" /> Người gieo ánh sáng
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Người gieo ánh sáng

Thứ Hai 31/08/2015 , 08:59 (GMT+7)

Bác Hồ mời cụ Hồ Đắc Điềm lên Phủ Chủ tịch làm việc. Bác nói: “Thưa cụ, cụ là thành viên của gia đình bá hộ giàu chữ địch quốc, xin cụ ra chia chữ cho dân".

nh-bc104103169
Bác Hồ đến thăm lớp mẫu giáo ở phố Hàng Than (Hà Nội)

Gia đình bá hộ giàu chữ địch quốc

Cuộc hầu chuyện nhà văn Sơn Tùng trong chiều thu chạng vạng năm 2009 như muốn dài thêm mãi, ấy là khi ông kể về luật sư Hồ Đắc Điềm.

Nhà văn Sơn Tùng thong thả nhấn từng tiếng ấm áp: “Bác Hồ mời cụ Hồ Đắc Điềm lên Phủ Chủ tịch làm việc. Bác nói: “Thưa cụ, cụ là thành viên của gia đình bá hộ giàu chữ địch quốc, xin cụ ra chia chữ cho dân”.

Nhận lời Hồ Chủ tịch, đang làm Phó Chủ tịch UBND kiêm Chánh án TAND thành phố Hà Nội, cụ Hồ Đắc Điềm chuyển sang làm Trưởng ban chỉ đạo xóa mù chữ Hà Nội (sau này là Trưởng ban lãnh đạo Bổ túc Văn hóa Hà Nội) cho đến khi nghỉ hưu.

Tám chữ "gia đình bá hộ giàu chữ địch quốc" ấy được nhà văn Sơn Tùng ân cần cắt nghĩa chi ly: Dòng họ Hồ Đắc ở làng An Truyền, kinh đô Huế. Cụ Khánh Mỹ quận công Hồ Đắc Trung, tước Thái tử Thiếu bảo Hiệp tá Đại học sĩ, Thượng thư Bộ Học kiêm Bộ Hộ rồi Bộ Lễ kiêm Bộ Công, Quốc trượng (bố vợ) của vua Khải Định có 6 người con trai thì đều là những ông nghè ta và ông nghè Tây sáng danh.

Con trai cả - ông nghè ta là Hồ Đắc Khải làm Thượng thư Bộ Hộ triều vua Bảo Đại. Còn lại 5 ông nghè Tây là: Tiến sĩ Luật khoa Hồ Đắc Điềm, Tiến sĩ Y khoa Hồ Đắc Di, Tiến sĩ Địa chất Hồ Đắc Liên, Tiến sĩ Dược khoa Hồ Đắc Ân và Tiến sĩ Điều khiển học Hồ Đắc Thứ.

Trong đó, Tiến sĩ Luật khoa Hồ Đắc Điềm từng làm đến Tổng đốc Hà Đông rồi đi theo kháng chiến.

Sinh thời, có hai người bạn vong niên được cụ Hồ Đắc Điềm thường xuyên quan tâm và thăm hỏi nhiều nhất là nhà thơ Tân Trà (tên thật là Lê Đình Hiên), Trưởng phòng Bổ túc Văn hóa đầu tiên của Sở GD- ĐT Hà Nội, theo cụ đó là người giỏi về lãnh đạo. Người còn lại là nhà văn Sơn Tùng, cụ Điềm đánh giá là can đảm và giàu nghị lực.

Hôm đó, nhà văn Sơn Tùng còn đọc nguyên một đoạn trong cuốn sách viết về cụ Hồ Đắc Điềm: “Năm tháng qua đi, lớp trẻ ngày nay khó có thể tưởng tượng được rằng, vào những tháng năm hào hùng nhưng cũng đầy khó khăn gian khổ của dân tộc thuở ấy, đã từng có một Tiến sĩ Luật, từng làm việc ở Paris, làm Chánh án Tòa Thượng thẩm, Cố vấn toàn cõi Đông Dương... thời Pháp thuộc; Chánh án TAND thành phố Hà Nội, Phó Chủ tịch Uỷ ban Hành chính thành phố Hà Nội, Trưởng đoàn Luật gia Việt Nam... thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lại dám từ bỏ tất cả, đặt lợi ích của dân tộc lên trên hết để làm một công việc hết sức bình thường, nhưng đầy chông gai (nếu muốn làm tốt) - trong 32 năm là: vận động Bình dân học vụ... Chỉ để hoàn thành một ước vọng giản dị là làm theo lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Cụ là người giàu chữ, hãy san sẻ cho người còn thiếu chữ”.

