

Khi Trần Thủ Độ lập mưu thoán ngôi nhà Lý, biết khó thoát hiểm họa, hoàng tử Lý Long Tường đã đưa vợ con và thủ hạ thân tín vượt ngàn dặm biển lên xứ Cao Ly lánh nạn và trở thành người anh hùng chống quân Nguyên Mông cho xứ sở Kim Chi. Nghe nói, để tổ chức thành công chuyến vượt biển lịch sử lên phương bắc, bộ hạ của ông đã đưa xuống hạm thuyền mấy trăm con chó để làm thực phẩm phòng khi cạn nguồn lương thảo, hay khi gặp bão tố, sóng gầm.

Tiếp đến thời Trần, các đảo đông bắc càng được củng cố thành trang Vân Đồn. Thương cảng Vân Đồn thành thương cảng quốc tế, thuyền buôn nước ngoài tấp nập. Năm 1288, cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ 3 đại thắng lợi, có chiến công hiển hách của quân và dân Vân Đồn do Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư chỉ huy, tiêu diệt toàn bộ hạm thuyền chở 70 vạn hộc lương của tướng giặc Trương Văn Hổ.

Vân Đồn giờ đây (bao gồm nhiều đảo đất có dân sinh sống, trong đó có cụm đảo Cái Bầu, Trà Bàn, Bản Sen, Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng…) đã trở thành một huyện đảo đặc biệt, có đường cao tốc, có sân bay quốc tế, thương cảng, với các thế mạnh kinh tế, thương mại, đánh bắt và nuôi trồng hải sản, đặc biệt là du lịch và nghỉ dưỡng …

Từ bến cảng Hòn Gai, lướt tàu qua di sản thiên nhiên địa chất Hạ Long khoảng 90 phút; từ bến cảng Vân Đồn qua Bái Tử Long chừng 60 phút, sẽ tới Quan Lạn. Đi đường biển từ Vân Đồn ra Quan Lạn gần hơn và lý thú hơn, bởi du khách sẽ được đi chừng mười hải lý trên dòng Sông Mang, “con sông” độc đáo “chảy” trên biển.

Ấy là vì tạo hóa đã ban tặng cho nước Việt một kỳ sơn đặc hải chỉ nơi này mới có. Bắt đầu từ Cửa Đối, hai dãy đảo chạy song song , mạch núi đảo Cái Bàn, Bản Sen chảy dài theo hướng đông bắc - tây nam ôm vòng Bái Tử Long bên trong, bên ngoài là đảo Minh Châu, Quan Lạn, có địa hình kéo dài hơn hai mươi cây số, trông giống như nước Nhật.

Tàu thuyền từ phía đảo Hải Nam, từ bán đảo Lôi Châu, từ đảo Cô Tô, muốn vào cửa sông Chanh, cửa Bạch Đằng để tiến vào kinh đô Thăng Long của Đại Việt, bắt buộc phải qua Cửa Đối, theo dòng Sông Mang êm đềm bất khả gió bão. Cửa Đối cũng có tên gọi Cửa Tử, vì đầu cửa Sông Mang, nước luôn chảy xiết theo cả hai hướng xuôi ngược, tùy con nước thủy triều, tùy hướng gió bão.

Rất nhiều tàu bè khi ra khơi, đến đây gặp ngày sóng lớn, phải quay đầu hoặc bị làm mồi cho thủy thần. Chính đoạn Sông Mang từ Cửa Đối đến thủy ải Vân Đồn là trận địa phục binh tiêu diệt hạm đội binh lương Trương Văn Hổ của Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư đầu năm 1288. Dân gian bảo, nếu có phương tiện trục vớt trên dòng Sông Mang này, ắt sẽ thấy vô vàn tàu thuyền của bọn giặc phương Bắc, từ các đời Hán, tới Tống, Nguyên Mông, Mãn Thanh…

Bến thuyền của ngư dân Quan Lạn.

Thương cảng Vân Đồn xưa nằm ở cuối Sông Mang , nơi ngoặt vào cửa vụng Quan Lạn. Cái Làng xưa cũng ở đó, dấu tích còn lại là cái giếng cổ và những trang trại của dân Quan Lạn gốc hiện vẫn đang trồng cây trái.

