Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Thương ơi mùa cất rớ

Thứ Bảy 16/05/2020 , 08:30 (GMT+7)

Làng tôi nằm nép mình giữa hai dòng sông Vũ Giang và sông Chèn tạo thành chữ L rất thơ mộng.

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Phía đầu làng có nhiều ao rộng không thuộc quyền quản lý của ai cả. Cánh đồng phía Đông và phía Bắc có nhiều kênh mương nhỏ và mấy hố bom mà bọn giặc Mỹ thả xuống.

Vào mùa hè người dân trong làng lại đua nhau đi cất rớ (nhiều nơi gọi là cất te). Nhà nhiều thì vài chục chiếc, nhà ít cũng trên dưới chục chiếc rớ.

Người dân quê tôi vẫn truyền nhau câu cửa miệng “nhất chập choạng, nhì rạng đông” để ám chỉ kinh ngiệm cất rớ thu được nhiều tôm tép nhất là chọn vào hai thời điểm trên. Vì đó là thời điểm các loại tôm, tép và các loại cá nhỏ như cá thia thia, cấn cấn, cá bông bống thường rủ nhau đi tìm mồi ăn.

Thật ra đồ nghề đi cất rớ rất đơn giản, gồm rớ, mồi cất (gọi là thính), chiếc đúa nhỏ đan bằng tre, một chiếc nạng (cần) làm bằng cành tre dài chừng 3 - 4m, đầu cần đóng chiếc đinh nhỏ để làm sao khi cất rớ lên khỏi mặt nước hoặc khi đặt rớ xuống khỏi bị tuột.

Rớ thường được tận dụng từ loại vải màn cũ cắt ra thành hình vuông hoặc hình chữ nhật với diện tích khoảng hơn nửa mét vuông rồi gắn bốn góc vải vào chân hai chiếc gọng tre đan chéo nhau ở đỉnh.

Những chiếc rớ được cấu tạo làm sao khi không dùng đến thì được gập lại rất tiện trong di chuyển. Mồi “nhử” được làm từ cám gạo cho vào chiếc chảo nhỏ dùng ngọn lửa liu riu rang lên đến lúc nào nghe dậy mùi thơm lựng thì dừng lại.

Nếu có thời gian thì bắt ít ốc sót đập dập vỏ trộn thêm vào để “hấp dẫn” con mồi, cuối cùng lấy ít nước đổ vào khuấy đều đến mức sền sệt rồi cho vào chiếc ống bơ.

Khu vực cất rớ không ai được làm chủ quyền hết. Ai đi trước thì chọn được “tủ” có nhiều tôm tép sinh sống. Người dân thường chọn đặt rớ vào nơi vị trí nước đọng và có màu đùng đục sẽ được nhiều tép.

Nếu đặt rớ ở dòng nước chảy thì mồi sẽ bị trôi, khi cất lên thường chẳng thu hoạch được gì. Các chiếc rớ được đặt cách nhau từ 4 - 5m.

Tùy vào số rớ nhiều hay ít mà người cất chọn thời gian quay vòng để cất. Rớ đặt trước sẽ được cất sau. Ban đêm trên các cánh đồng và ao làng, người cất rớ và người đi xem đông nghịt. Tiếng nói cười râm ran vui như trẩy hội.

Vui nhất là vào những đêm trời trăng thanh gió mát, lũ trẻ chúng tôi rồng rắn đi theo người lớn ra đồng phụ cất hoặc xem cất rớ rồi nô đùa đuổi nhau trên các bờ đê. Có đêm để tranh được cái “trủ” ngon ngon, nhiều người chấp nhận bị muỗi đốt ngủ lại ngoài đồng để rạng sáng hôm sau kịp đặt rớ.

Đêm đến tôi thường lẽo đẽo theo mẹ và chị gái đi cất rớ. Nhiệm vụ của tôi lúc thì lấy thính trát vào đáy rớ hoặc soi đèn cho mẹ đổ tép từ rớ vào đúa.