Người gieo ánh sáng trí thức

Một chiều Hà Nội lãng đãng màn sương phủ mảnh trên mặt hồ Thiền Quang, bà Hồ Thị Thể Tần, người con gái lớn của cụ Hồ Đắc Điềm kể cho tôi nghe thêm nhiều chuyện cảm động về cha mình.

15-16-33_nh-1
Luật sư Hồ Đắc Điềm (1899-1986)

Bên kia hồ, một doi đất nhỏ nhô ra, cụ Điềm đã hiến cho thành phố Hà Nội xây dựng Nhà văn hóa học sinh sinh viên, làm nơi hoạt động cho thanh niên thủ đô.

Nối tiếp công việc của nhạc phụ đang dang dở, khi làm Tổng đốc Hà Đông, cụ Hồ Đắc Điềm đã dành nhiều thời gian và tâm huyết để chấn hưng nền kinh tế, xã hội của tỉnh. Những công trình văn hóa đưa văn minh phương Tây đến với người Việt Nam như nhà hát Hà Đông đều gắn bó với dấu ấn của cụ Hồ Đắc Điềm...

Cả một đời giành được những tấm bằng danh giá nhất trong nền học vấn phương Tây, nhưng cụ Hồ Đắc Điềm coi trọng nhất vẫn là công tác xóa mù chữ cho nhân dân Thủ đô.

Luật sư Hồ Đắc Điềm (9/9/1899-3/2/1986) đỗ Cử nhân Luật (1923), Tiến sĩ Luật (1925) tại Paris, Phó Chủ tịch UBHC Hà Nội (1954), Trưởng đoàn Luật gia Việt Nam (1955), Ủy viên UBHC Hà Nội (1957), Trưởng tiểu ban Bổ túc Văn hóa - HĐND Hà Nội (1971)... Huân chương Độc lập Hạng Nhì, Huân chương Lao động Hạng Ba...

Cụ đã gieo ánh sáng tri thức đến những người dân dân Thủ đô hơn nửa thế kỷ trước chưa biết con chữ với bao nỗi nhọc nhằn. Học viên đủ mọi tầng lớp (công nhân, nông dân, thợ thủ công... ở cả nội thành lẫn ngoại thành), đủ các giới và đủ mọi lứa tuổi (thanh niên, phụ nữ, trung niên, người cao tuổi...), đủ các ngành, các cấp (Bí thư, Chủ tịch xã, người phụ trách các cơ quan đoàn thể...).

Thấy chị nông dân ngoại thành mừng vui vì giải được bài toán bổ túc cấp 1 cụ càng say sưa cống hiến. Trước đó ít lâu, chính chị vừa ngậm bút vừa ứa nước mắt van nài: “Nếu bác cho cháu cày hai ba mẫu ruộng thì cháu thấy có thể làm ngay và còn dễ dàng hơn làm bài toán nhỏ này”.

Bà Hồ Thị Thể Tần con gái cụ Hồ Đắc Điềm, xúc động nhớ lại: “Sự nghiệp cả đời cha tôi tâm huyết là Bổ túc văn hóa, xóa mù chữ”.

Trong kế hoạch Nhà nước ngày ấy, không có chỉ tiêu về xóa nạn mù chữ và Bổ túc văn hóa, vì thế không có tính chất pháp lệnh mà chỉ là những chỉ tiêu phấn đấu.

Sinh thời, cụ Hồ Đắc Điềm luôn căn dặn, công tác Bổ túc văn hóa phải được người cán bộ chuyên trách coi là một công tác cách mạng và phải được thực hiện bằng đường lối quần chúng, vận động mọi người thực hiện. Nếu coi đó là nhiệm vụ hành chính thì sẽ thất bại.

Không dùng mệnh lệnh hành chính, cụ dùng mệnh lệnh của trái tim với một tinh thần tự thúc đẩy mình, ngày đêm không quản mưa gió, lặn lội xuống từng lớp học.