Quan Lạn, Minh Châu nay đã trở thành địa chỉ du lịch biển hấp dẫn. Khách sạn sáu, bẩy tầng mọc san sát dọc con đường trục đảo dài hai mươi cây số từ cảng Minh Châu phía bắc xuống eo gió Gót Beo phía nam. Các khu nghỉ dưỡng kiểu homestay mọc khắp các bãi tắm Quan Lạn, Sơn Hào, Rừng Trâm, Minh Châu... Tắm ở cụm đảo ngoài khơi này là tắm ở chốn bồng lai. Cát trắng tinh, thứ cát Vân Hải ngày xưa người Pháp khai thác để xuất khẩu và chở về mẫu quốc làm thủy tinh pha lê.

Trải nghìn năm, bãi bồi đã lấp đầy vịnh, tạo ra những bãi sá sùng và mênh mông cánh đồng sú vẹt. Dân Cái Làng chuyển qua vụng, vào lập làng mới ở khu đất hiện nay. Việc đầu tiên là lập đình thờ vua Lý Anh Tông, đền và nghè thờ Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư cùng ba ông tướng họ Phạm có công cùng vua tôi nhà Trần đánh giặc.

Ngôi đình cổ và ngôi chùa, cùng nghè, tạo thành một quần thể văn hóa độc đáo của làng cổ Quan Lạn giữa biển khơi. Các cụ già bảo, mấy trăm năm trước, khi dựng đình, bậc tiền nhân đã chọn thế đất rất độc đáo: Đình ở giữa làng, nhìn ra vịnh biển nơi có ba hòn đảo (tam thai) tạo nên bức bình phong, phía sau tựa vào năm ngọn núi (ngũ nhạc) ở làng cũ Cái Làng. Đó chính là thế “tiền tam thai, hậu ngũ nhạc”.

Về kiến trúc, đình cổ Quan Lạn cũng tinh xảo, bề thế, có dáng dấp như đình Trà Cổ miền cực bắc Móng Cái, như đình làng Đình Bảng quê hương của chín vua triều Lý ở Bắc Ninh.

Hãy tưởng tượng, một ngày đầu đông đằm mình trong nước biển trong xanh Quan Lạn. Đang bơi lội giữa sóng biển, bỗng thấy từ xa một mảng màu hồng sẫm rộng bằng mấy tấm chiếu theo sóng tiến vào bờ. Ta ngơ ngác không hiểu sao nước biển lại có màu lạ. Thì kia, dọc bãi cát, bốn, năm thanh niên Quan Lạn đã cầm sẵn những chiếc lưới vợt đang đứng chờ mảng hồng sẫm tiến vào gần bờ.

Rồi bất ngờ, họ lao ra, chao vợt giữa đám nước sẫm màu. Hàng trăm nghìn giọt nước màu hồng bắn lên như pháo hoa. Đàn moi biển chừng dăm mười cân đã nằm gọn trong vợt. Những con moi trong suốt, hơi ngả hồng, như những tép bưởi, ngỡ có thể ăn ngay được.

‘’Món đặc sản này người Hàn và người Nhật thường ăn gỏi ngay khi bắt lên bờ’’. Phó giáo sư Phùng Ngọc Kiếm, người vừa có ba năm làm chuyên gia văn học tại đại học Busan, Hàn Quốc, thích thú xem những ngư dân trút moi vào thùng và đưa ra nhận xét.

Thì dân Quan Lạn tôi đây cũng thường ăn gỏi moi như người Nhật - chàng ngư phủ tán đồng - nhưng phải có nhiều chanh, rau thơm các loại, gia vị và dầu hạt cải.

Cho em tham gia với nhé - nàng Nghiêm Hảo phu nhân vị phó giáo sư vội đề nghị - Em sẽ mua hết số moi này để mang về Hà Nội làm quà.

Và tối ấy, tại ngôi nhà tổ phụ vừa được nâng cấp như một khách sạn ba sao giữa thôn Đoài, Quan Lạn của nhà thơ Nguyễn Tiến Lộc, Việt kiều Canada, chúng tôi đã được chủ nhà thết một bữa tiệc gỏi moi vừa vớt từ biển Quan Lạn lên. Một bữa ẩm thực kiểu homestay thật linh đình. Chao ơi, lần đầu tiên được tham gia đánh bắt và thưởng thức loại hải sản mặn mòi thanh khiết hương vị biển khơi, quả là một bữa cỗ… như tết.

Mùa dịch khuyến khích độc giả mua sách trên mạng

Mùa dịch khuyến khích độc giả mua sách trên mạng

Văn hóa 25/02/2020 - 11:01

Dù sự kiện văn hóa đọc lớn nhất trong năm là Hội sách TPHCM 2020 không được tổ chức, nhưng “Tháng Ba sách Trẻ” vẫn tự tin xuất hiện giữa mùa dịch covid 19!

