Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Thi Hương ở thành Nam: Khoa thi Hương năm Tân Mão 1891

Thứ Năm 12/09/2019 , 09:40 (GMT+7)

Nguyễn Tường Phượng (1899 - 1974), người sáng lập Tạp chí Tri Tân đã có bài viết khảo cứu rất kĩ về kì thi Hương năm 1891 ở trường Nam (Nam Định).

Với tiêu đề “Khoa thi Hương năm Tân Mão (1891)”, đăng 3 số trên Tạp chí Tri Tân, từ số 78, ngày Thứ Năm 31/12/1942 đến số 80, ngày 14/1/1943 đã tái hiện lại toàn bộ sự kiện này.

8-le-xuong-dnh-kho-thi-huong-1897151717404
Lễ xướng danh khoa thi Hương năm Đinh Dậu. Ảnh: Andre Salles (Nguồn: Flickr.com).

Theo lệ của triều Nguyễn, thi Hương được tổ chức 3 năm một lần Hương vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu. Khoa Tân Mão 1891 có hơn 9 nghìn người thi gồm cả trường Nam Định và trường Hà Nội (thi chung). Nguyễn Tường Phượng mô tả quang cảnh trước ngày thi ở Nam Định thật ồn ào náo nhiệt vì đã hội tụ các sĩ tử ở các tỉnh, các thành.

“Từ trên bến dưới thuyền, đêm đến đèn thắp như sao, các sĩ tử kẻ đáp tàu thủy (khi xưa có đường xe lửa nhưng đã có tàu thủy , vì chở đông người nên tầu hay đắm, đã có một vài khoa như vậy), đi thuyền và đi bộ, người nào cũng có vẻ vừa lo, vừa mừng, không bút nào tả hết được”.

Ngày 25 tháng 9 (âm lịch) là ngày các quan trường tiền trường. Khi các quan đã tiến trường rồi thì các cửa trường đều đóng chặt, canh phòng rất nghiêm mật. Quan Tổng đốc Nam Định lúc ấy là Đỗ Huy Điền đã phái một viên lãnh binh đem lính tỉnh đi tuần quanh trường đề phòng sự gian lận.

Khoa Tân Mão số thí sinh vào “phúc hạch” chỉ còn 113 người. Kì này các thí sinh được đặc cách nộp lều chõng từ chiều hôm trước tại nhà quan cư ở trước của trường. Lều chõng do lại phòng và đội thể sát ra thu lấy đề tên vào rồi sáng hôm sau quan trường đã cho đóng sẵn ở các vi, trước mỗi lều có ghi tên thí sinh vào cái biển bằng cót quét vôi trắng. Khoa thi ấy trong bốn vi chỉ mỗi vi có độ 30 lều, cách nhau rất xa, không ai hỏi han bàn tán gì được.

Khi các thí sinh đã vào đủ, đầu bài cũng do đội thể sát đưa ra đến tận lều cho, không ai được ra khỏi lều. Nếu ai có muốn ra hay muốn dòm sang lều bên kia là quan Ngự sử ngồi trên chòi canh sai đội Thể sát gọi loa bắt phải ngồi yên ngay. Đến mặt giời lặn, phải nộp quyển hết. Sau đấy các quan hội đồng chấm để lấy đỗ và xếp đặt trên dưới làm bảng giải ngạch. Ngày 12 tháng 1 xướng danh.

Theo quy định của triều đình, giải ngạch cử nhân khoa Tân Mão định lấy là 50 người trong đó 25 thí sinh trường Hà, 25 thí sinh trường Nam nhưng cuối cùng đã lấy tới 70 người đỗ tất cả, vì có ‘ân điển’ gia thêm 15 người, sau lại cho thêm vào hạng cử nhân các khóa sinh: Đỗ Đại, Vũ Thiện Đễ, Nguyễn Duy Nhiếp, Vũ Tiến Cơ, Nguyễn Văn Thụy.

Giải ngạch tú tài thì cứ một cử nhân ba tú tài, Tân Mão có tất cả 195 tú tài. Người đỗ đầu khoa Tân Mão hay theo lối gọi ở trường thi ông Thủ khoa hay giải nguyên, là Đặng Trần Vỹ, người huyện Từ Liêm, Hà Nội. Người trẻ tuổi nhất trong kì thi Tân Mão là Đặng Vũ Hoan, đỗ thứ 50 người làng Hành Thiện tỉnh Nam Định, năm đó 22 tuổi. Thí sinh nhiều tuổi nhất trong bảng này là Nguyễn Hữu Thu, đỗ thứ 13 người làng Tây Tựu huyện Từ Liêm, năm ấy đã 52 tuổi.