Trong khi các cán bộ chuyên trách không muốn cụ tuổi cao mà phải lặn lội đêm hôm nên giấu không cho cụ biết những lớp học phải tiến hành vào những giờ giấc thất thường. Còn cụ Hồ Đắc Điềm lại muốn phải tự thân tới từng lớp, vừa để kiểm tra xem anh em có làm thật không, làm có tốt không, vừa để động viên cả người học lẫn người dạy.

Tuổi ngoài 80, “di sản” còn lại của những trận đòn Tây tra tấn khiến Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Chiên quên đi nhiều chuyện. Bỗng như một ánh chớp thiên khải vụt đến, bà Chiên nhớ lại một đêm trời mưa lạnh, trong lớp học của xóm chài ngoài bãi giữa sông Hồng những năm 1960-1970, khi cô giáo Nguyễn Thị Chiên đang dạy xóa mù chữ thì thấy cụ Hồ Đắc Điềm đến thăm lớp.

Cả lớp học căm căm trong giá rét mà bỗng ấm cúng hẳn lên. Tiếng chào hỏi xôn xao mặt nước bãi giữa. Năm 1980, hồi cố lại cho con gái nghe, cụ Hồ Đắc Điềm trầm tư: “Đối với tôi cuộc thăm lớp đó, trong đêm lạnh mà vẫn sưởi ấm lòng tôi đến tận bây giờ”.

Còn Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Chiên, kể lại cho người viết bài này, bà vẫn rưng rưng cảm động: “Tôi là người phụ nữ nông thôn, ít học, thấy người có học vị cao như cụ Hồ Đắc Điềm không ngại tuổi tác, đêm khuya vẫn xuống thăm lớp học xóa mù chữ thì tôi lại càng phải cố gắng dạy tốt hơn”.

Biết tôi đang tìm tư liệu để viết về cụ Hồ Đắc Điềm, ông Nguyễn An Chất, một trong những cộng sự của cụ đã cung cấp thêm cho tôi tư liệu về cụ.

Sinh thời, ý nguyện lý tưởng của cụ Hồ Đắc Điềm là làm cho mỗi người Việt Nam có trình độ để sống tốt hơn. Vì vậy, cụ say mê dành cả cuộc đời trợ giúp những người có chí mà thiếu điều kiện để theo học đến nơi đến chốn.

Từ ý nguyện của cụ, Quỹ Hồ Đắc Điềm ra đời. Quỹ Hồ Đắc Điềm có mục đích trợ giúp những người nghèo cần được học, những người có khó khăn trong việc theo đuổi chí hướng học hành.

Trong nhiều năm hoạt động, Quỹ Hồ Đắc Điềm đã mang đến cho nhiều người thêm một chút vốn là thêm nhiều động lực để tiếp tục vươn lên trên con đường học vấn. Điều ấy, chắc hẳn cụ Hồ Đắc Điềm cũng vui lòng mỉm cười.

'Nhắm mắt nhìn sao' để thấy ánh sáng nghị lực

'Nhắm mắt nhìn sao' để thấy ánh sáng nghị lực

Văn hóa 14/07/2020 - 06:30

Ở tuổi 38, nhạc sĩ khiếm thị Hà Chương vừa ra mắt tự truyện “Nhắm mắt nhìn sao” do Thanh Nhã chấp bút, NXB Hội Nhà Văn ấn hành.

Hoa hậu người Việt tại Australia năm 2015 là ai?

Hoa hậu người Việt tại Australia năm 2015 là ai?

Văn hóa 12/07/2020 - 19:35

Hoa hậu người Việt tại Australia năm 2015 tên là Jolie Nguyễn sinh năm 1997, sở hữu nhan sắc xinh đẹp, vóc dáng gợi cảm.

Nhà thơ Vũ Từ Trang - Một tâm hồn Kinh Bắc đã bay đi

Nhà thơ Vũ Từ Trang - Một tâm hồn Kinh Bắc đã bay đi

Văn hóa 12/07/2020 - 09:50

Nhà thơ Vũ Từ Trang, tác giả “Nghề cổ nước Việt từ truyền thống đến hiện đại”, đã trút hơi thở cuối cùng lúc 4 giờ sáng 12/7, hưởng thọ 73 tuổi.

