Cuộc "cách mạng" về giống chè tại Thái Nguyên trong gần 2 thập kỷ qua đã mang lại những thành công lớn. Đó cũng là lúc người ta giật mình bởi mải mê chạy theo năng suất, sản lượng thì nguồn cội của hương chè Thái – chè trung du lá nhỏ có nguy cơ mai một.

" /> Tìm hương chè cũ
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Tìm hương chè cũ

Thứ Bảy 02/02/2019 , 09:01 (GMT+7)

Cuộc "cách mạng" về giống chè tại Thái Nguyên trong gần 2 thập kỷ qua đã mang lại những thành công lớn. Đó cũng là lúc người ta giật mình bởi mải mê chạy theo năng suất, sản lượng thì nguồn cội của hương chè Thái – chè trung du lá nhỏ có nguy cơ mai một.

Lưu giữ hồn trà Thái

Danh tiếng của chè Thái Nguyên đã vững vàng cả thế kỷ nay là nhờ vào hương vị của giống chè trung du truyền thống. Cùng với thổ nhưỡng phù hợp, không thể phủ nhận những đặc điểm vượt trội về hương, vị, hình thức của giống chè này. Tuy nhiên, những năm qua, do chè trung du dần bị thoái hóa, năng suất và chất lượng thấp khiến nhiều người dân vùng chè đặc sản Tân Cương (TP Thái Nguyên) phá bỏ, chuyển sang trồng các loại chè cành.

17-29-25_1
Chè trung du lá nhỏ là cốt cách, thần thái của chè Thái Nguyên

Nhằm bảo tồn hương vị chè truyền thống đã được nhiều thế hệ người Việt Nam ưa chuộng cũng như duy trì diện tích chè trung du đã có thị trường bền vững, từ năm 2015, Sở Khoa học - Công nghệ và Trạm Khuyến nông Thành phố Thái Nguyên đã triển khai các Dự án “Cải tạo nương chè giống trung du năng suất thấp tại vùng chè Tân Cương”, “Xây dựng mô hình cải tạo nương chè giống trung du theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, bền vững tại vùng chè Tân Cương, thành phố Thái Nguyên”. Bên cạnh phục tráng những vườn chè lâu năm, người dân sẽ trồng mới nhiều vườn chè trung du.

Nhìn vườn chè xanh tươi mơn mởn tua tủa búp non đang vào độ thu hái của gia đình anh Trần Thái Lâm, xóm Hồng Thái 2, xã Tân Cương, ít ai tin nổi vườn chè đã được trồng từ gần 50 năm trước.

Gia đình anh Lâm có 1 mẫu chè, trong đó có 8 sào chè trung du. Mấy năm trước đây, chè có dấu hiệu cằn cỗi, năng suất giảm. Song, từ tháng 2/2015, tham gia dự án cải tạo nương chè trung du năng suất thấp, anh đã thực hiện kỹ thuật chăm sóc, bón phân theo quy trình, vườn chè như được dùng thuốc hồi xuân. Ngoài việc tăng thu nhập, hiện vườn chè của anh được chọn làm vườn giống gốc để SX cung cấp giống cho các hộ trong cả vùng.

Anh Nguyễn Thanh Dương, Giám đốc HTX Chè trung du Tân Cương cho hay, gia đình anh gắn bó với cây chè Tân Cương từ đời ông bà, sống nhờ chè, làm giàu nhờ chè nên anh rất tâm huyết với cây chè trung du.

Trong khi nhiều hộ dân vùng chè chặt bỏ những vườn chè 40-50 tuổi để trồng các loại chè lai, chè giống mới, thì bản thân gia đình anh và vận động thêm một số người thân tiếp tục duy trì vườn chè cổ. Sản phẩm chính của hợp tác xã cũng là chè trung du.

Nhiệt thành chứng minh chè trung du có hiệu quả kinh tế hơn hẳn chè lai, anh Dương cho biết, hộ gia đình anh chị Tuyên Bích là thành viên HTX Chè trung du Tân Cương, chỉ có một vườn chè cổ diện tích chưa tới 5.000m2 nhưng “đỉnh nhất”.