Khi cất lên, mẹ dùng ngón tay trỏ chọc nhẹ vào giữa chiếc rớ để tôm tép dồn xuống đáy rồi cẩn thận dùng bàn tay phải cầm lấy một phấn rớ dốc từ từ tôm cá vào đúa. Để số tôm tép khỏi nhảy ra khỏi đúa, đồng thời giữ cho chúng được tươi, không bị ươn thì phải lấy ít lá tre hoặc lá lúa che lại.

Chẳng biết tôm tép và các loại cá nhỏ ngoài đồng sinh sản nhanh đến mức mô mà ngày nào người dân quê tôi cũng cất được rất nhiều. Có hôm được hơn nửa đúa.

Nhà tôi ít miệng ăn trong lúc mẹ lại cất được nhiều nên thường mẹ rửa sạch cho vào chiếc nẻn phơi khô cất ăn dần hoặc dùng để làm mắm. Bí quyết làm mắm tép ngon và thơm nằm ở việc chọn tỷ lệ tép - thính gạo và muối.

Nhạt muối thì mắm tép nhanh chua, nhiều muối quá thì mắm bị mặn và có màu không đỏ. Sau khi muối khoảng một tháng mắm tép mới ăn ngon.

Có thể trộn cơm với mắm tép nguyên chất để ăn hoặc lấy mắm tép trộn với gừng, tỏi, ớt rồi chấm với thịt luộc thì ăn miễn chê, cơm mấy bát cũng còn thòm thèm. 

Tuy cất rớ không phải là một “nghề” cho thu nhập chính đối với người dân quê tôi nhưng nó vừa mang lại thức ăn hàng ngày và nếu số bán tôm tép làm được cũng trang trải được phần nào cuộc sống cho nhiều gia đình.

Bây giờ mấy chiếc ao đầu làng tôi đã bị lấp hết để xây nhà ở. Mấy hố bom cũng đã bị bồi đắp cạn trơ. Các con mương ngoài đồng tôm tép gần như chẳng còn vì phần do chúng bị các loại thuốc trừ sâu làm triệt tiêu, phần do người dân dùng  kích cá tận diệt.

Hơn nữa nhìn chung đời sống người dân quê tôi giờ cũng đã được nâng lên đáng kể nên chẳng thấy ai đi cất rớ nữa.

Giờ nhà ai thèm ăn món mắp tép hoặc canh tép đủ hương vị và chất lượng như xưa cũng khó vì tép ở các chợ quanh huyện chẳng phải lúc nào cũng có bán.

Đôi lúc về thăm quê đúng dịp mùa hè trăng sáng thấy ngoài đồng chẳng còn cảnh nhộn nhịp cất rớ nữa tự dưng trong lòng thấy chạnh buồn. Kỷ niệm tuổi thơ cùng lũ bạn theo người lớn đi cất rớ cứ ùa về trong từng giấc mơ.

Phưng phức đâu đây vẫn thoang thoảng mùi thơm của thính và vị ngon ngọt của mắm tép quê mình. Tiếng bước chân ai đó trên bờ đê cùng hình ảnh những chiếc rớ cứ làm tôi thổn thức đến nao lòng.

(Kiến thức gia đình số 20)

Tát vũng

Tát vũng

Văn hóa 05/06/2020 - 06:35

Xưa, đám trẻ trong làng thường đi học 1 buổi, chiều phải lo việc nhà hay việc đồng áng giúp bố mẹ, chứ không được nhong nhóng đi chơi mấy khi.

Nữ bác sĩ nội trú đoạt giải nhất 'Lắng nghe người dân hiến kế'

Nữ bác sĩ nội trú đoạt giải nhất 'Lắng nghe người dân hiến kế'

Văn hóa 04/06/2020 - 11:48

Nữ bác sĩ nội trú Vân Thanh đoạt giải nhất cuộc thi “Lắng nghe người dân hiến kế” do báo Người Lao Động tổ chức, với tiền thưởng 50 triệu đồng.

‘Ngôi nhà teen ám’ tiếp tục chọc cười khán giả truyền hình

‘Ngôi nhà teen ám’ tiếp tục chọc cười khán giả truyền hình

Văn hóa 04/06/2020 - 06:01

Sau thành công của bộ phim “Nhà trọ Balanha” trên VTV3, một sản phẩm tương tự có tên “Ngôi nhà teen ám” được lên sóng VTV9 vào ngày 5/6.

