Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Nửa thế kỷ vấn vương 'Hương thầm'

Chủ Nhật 31/03/2019 , 09:15 (GMT+7)

Tên tuổi thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn gắn liền với bài thơ “Hương thầm” phổ nhạc thành một ca khúc nổi tiếng.

Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn

Nhiều thế hệ đã hát “Hương thầm” với niềm mến mộ dành cho thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn. Thế nhưng, công bằng mà nói, thơ Phan Thị Thanh Nhàn không chỉ có “Hương thầm”.

Bây giờ, gặp thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn ngoài đời, ít ai nghĩ rằng chị đã qua tuổi “cổ lai hy” từ lâu. Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn có nét vui vẻ, hòa đồng, trẻ trung và điệu đà của riêng chị.

Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn sinh năm 1943 tại mảnh đất Thăng Long ngàn năm văn hiến, nơi mà tuổi 30 chị đã viết bài thơ dài “Thành phố tôi yêu” với những nghẹn ngào về cuộc sống thơ ấu bên Đê La Thành “Lá cải già mẹ không nỡ bỏ đi/ Vại dưa mặn suốt thời thơ bé/ Guốc không có, chân lau vào chổi rễ/ Chị lớn rồi, áo chật vá nhường em” và những câu hăng say cổ vũ phát triển đô thị “Tay Hà Nội vươn dài theo quy hoạch/ Nao nức nghĩ về thành phố tương lai”.

Sau khi tốt nghiệp Khoa Báo chí -T rường Tuyên giáo Trung ương, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn từng làm phóng viên báo Hà Nội mới rồi chuyển sang làm Phó Tổng Biên tập báo Người Hà Nội. Nói chung, về sự cống hiến và sự thành đạt giữa đời thường, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn không hề thua kém ai. Thế nhưng, điều tạo ra đột phá trong số phận của chị, vừa nâng đỡ lại vừa bất trắc, chính là thơ.

Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn bắt đầu xuất hiện trong làng thơ bằng ấn tượng ở cuộc thi thơ năm 1969-1970 của báo Văn nghệ. Với hai bài “Hương thầm” và “Xóm đê”, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn đã giành được giải nhì cùng với Vương Anh và Bế Kiến Quốc (giải nhất thuộc về Phạm Tiến Duật).

Mang bóng dáng một câu chuyện lãng mạn, bài thơ “Hương thầm” miên man kỷ niệm: “Cửa sổ hai nhà cuối phố/ Không hiểu vì sao không khép bao giờ/ Đôi bạn ngày xưa học cùng một lớp/ Cây bưởi sau nhà ngan ngát hương đưa/ Giấu một chùm hoa sau chiếc khăn tay/ Cô gái ngập ngừng sang nhà hàng xóm/ Bên ấy có người ngày mai ra trận/ Họ ngồi im không biết nói năng chi/ Mắt chợt tìm nhau rồi lại quay đi/ Nào ai đã một lần dám nói/ Hoa bưởi thơm cho lòng bối rối/ Anh không dám xin/ Cô gái chẳng dám trao/ Chỉ mùi hương đầm ấm thanh tao/ Không dấu được cứ bay dịu nhẹ/ Cô gái như chùm hoa lặng lẽ/ Nhờ hương thơm nói hộ tình yêu/ (Anh vô tình anh chẳng biết điều/ Tôi đã đến với anh rồi đấy...)/ Rồi theo từng hơi thở của anh/ Hương thơm ấy thấm sâu vào lồng ngực/ Anh lên đường/ Hương thơm sẽ theo đi khắp/ Họ chia tay/ Vẫn chẳng nói điều gì/ Mà hương thầm thơm mãi bước người đi”.