Gia đình anh chị Tuyên Bích là một trong những tỷ phú hết sức “âm thầm” của vùng chè Tân Cương, mỗi năm vườn chè cho thu hái từ 8 - 9 lứa, mỗi lứa được 50kg búp khô, quanh năm bán buôn với mức giá 1- 1,2 triệu đồng/kg. Sở dĩ chè trung du có giá ngất ngưởng như vậy vì chỉ giống chè này mới làm được chè đinh (giá bán 4 - 6 triệu đồng/kg búp khô) và chè matcha.
 

Bảo tồn

Dự án “Cải tạo nương chè giống trung du năng suất thấp tại vùng chè Tân Cương” được triển khai ở 3 xã: Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu trên quy mô 6ha với 23 hộ tham gia. Trước khi triển khai dự án, cán bộ kỹ thuật đã tiến hành khảo sát, chọn các hộ có diện tích chè trung du phù hợp với yêu cầu.

Trạm Khuyến nông thành phố yêu cầu các hộ gia đình có vườn chè trung du cần cải tạo phải tự nguyện, mạnh dạn áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất chè nhằm tăng năng suất, chất lượng. Đặc biệt, các hộ phải tuyệt đối tuân theo quy trình sản xuất, không sử dụng các loại thuốc ngoài danh mục gây hại đến môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

17-29-25_2
Chè trung du lá nhỏ là cốt cách, thần thái của chè Thái Nguyên

Trong khi tiến hành cải tạo nương chè, các hộ dân được hỗ trợ 40% giá phân bón, đồng thời cán bộ kỹ thuật cũng thường xuyên bám sát quá trình thực hiện và hướng dẫn kỹ thuật cải tạo, trồng cây cải tạo đất xung quanh vườn chè và sử dụng các loại phân bón phù hợp như: bón thêm các loại phân vi lượng, bón đủ lượng và đúng cách, bổ sung phân bón qua lá... Theo hạch toán sơ bộ, chè trung du sau khi được đầu tư cải tạo, năng suất chè búp khô tăng lên 5kg/sào/lứa; giá bán chè cũng tăng khoảng 15 - 20% nên bà con rất phấn khởi.

Quyết định phá bỏ vườn chè lai 13 năm tuổi, diện tích gần 2 mẫu để trồng mới chè trung du, ngoài khoản đầu tư hơn 100 triệu đồng, gia đình ông Nguyễn Tiến Ngọc, ở xóm Phú Tiến, xã Phúc Trìu còn mất luôn nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Ông Tiến cho biết, với thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp với cây chè như ở đây, bất cứ giống chè nào đưa vào trồng cũng đều ngon hơn trồng ở các nơi khác. Tuy vậy, người làm chè như ông vẫn muốn giữ hương vị của chè truyền thống, đó là chè búp xao sấy từ giống chè trung du lá nhỏ các cụ trồng từ xưa.

Chính vì suy nghĩ đó, vợ ông rất ủng hộ ông phá bỏ vườn chè cũ để trồng lại chè trung du. Trước đây, gia đình ông có nguồn thu ổn định từ chè, sản phẩm búp khô thường xuyên được bán với giá 300 - 500 nghìn đồng/kg. Trong những năm trước mắt, ông sẽ trồng xen cây khoai tàu, vừa để che mát cho chè phát triển, vừa có thu nhập thay thế.

Bên cạnh quyết tâm của gia đình, việc trồng chè trung du thay thế cũng rất thuận lợi vì được Trạm Khuyến nông thành phố hỗ trợ giống và kỹ thuật.

Với diện tích đất gần 2 mẫu, ông được “cho không” 8 nghìn cây giống, giá chè giống trên thị trường hiện tại là 900 đồng/cây. Đặc biệt, tuy là chè trung du truyền thống nhưng không phải trồng bằng hạt như trước mà trồng bằng cành, rất nhanh cho thu hái. Cách trồng và chăm sóc chè cành đúng kĩ thuật thì gia đình cũng đã làm nhiều năm nay, rất quen thuộc.