Nguyễn Tường Phượng có nhận xét: Xét ra phần đông các quan lại ở Bắc Kì gần đây là xuất thân ở bảng Tân Mão, nhiều vị làm quan có chính tích hay, có sự nghiệp, đức vọng, văn chương, tiêu biểu là ông Phạm Văn Thụ (sau làm Tuần phủ Thái Bình, viết cuốn Thái Bình thông chí). Bảng thống kê 70 người đỗ khoa thi này của Nguyễn Tường Phượng rất sát với bảng thống kê của Cao Xuân Dục trong “Quốc triều Hương khoa lục”.

8-cc-tn-kho-di-qunh-thnh-pho-nm-dinh151717162
Các tân khoa kỳ thi Hương 1897 đi quanh thành phố Nam Định. Ảnh: Andre Salles (Nguồn: Flickr.com).

Thật ra, trong khoa thi này còn một số tên tuổi mà sau này cũng có sự nghiệp, tên tuổi như Ngô Giáp Đậu, người Tả Thanh Oai, người đã viết cuốn “Hoàng Việt Hưng Long chí” nối tiếng; Trần Mĩ, sau làm Tổng đốc Thái Bình, người đã cung tiến để trùng tu đền Đồng Sâm có diện mạo như ngày nay, Phạm Duy Du, đỗ thứ 4, người Cần Phán, Thái Bình, sau đỗ tiến sĩ khoa Ất Mùi 1895, làm tri phủ Kiến Thụy (Hải Phòng) và ngầm liên hệ với kỳ đồng Nguyễn Văn Cẩm và làm nội ứng cho Mạc Ðình Phúc nổi dậy đánh chiếm phủ Kiến Thụy. Cuộc khởi nghĩa sau đó thất bại, Mạc Ðình Phúc bị xử chém đầu, Phạm Duy Du bị triều đình quy tội có biểu hiện vô trách nhiệm khi thi hành nhiệm vụ và bị kết tội đày ra Côn Ðảo, sau mất ở đó, hưởng dương 39 tuổi.

Khoa thi Hương cuối cùng được triều đại nhà Nguyễn tổ chức là khoa Mậu Ngọ năm 1918 tại trường Thừa Thiên.

Cuộc khoảng hoảng của xã hội Việt Nam về kinh tế - văn hóa - chính trị dưới sự dẫn dắt của nhà Nguyễn trước sức mạnh quân sự và nền văn minh phương Tây, đứng đầu là Pháp đã đưa xã hội Việt Nam bước vào thời kì mới: Thực dân nửa phong kiến. Trước sức ép của khoa học, nền giáo dục của Pháp và sức ép quân sự, hành chính của thực dân Pháp, vua Khải Định không còn con đường nào khác là đau đớn ra chỉ dụ bãi bỏ khoa cử ở Việt Nam:

Vua phê rằng: “Lần này là khoa thi Hội cuối cùng của triều đình, nên trẫm muốn gia ân cho sinh viên sĩ tử khoa mục trong cả nước, hễ ai thông thạo cả hai thứ chữ Nho và chữ Pháp thì trình qua Bộ Học để xin vào ứng thí, lấy tên khoa này là Ngự tứ ân khoa để sau này lập ra Hội Hàn lâm. Truyền tuyển chọn quan Thư tịch để mở rộng đường cho kẻ sĩ. Truyền cho các quan Đại thần Cơ mật nghị bàn ổn thỏa phúc tâu lên đợi chỉ” ( Đồng Khánh, Khải Định chính yếu. NXB Thời đại 2010, Nguyễn Văn Nguyên dịch. Trang 418).

Từ đây, nền thi cử khoa bảng Nho học Việt Nam tồn tại 844 năm đã chấm dứt hoàn toàn, nền giáo dục Việt Nam rẽ sang một ngả khác.

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Văn hóa 29/05/2020 - 15:52

Kiều Minh Tuấn vừa được vinh danh "Nam diễn viên chính xuất sắc phim điện ảnh" của Cánh Diều 2019, cho vai diễn trong “Anh trai yêu quái” và “Nắng 3”.