Năm 1984, tức là 15 năm sau khi bài thơ “Hương thầm” ra mắt, nhạc sĩ Vũ Hoàng đã phổ nhạc thành một ca khúc cùng tên. Phải thừa nhận, nhạc sĩ Vũ Hoàng đã sử dụng hầu hết những câu thơ quan trọng của bài thơ để làm ca khúc, nhưng lại vô tình tạo nên một… sự lệch lạc so với nguyên tác.

Bài thơ “Hương thầm” viết “cửa số hai nhà cuối phố, không hiểu vì sao không khép bao giờ”, còn ca khúc thì “khung cửa sổ hai nhà cuối phố, chẳng hiểu vì sao không khép bao giờ”. Có thể do phục vụ giai điệu và tiết tấu, phải thêm chữ “khung”, nhưng ngẫm nghĩ thì thấy rất buồn cười. Cửa sổ mới có khả năng khép hoặc mở, còn cái khung của cửa sổ thì phải cố định. Đã là “khung cửa sổ” thì vĩnh viễn “không khép bao giờ”, chứ đừng thắc mắc “vì sao”. Vậy mà, kỳ lạ thay, “khung cửa sổ” vẫn hát véo von suốt 35 năm qua.

Dù muốn dù không, vẫn có thể khẳng định, chỉ cần bài thơ “Hương thầm” cũng đủ lưu danh thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn vào lòng công chúng.

Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn từng có những ngày vợ chồng ấm áp trong căn hộ tập thể trên cao mỗi ngày mơ màng nhìn xuống hồ Hoàn Kiếm với thi sĩ Thi Nhị. Đáng tiếc, hạnh phúc ngắn chẳng tày gang.

Năm 1979, khi thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn đi thực tế sáng tác ở Nha Trang thì thi sĩ Thi Nhị mất đột ngột ở Hà Nội. Thời ấy, máy bay đâu có dễ dàng như hôm nay, khi người vợ trở về nhà thì thân nhân đã đưa người chồng ra nghĩa trang.

Nỗi đau giống như một vết thương trong lòng thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn, thỉnh thoảng lại cồn cào trên trang thơ: “Ước gì gặp lại anh/ Dù chỉ trong phút cuối/ Để nói một lời thôi/ Em đã yêu anh nhất/ Ước gì giọt nước mắt/ Thấm được vào môi anh/ Để trong giờ phút cuối/ Anh biết em ở gần”.

Mất chồng, một mình nuôi con, một mình dựng nhà, một mình làm thơ, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn dựa vào trái tim yếu mềm mà đi qua những ngày âm u. Góa bụa ở tuổi 36 là một cảm giác kinh khủng, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn hiểu như vậy, và không khép cửa bao nhiêu tơ vương đến với mình tình cờ hoặc toan tính: “Bất ngờ ai bỗng gọi em/ Cho tôi bối rối lặng im mỉm cười”.

Thậm chí, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn bẽ bàng “Rồi có thể vợ và con ríu rít/ Anh nhẹ nhàng quên hết chuyện đôi ta/Anh hối hả đón cuộc đời hạnh phúc/ Tôi bàng hoàng mãi chẳng hiểu ra” rồi chấp nhận “Và bây giờ người ấy đã ra đi/ Tôi bỗng thấy đàn ông xa lạ quá/ Hình như họ có chút gì hoang dã/ Có chút gì tàn nhẫn vô tâm”.

Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn bộc bạch: “Tôi là người chỉ nhìn cái đẹp, cái đáng yêu của đời sống và mỗi con người. Trong tình yêu, tôi thường nói là tôi làm thơ thất tình là chính. Nhưng chính những người mà tôi đã từng yêu và đã từng thất vọng, tôi vẫn giữ những kỷ niệm đẹp khi họ chưa bị lộ những điểm yếu mà sau này mình mới biết, đã khiến mình chán nản và từ bỏ. Nhưng cái gì đẹp thì tôi còn lưu giữ mãi. Tôi cảm ơn tất cả các chàng đã có lúc khiến tôi xúc động làm được thơ ghi lại tình cảm chân thành của tôi dành cho họ. Tôi đã có những bài thơ được bạn bè và người đọc chia sẻ, yêu thích. Đó là nhờ tôi đã... yêu nhầm khi nghĩ là họ đáng yêu. Thế là quá "lãi" với tôi rồi!”.