Giáo sư tuổi cổ lai hy hé lộ ‘Muôn kiếp nhân sinh’

Giáo sư tuổi cổ lai hy hé lộ ‘Muôn kiếp nhân sinh’

Văn hóa 03/06/2020 - 08:35

Ở tuổi 70, Giáo sư John Vũ giới thiệu cuốn sách tâm đắc của mình có tên gọi “Muôn kiếp nhân sinh” do NXB Tổng hợp TP.HCM và Trí Việt - First News ấn hành.

Jimmy Nguyễn với nỗi đau và nhân duyên trong âm nhạc

Jimmy Nguyễn với nỗi đau và nhân duyên trong âm nhạc

Văn hóa 02/06/2020 - 09:35

Sau hơn hai thập niên từ hải ngoại trở về quê nhà ca hát, Jimmy Nguyễn chính thức phát hành album “Tình như lá bay xa”.

Làm phim thiếu nhi quá khó, hay tình yêu trẻ thơ quá ít?

Làm phim thiếu nhi quá khó, hay tình yêu trẻ thơ quá ít?

Văn hóa 02/06/2020 - 05:35

Mùa hè năm nay không có phim thiếu nhi nào được công chiếu. Tất nhiên, ai cũng có thể đổ thừa do ảnh hưởng Covid-19, làm trở ngại lịch dàn dựng lẫn lịch phát hành.

Giải thưởng Dế Mèn khao khát làm giàu thêm đời sống tinh thần tuổi thơ

Giải thưởng Dế Mèn khao khát làm giàu thêm đời sống tinh thần tuổi thơ

Văn hóa 01/06/2020 - 16:26

Trong không khí Ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6 năm nay, giải thưởng Dế Mèn đã được phát động với hy vọng làm phong phú thêm thế giới tinh thần cho trẻ thơ.

Thật, giả, cũ, mới trong vòng quay thế sự

Thật, giả, cũ, mới trong vòng quay thế sự

Văn hóa 31/05/2020 - 08:52

Tiểu thuyết “Thật giả cũ mới” của nhà văn Trần Văn Tuấn chỉ 250 trang in mà phơi bày cả một bức tranh xã hội nhiều dằn vặt, nhiều âu lo, nhiều day dứt.

Nguyễn Ngọc Tư tìm cách nhận ra mình trong những cơn mơ

Nguyễn Ngọc Tư tìm cách nhận ra mình trong những cơn mơ

Văn hóa 30/05/2020 - 10:23

Nhiều câu thơ đã an ủi Nguyễn Ngọc Tư lúc xao xác ngã lòng “mình nhận ra mình, bởi những cơn mơ không cách chi nhớ nổi”.

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Văn hóa 29/05/2020 - 15:52

Kiều Minh Tuấn vừa được vinh danh "Nam diễn viên chính xuất sắc phim điện ảnh" của Cánh Diều 2019, cho vai diễn trong “Anh trai yêu quái” và “Nắng 3”.

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Văn hóa 29/05/2020 - 07:10

Làng Đông Ngạc xưa, nay là phường Đông Ngạc, thuộc quận Bắc Từ Liêm, thuộc vùng ngoại ô, cách Trung tâm Hà Nội khoảng 10km.

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?12

Văn hóa 28/05/2020 - 06:10

Chương trình “Giải mã kỳ tài” trên HTV7, đã khiến dư luận xôn xao khi dành sóng truyền hình cho cựu người mẫu Trang Trần khoe tài chửi bới thiên hạ.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Bùi Tiến Dũng: Đời thay đổi khi ta không thôi đẩy

Bùi Tiến Dũng: Đời thay đổi khi ta không thôi đẩy

Bùi Tiến Dũng có thể thay đổi sự nghiệp đang đi xuống của mình thông qua việc đẩy những quả phạt đền quan trọng.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Thủ môn Hugo Lloris đã mang về một chú chó giữ nhà được huấn luyện đặc biệt để đảm bảo cho an toàn của tư dinh tại Vương quốc Anh.