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Văn hóa 29/05/2020 - 07:10

Làng Đông Ngạc xưa, nay là phường Đông Ngạc, thuộc quận Bắc Từ Liêm, thuộc vùng ngoại ô, cách Trung tâm Hà Nội khoảng 10km.

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?9

Văn hóa 28/05/2020 - 06:10

Chương trình “Giải mã kỳ tài” trên HTV7, đã khiến dư luận xôn xao khi dành sóng truyền hình cho cựu người mẫu Trang Trần khoe tài chửi bới thiên hạ.

Khởi động hành trình tìm kiếm tân Hoa Hậu Việt Nam 2020

Khởi động hành trình tìm kiếm tân Hoa Hậu Việt Nam 2020

Văn hóa 27/05/2020 - 11:44

Cuộc thi năm nay sẽ diễn ra từ tháng 8-10/2020 với vòng Chung khảo phía Bắc và phía Nam, đêm Chung kết sẽ diễn ra tại thành phố Hồ Chí Minh.

Thầy giáo nghiên cứu phong tục miệt vườn

Thầy giáo nghiên cứu phong tục miệt vườn

Văn hóa 27/05/2020 - 08:48

Miệt Nam sông Hậu gồm các tỉnh Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, An Giang, Kiên Giang.

Bay trên mùa nước đổ năm 2020

Bay trên mùa nước đổ năm 2020

Văn hóa 26/05/2020 - 15:43

Nhằm quảng bá du lịch nội địa và hình ảnh du lịch Yên Bái với du khách trong nước, Festival Dù lượn “Bay trên mùa nước đổ” được tổ chức vào ngày 30/5/2020.

'Bay trên mùa nước đổ'

'Bay trên mùa nước đổ'

Văn hóa 26/05/2020 - 15:38

Nhằm quảng bá du lịch nội địa và hình ảnh du lịch Yên Bái với du khách trong nước, Festival Dù lượn “Bay trên mùa nước đổ” được tổ chức vào ngày 30/5/2020.

Giọt nắng tràn ly, suy tưởng tràn bờ

Giọt nắng tràn ly, suy tưởng tràn bờ

Văn hóa 26/05/2020 - 11:15

Với trường hợp Trần Lê Khánh, cứ tạm hiểu thơ đã gọi tố chất thi sĩ của anh bằng âm thanh ngẫu nhiên như có sự an bài của số phận.

Nhà văn Thạch Lam đã tự chọn vợ như thế nào?

Nhà văn Thạch Lam đã tự chọn vợ như thế nào?

Văn hóa 23/05/2020 - 19:04

Khác với hai người anh Nhất Linh và Hoàng Đạo đều kết hôn thông qua mai mối, nhà văn Thạch Lam đã tự tìm kiếm và tự quyết định bạn trăm năm.

Ông chủ hãng taxi lừng lẫy vẫn ôm ấp 'Giấc mơ sông Thương'

Ông chủ hãng taxi lừng lẫy vẫn ôm ấp 'Giấc mơ sông Thương'

Văn hóa 23/05/2020 - 12:06

Doanh nhân Nguyễn Phúc Thành của thương hiệu taxi Thành Hưng càng thành đạt thì tác giả Nguyễn Phúc Lộc Thành của bút mực cặm cụi càng bị đẩy vào góc khuất quên lãng chăng?

Tiếng ve

Tiếng ve

Văn hóa 23/05/2020 - 08:35

Mùa đang chuyển, nắng bung tỏa gay gắt. Bóng mát của những cây bàng, cây phượng ở sân trường đã trở nên yếu ớt dưới cái nắng chang chang.

Tại sao thanh niên 'sợ' nông thôn?

Tại sao thanh niên 'sợ' nông thôn?1

Văn hóa 22/05/2020 - 08:27

Cho dù đã rời xa bục giảng đại học một thời gian, nhiều bạn trẻ vẫn gọi tôi là “thầy” và tâm sự đủ thứ chuyện từ chuyện học đến chuyện đời.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Đồng Tháp vắng 8 cầu thủ khi gặp Hà Nội

Đồng Tháp vắng 8 cầu thủ khi gặp Hà Nội

Do nhiều cầu thủ tham dự vào vụ cá độ ở vòng chung kết U21 quốc gia, Đồng Tháp bị sứt mẻ nghiêm trọng lực lượng khi đá vòng 1/8 Cup Quốc gia.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Thủ môn Hugo Lloris đã mang về một chú chó giữ nhà được huấn luyện đặc biệt để đảm bảo cho an toàn của tư dinh tại Vương quốc Anh.