Là một trong những hộ đầu tiên quay lại trồng mới giống chè trung du truyền thống thay vì trồng chè lai, dịp tết này vườn chè 3 năm tuổi của anh Dương đã bắt đầu cho thu hái lứa đầu tiên.

Cầu kì vào tận dãy Tam Đảo lấy nước khe suối về pha trà để mời khách thưởng thức, anh Nguyễn Thanh Dương rất kiên trì hướng dẫn, phân tích cho khách nhận biết đặc điểm của từng loại chè cho từng hương vị trà rất khác biệt.

Theo anh Dương, hương vị chè trung du chính là “cốt cách của chè Thái Nguyên” với hương thơm cốm cùng với vị chát đậm ngọt hậu mà những giống chè khác không thể có.

Mặc dù không mấy sành trà, chúng tôi đều nhận rõ hương vị không thể trộn lẫn của chè trung du truyền thống, và nhất trí với anh Dương, hương vị chè trung du chính là hương của trà Việt.

Đánh giá cao chè trung du cả trên cương vị người thưởng thức và cả vai trò của nhà khoa học, ông Vũ Công Định, Trạm trưởng Trạm Khuyến nông TP Thái Nguyên khẳng định chất lượng vượt trội của giống chè trung du. Giống chè này có khả năng chống chịu sâu bệnh cũng như chịu hạn, chịu rét tốt nên ở vụ đông, chè có giá trị kinh tế cao; khả năng sinh trưởng mạnh, độ che phủ lớn, có thể chống xói mòn và rửa trôi, bảo vệ môi trường sinh thái. Ngoài ra, trong y học, chè trung du còn có tác dụng phòng, chữa một số bệnh và ngăn ngừa chất phóng xạ, ung thư...
Ông Hoàng Văn Dũng, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT Thái Nguyên cho biết: Song hành với cải tạo, thay thế giống thì việc gìn giữ, bảo tồn, cải tạo một tỷ lệ diện tích giống chè trung du cũng là nhiệm vụ của đề án. 10 năm trước, chè trung du còn chiếm tỷ lệ lớn thì nay chỉ còn 20 - 30% tổng diện tích. Chè trung du truyền thống mang lại giá trị, thần thái, thương hiệu cho chè Thái Nguyên. Giá chè trung du bao giờ cũng cao hơn các loại giống chè khác. Chính vì vậy, việc gìn giữ, bảo tồn giống chè trung du không chỉ đáp ứng mục tiêu đề án mà còn là đòi hỏi mang tính hiệu quả thương mại.

 

Độ mặn trên hệ thống thủy lợi An Trạch giảm

Độ mặn trên hệ thống thủy lợi An Trạch giảm

Khoa học - Công nghệ 03/07/2020 - 06:10

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên tại bản tin dự báo chất lượng nước ngày 2/7.

'Nhà khoa học' chân đất lai tạo 50 giống lúa… chỉ để tặng Nhà nước

'Nhà khoa học' chân đất lai tạo 50 giống lúa… chỉ để tặng Nhà nước3

Khoa học - Công nghệ 01/07/2020 - 09:05

Ông là Hoa Sĩ Hiền, 52 tuổi, đã dành 20 năm trời để nghiên cứu lai tạo ra 50 giống lúa. Ông cho biết, cuối đời sẽ hiến tặng hết cho Nhà nước.

Syngenta cam kết phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam

Syngenta cam kết phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam

Khoa học - Công nghệ 01/07/2020 - 06:01

Ông Nguyễn Minh Hợi ở Di Linh, Lâm Đồng vẫn nhớ như in những kỹ thuật, kinh nghiệm học hỏi được từ các chuyên gia nông nghiệp Syngenta Việt Nam.