Tuy nhiên, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn không chỉ có thơ tình. Thơ về sản xuất hoặc thơ về thời sự cũng được chị viết khá khéo léo. Chị nhờ hai câu lục bát cứu bài thơ “Hội cấy mùa xuân” khỏi không khí thơ phong trào “Đừng khen làm cuống chân em/ Đừng khen kẻo mạ cắm nghiêng bây giờ”. Chị nhờ bốn câu kết mà cứu bài thơ “Chân dung người chiến thắng” viết về ngày 30/4/1975 khỏi không khí minh họa “Tôi trở về nhà với ngọn đèn con/ Viết lại xóa bài thơ không đủ ý/ Đành ghi chép vào sổ tay thầm nghĩ/ Những ngày này tự nó đã là thơ”. Do đó, khi day dứt, thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn cũng có những câu thơ nhức nhối: “Có đôi lúc buồn/ Tôi đã định tự tử/ Sống làm chi khi bè bạn bon chen/ Cơ quan quanh năm đấu đá/ Sống làm chi khi người yêu thành người lạ/ Ngày như đêm một mình/ Sống làm chi lương ba cọc ba đồng/ Viết báo làm thơ kiếm từng xu vẫn loay hoay không đủ/ Sống làm chi khi mọi tượng thần đều sụp đổ/ Người ta tin yêu lại hóa tầm thường/ Vậy mà tôi vẫn sống nhơn nhơn/ Vẫn cười nói họp hành trưng diện/ Vẫn hy vọng kiếm được một ông chồng đáng mến (một người đã thông minh lại giàu)/ Và tôi hiểu ra trong thăm thẳm niềm đau/ Tôi vẫn còn yêu đời quá”.

Thi sĩ Phan Thị Thanh Nhàn được trao Giải thưởng Nhà nước năm 2007. Chị được độc giả chào đón khắp nơi với bài thơ “Hương thầm”, nhưng chị cũng gửi cho họ những băn khoăn của một người làm thơ biết đắn đo ân nghĩa, khi đến “Lam Kinh” nhìn ngắm di tích: “Thăm đất cũ một lần thôi, chợt thức/ Ai bây giờ xứng đáng với vua Lê?” và khi viết hộ người xa xứ về ấn tượng “Tổ quốc” sâu bền: “Mẹ Việt Nam gầy bé/ Mẹ Việt Nam kiên cường/ Suốt một đời lận đận/ Mà con giờ tha hương”.

(Kiến thức gia đình số 13)

Thật, giả, cũ, mới trong vòng quay thế sự

Thật, giả, cũ, mới trong vòng quay thế sự

Văn hóa 31/05/2020 - 08:52

Tiểu thuyết “Thật giả cũ mới” của nhà văn Trần Văn Tuấn chỉ 250 trang in mà phơi bày cả một bức tranh xã hội nhiều dằn vặt, nhiều âu lo, nhiều day dứt.

Nguyễn Ngọc Tư tìm cách nhận ra mình trong những cơn mơ

Nguyễn Ngọc Tư tìm cách nhận ra mình trong những cơn mơ

Văn hóa 30/05/2020 - 10:23

Nhiều câu thơ đã an ủi Nguyễn Ngọc Tư lúc xao xác ngã lòng “mình nhận ra mình, bởi những cơn mơ không cách chi nhớ nổi”.

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Văn hóa 29/05/2020 - 15:52

Kiều Minh Tuấn vừa được vinh danh "Nam diễn viên chính xuất sắc phim điện ảnh" của Cánh Diều 2019, cho vai diễn trong “Anh trai yêu quái” và “Nắng 3”.