Mùa hè tuổi thơ

Mùa hè tuổi thơ

Văn hóa 11/07/2020 - 09:10

Năm đó thằng Út mới tròn tuổi, một đêm ngủ dậy, cả nhà không thấy mẹ đâu. Mẹ một đi không về.

Người đàn bà tha thiết ‘vướng dùm nhau sợi tóc, ràng buộc trời sinh đôi’

Người đàn bà tha thiết ‘vướng dùm nhau sợi tóc, ràng buộc trời sinh đôi’

Văn hóa 11/07/2020 - 07:00

Bước qua tuổi 80, nữ tác giả Nguyễn Thị Hoàng nổi tiếng trên văn đàn một thời, bất ngờ tái ngộ công chúng bằng tập thơ “Mây bay qua trời xưa”.

'Bông trái quê nhà' và ý thức sinh thái

'Bông trái quê nhà' và ý thức sinh thái

Văn hóa 11/07/2020 - 05:50

Văn xuôi Trần Bảo Định khoáng đạt những cánh đồng và dòng sông đậm vị phù sa, thơm ngát những bông trắng trái vàng rực nắng một khoảng trời châu thổ.

Lịch phát sóng bộ phim Gửi anh, người từng yêu em

Lịch phát sóng bộ phim Gửi anh, người từng yêu em

Văn hóa 10/07/2020 - 14:09

Lịch phát sóng bộ phim Gửi anh, người từng yêu em (Men Are Men) đầy đủ và chi tiết nhất. Phim Gửi anh, người từng yêu em phát trên kênh nào? Phát lúc mấy giờ?

Thân thương lũy tre

Thân thương lũy tre

Văn hóa 10/07/2020 - 09:10

Ngày xưa làng tôi nhiều tre lắm. Hầu như nhà nào nhà nấy đều có vài ba bụi tre.

Ca sĩ Đan Trường cách nào có hai con rái cá để tặng Thảo Cầm Viên?

Ca sĩ Đan Trường cách nào có hai con rái cá để tặng Thảo Cầm Viên?

Văn hóa 09/07/2020 - 22:11

Sự kiện ca sĩ Đan Trường chuyển giao hai con rái cá cho Thảo Cầm Viên ở TPHCM đã gây xôn xao trên nhiều diễn đàn bảo vệ động vật hoang dã.

Công nhận công viên địa chất toàn cầu Đăk Nông

Công nhận công viên địa chất toàn cầu Đăk Nông

Văn hóa 09/07/2020 - 08:31

Công viên địa chất Đăk Nông vừa được UNESCO công nhận là công viên địa chất toàn cầu.

Nằm trên giường bệnh vẫn viết để trả ơn làng

Nằm trên giường bệnh vẫn viết để trả ơn làng

Văn hóa 08/07/2020 - 22:06

Trong thời gian chống chọi biến chứng ung thư, nhà thơ Vũ Từ Trang đã hoàn thành tiểu thuyết “Và khép rồi lại mở” về mảnh đất Kinh Bắc chôn nhau cắt rốn.

Cựu Hoa hậu có kinh nghiệm gì để tìm kiếm tân Hoa hậu?

Cựu Hoa hậu có kinh nghiệm gì để tìm kiếm tân Hoa hậu?

Văn hóa 08/07/2020 - 21:12

Sáng 8/7, Ban tổ chức Hoa hậu Việt Nam 2020 đã công bố Ban giám khảo gồm 7 thành viên, trong đó có hai cựu Hoa hậu là Hà Kiều Anh và Đỗ Mỹ Linh.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Hà Nội tăng cường an ninh, chống pháo sáng trận gặp Hải Phòng

Hà Nội tăng cường an ninh, chống pháo sáng trận gặp Hải Phòng

Lực lượng cảnh sát và an ninh sân Hàng Đẫy sẽ kiểm tra gắt gao cổ động viên trong trận đấu ở vòng 10 V-League diễn ra hôm 17/7.

Ngọt thơm lươn um lá cách

Ngọt thơm lươn um lá cách

Lươn da trơn có nhớt, màu vàng sẫm, thường sống rúc trong bùn. Lươn còn được gọi tên thiện ngư, trường ngư - một trong “bốn món tươi ngon dưới sông” (tứ đại hà tiên).

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Thị trường xe cũ đã qua sử dụng đa dạng, tuy nhiên cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Dưới đây là một số điều nên, không nên để mua được chiếc xe ưng ý.