Chi cục Thú y vùng II – lá cờ đầu của ngành Thú y Việt Nam

Chi cục Thú y vùng II – lá cờ đầu của ngành Thú y Việt Nam

Khoa học - Công nghệ 29/06/2020 - 12:00

Chi cục Thú y vùng II (Cục Thú y) không ngừng phấn đấu vươn lên, đồng hành và phát triển cùng ngành Thú y Việt Nam.

Hòa Bình: Nhiều hợp tác xã áp dụng tưới tiết kiệm ứng phó hạn hán

Hòa Bình: Nhiều hợp tác xã áp dụng tưới tiết kiệm ứng phó hạn hán

Khoa học - Công nghệ 28/06/2020 - 09:40

Hòa Bình được xem là một trong những địa phương tiên phong trong ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước vào sản xuất, bước đầu đưa lại hiệu quả kinh tế cho nông dân.

Chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch khá tốt

Chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch khá tốt

Khoa học - Công nghệ 26/06/2020 - 05:30

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên về giám sát chất lượng nước hồ Tả Trạch phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đẩy mạnh việc phát triển tài sản trí tuệ trong nông nghiệp

Đẩy mạnh việc phát triển tài sản trí tuệ trong nông nghiệp

Khoa học - Công nghệ 20/06/2020 - 07:51

Theo đánh giá của Viện Khoa học sở hữu trí tuệ (KHSHTT), công tác quản trị tài sản trí tuệ tại Việt Nam vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Chất lượng nước trên hệ thống Tả Trạch đảm bảo phục vụ sản xuất nông nghiệp

Chất lượng nước trên hệ thống Tả Trạch đảm bảo phục vụ sản xuất nông nghiệp

Khoa học - Công nghệ 18/06/2020 - 16:08

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên tại bản tin ngày 18/6 về giám sát chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch.

Dùng súng bắn bong bóng xà phòng để thụ phấn hoa

Dùng súng bắn bong bóng xà phòng để thụ phấn hoa

Khoa học - Công nghệ 18/06/2020 - 09:48

Khi loài ong đang trước nguy cơ suy giảm vì biến đổi khí hậu , thuốc trừ sâu thì ý tưởng mới để thụ phấn cho cây này có thể giải cứu thế giới.

Mô hình nông nghiệp công nghệ cao vào trường học

Mô hình nông nghiệp công nghệ cao vào trường học

Khoa học - Công nghệ 17/06/2020 - 10:10

Một số trường học tại Lào Cai đưa mô hình nông nghiệp công nghệ cao để các em học sinh có thể tiếp cận ngay khi còn ngồi ghế nhà trường.

Không lo hạn hán, thiếu nước vụ Hè Thu, vụ Mùa ở Đông Nam bộ

Không lo hạn hán, thiếu nước vụ Hè Thu, vụ Mùa ở Đông Nam bộ

Khoa học - Công nghệ 16/06/2020 - 08:46

Đông Nam bộ đã vào mùa mưa, cộng với dung tích trữ các hồ chứa thủy lợi hiện nay, vụ Hè Thu và vụ Mùa 2020 sẽ không bị hạn hán, thiếu nước.

Tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn

Tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn

Khoa học - Công nghệ 16/06/2020 - 08:44

Tại Nam Định, áp dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước vào trồng trọt, nhất là cho cây trồng trên cạn đã đem lại nhiều ưu điểm, hiệu quả cao cho người dân.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Duyên nghiệp thầy Quang

Duyên nghiệp thầy Quang

Sắp ngưỡng thất thập nhưng thày giáo Trần Đình Quang, nguyên giảng viên Đại học Nông lâm Thái Nguyên vẫn chưa trút bỏ, thoát khỏi duyên nghiệp nhà nông.

Chủ động phòng, chống sâu keo mùa thu, bệnh khảm lá sắn

Chủ động phòng, chống sâu keo mùa thu, bệnh khảm lá sắn

Sâu keo mùa thu trên cây bắp và bệnh khảm trên cây mì là 2 đối tượng gây hại nghiêm trọng xuất hiện vào vụ hè thu, rất khó kiểm soát nếu để lây lan.