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Văn hóa 29/05/2020 - 07:10

Làng Đông Ngạc xưa, nay là phường Đông Ngạc, thuộc quận Bắc Từ Liêm, thuộc vùng ngoại ô, cách Trung tâm Hà Nội khoảng 10km.

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?10

Văn hóa 28/05/2020 - 06:10

Chương trình “Giải mã kỳ tài” trên HTV7, đã khiến dư luận xôn xao khi dành sóng truyền hình cho cựu người mẫu Trang Trần khoe tài chửi bới thiên hạ.

Khởi động hành trình tìm kiếm tân Hoa Hậu Việt Nam 2020

Khởi động hành trình tìm kiếm tân Hoa Hậu Việt Nam 2020

Văn hóa 27/05/2020 - 11:44

Cuộc thi năm nay sẽ diễn ra từ tháng 8-10/2020 với vòng Chung khảo phía Bắc và phía Nam, đêm Chung kết sẽ diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh.

Thầy giáo nghiên cứu phong tục miệt vườn

Thầy giáo nghiên cứu phong tục miệt vườn

Văn hóa 27/05/2020 - 08:48

Miệt Nam sông Hậu gồm các tỉnh Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, An Giang, Kiên Giang.

Bay trên mùa nước đổ năm 2020

Bay trên mùa nước đổ năm 2020

Văn hóa 26/05/2020 - 15:43

Nhằm quảng bá du lịch nội địa và hình ảnh du lịch Yên Bái với du khách trong nước, Festival Dù lượn “Bay trên mùa nước đổ” được tổ chức vào ngày 30/5/2020.

'Bay trên mùa nước đổ'

'Bay trên mùa nước đổ'

Văn hóa 26/05/2020 - 15:38

Nhằm quảng bá du lịch nội địa và hình ảnh du lịch Yên Bái với du khách trong nước, Festival Dù lượn “Bay trên mùa nước đổ” được tổ chức vào ngày 30/5/2020.

Giọt nắng tràn ly, suy tưởng tràn bờ

Giọt nắng tràn ly, suy tưởng tràn bờ

Văn hóa 26/05/2020 - 11:15

Với trường hợp Trần Lê Khánh, cứ tạm hiểu thơ đã gọi tố chất thi sĩ của anh bằng âm thanh ngẫu nhiên như có sự an bài của số phận.

Nhà văn Thạch Lam đã tự chọn vợ như thế nào?

Nhà văn Thạch Lam đã tự chọn vợ như thế nào?

Văn hóa 23/05/2020 - 19:04

Khác với hai người anh Nhất Linh và Hoàng Đạo đều kết hôn thông qua mai mối, nhà văn Thạch Lam đã tự tìm kiếm và tự quyết định bạn trăm năm.

Ông chủ hãng taxi lừng lẫy vẫn ôm ấp 'Giấc mơ sông Thương'

Ông chủ hãng taxi lừng lẫy vẫn ôm ấp 'Giấc mơ sông Thương'

Văn hóa 23/05/2020 - 12:06

Doanh nhân Nguyễn Phúc Thành của thương hiệu taxi Thành Hưng càng thành đạt thì tác giả Nguyễn Phúc Lộc Thành của bút mực cặm cụi càng bị đẩy vào góc khuất quên lãng chăng?

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Bùi Tiến Dũng cản phá 2 quả phạt đền, TP.HCM nhọc nhằn đi tiếp

Bùi Tiến Dũng cản phá 2 quả phạt đền, TP.HCM nhọc nhằn đi tiếp

Thủ môn Bùi Tiến Dũng đã chơi xuất sắc với 2 tình huống cản phá 11m thành công giúp CLB TP.HCM vượt qua vòng 1/8 Cúp Quốc gia.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Thủ môn Hugo Lloris đã mang về một chú chó giữ nhà được huấn luyện đặc biệt để đảm bảo cho an toàn của tư dinh tại Vương quốc Anh.