Rắc rối 'Sinh tử' và nỗi thất vọng nhân vật trên phim

Rắc rối 'Sinh tử' và nỗi thất vọng nhân vật trên phim

Văn hóa 25/02/2020 - 09:01

Rắc rối của “Sinh tử” không phải là cách giải quyết mâu thuẫn trong các tình huống mà là tìm ra một nhân vật điển hình trên màn ảnh!

Google tôn vinh ca trù Việt Nam

Google tôn vinh ca trù Việt Nam

Văn hóa 23/02/2020 - 08:47

Từ 0h sáng ngày 23/2, Google tôn vinh loại hình nghệ thuật ca trù qua biểu tượng Doodle trên trang chủ Google.com.vn.

Giỗ tổ Hùng Vương được tổ chức quy mô cấp quốc gia

Giỗ tổ Hùng Vương được tổ chức quy mô cấp quốc gia

Văn hóa 23/02/2020 - 08:01

BTC Giỗ tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng cho biết, Giỗ tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm Canh Tý 2020 sẽ được tổ chức quy mô cấp quốc gia.

Câu chuyện còn lại của một bà mẹ quê

Câu chuyện còn lại của một bà mẹ quê2

Văn hóa 22/02/2020 - 06:55

Cụ bà Trần Thị Sen, thân mẫu của nhà thơ Trần Đăng Khoa, đã tạ thế ngày 6/2/2020, hưởng thọ 102 tuổi.

'Cây tre thần' giữa mùa đại dịch

'Cây tre thần' giữa mùa đại dịch

Văn hóa 21/02/2020 - 13:21

Dù nỗi lo Covid-19 vẫn ám ảnh, nhưng nhà tạo mẫu Sĩ Hoàng vẫn từ Sài Gòn ra Hà Nội tham gia vở kịch “Cây tre thần”.

Giai điệu bổng trầm với Covid-19

Giai điệu bổng trầm với Covid-19

Văn hóa 20/02/2020 - 10:45

“Đánh giặc Corona. Đoàn kết toàn dân ta, đánh giặc Corona. Từ trẻ đến người già, đánh giặc Corona. Ngành y là xung kích, thề quyết thắng đại dịch...".

'Em và Trinh' trong những mối tình sương khói

'Em và Trinh' trong những mối tình sương khói

Văn hóa 20/02/2020 - 09:19

Dự án điện ảnh “Em và Trịnh” tổ chức tuyển chọn diễn viên trong không khí chuẩn bị kỷ niệm sinh nhật nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (29/2)

Fetival Huế 2020 lùi thời gian tổ chức

Fetival Huế 2020 lùi thời gian tổ chức

Văn hóa 19/02/2020 - 08:33

Ngày 18/2, Văn phòng UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết, tỉnh này vừa có quyết định việc lùi thời gian tổ chức Festival Huế lần thứ 11.

Trùng tu hay xâm hại di tích? - [Bài 1] Thon thót trùng tu

Trùng tu hay xâm hại di tích? - [Bài 1] Thon thót trùng tu

Văn hóa 18/02/2020 - 08:26

Đối với các nhà nghiên cứu di sản văn hóa cổ truyền, mỗi khi được tin di tích nào được trùng tu thì vừa mừng lại vừa thon thót giật mình.

Valentine là ngày gì, nguồn gốc từ đâu?

Valentine là ngày gì, nguồn gốc từ đâu?

Văn hóa 14/02/2020 - 13:50

Ngày Valentine, còn gọi là Ngày lễ tình yêu hay là Ngày lễ tình nhân được đặt tên theo thánh Valentine.

Đặc sản vùng đất cổ Đường Lâm

Đặc sản vùng đất cổ Đường Lâm

Văn hóa 14/02/2020 - 10:35

Gà Mía là một giống gà quý đã từ bao đời truyền lại, đây là một chủng loại riêng, không giống với bất cứ loại gà nào.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Vì sao không cần cách ly HLV Park Hang Seo?

Vì sao không cần cách ly HLV Park Hang Seo?

Tối 23/2, vị HLV trưởng đội tuyển bóng đá Việt Nam Park Hang Seo và vợ đã trở lại Việt Nam sau kỳ nghỉ tại Hàn Quốc.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Kiểng tết độc, lạ hút hàng

Kiểng tết độc, lạ hút hàng

Chị Loan trước đây là một chủ nhân của vườn kiểng nổi tiếng về bộ sưu tập kiểng thú bằng hoa mẫu đơn, nay chị mở rộng kinh doanh thêm mặt hàng si rô kiểng.

Báo Nông Nghiệp