Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Phận làng, vận nước

Thứ Tư 06/02/2019 , 14:50 (GMT+7)

Tôi có một làng quê gắn bó đi về như bao nhiêu người. Là một chốn quê nơi đồng bằng Bắc bộ, cũng bình dị như bao nhiêu làng quê khác.

Hai làng, Phú La và Tiến Trật, nằm trên vùng đất được bồi tụ từ phù sa lưu vực sông Hồng, sông Luộc, sông Trà Lý gần một ngàn năm, qua bao biến thiên, để thành xã Đô Lương đặt ra từ khi hoạch định địa giới hành chính hồi 1945 đến nay. Hỏi nhau quê đâu, thì nói tên xã, tên huyện, nhưng về quê rồi thì nhận họ, nói tên làng. Phú La và Tiến Trật chỉ cách một con đường nhỏ, một lạch sông, nên chuyện lịch sử, quá khứ từ xa xưa đến nay, vốn nhiều đồng điệu, hòa lẫn với nhau… 

09-33-02_1jpg
Ảnh: N.T.P

Ngay từ ấu thơ, bắt đầu biết nghe, nhìn xung quanh và biết nhớ lại, trong ký ức của tôi in hằn sâu đậm chuyện những người rời làng ra đi: Trong nhà, là chuyện ông bà nội tôi ra Vàng Danh, Cẩm Phả nhặt than rồi về Hải Phòng kiếm sống, là chuyện bố tôi lên chiến khu rồi đi Tây Bắc, là chuyện cậu Vỵ tôi đi bộ đội… Lớn lên thêm, thì biết bên nhà hàng xóm, có những ai ra đi. Thủa nhỏ, thấy những chuyến đi ấy là đi bộ đội, vào chiến trường. Rồi dần lớn lên, thấy nhiều chuyến đi khác, đi công nhân, làm ăn, thoát ly công tác...

Tất nhiên cũng có nhiều người ở lại làng, cày cấy, canh tác, lấy vợ sinh con. Nhưng làng nhỏ bé, không chứa hết được những giấc mơ tạo nghiệp, lập danh, mong ngày nào đó lừng lẫy, hay đơn giản chỉ là thỏa cái chí tang bồng hỉ xả của nhiều người…

Làng là nơi sinh ra và nuôi dưỡng con người, lớn lên tham gia vào chuyển động chung của cả nước. Làng cung cấp lực lượng làm cách mạng, thay cũ đổi mới, cung cấp chiến binh chiến đấu vệ quốc, cung cấp nhân lực dựng xây. Một con người có phận sự với gia đình, dòng họ thế nào, thì làng cũng có phận sự và sự gắn bó mật thiết, nổi chìm vinh nhục với nước như vậy. Vận nước lên thì làng thơ thới, hào sảng, vận nước xuống thì làng tăm tối, cơ hàn…

Trong bao nhiêu người rời làng Tiến Trật, Phú La quê tôi ra đi, rất nhiều người thành danh, lập nên công tích. Ba cha con cụ Đỗ Toàn, Đỗ Toại, Đỗ Cảnh nối nhau đỗ đạt, đều có tên trên bia đá khoa bảng ở Văn Miếu, Quốc Tử Giám, rồi nối nhau làm quan trong triều. Đến thời Tự Đức, ông Quan Huấn vẫn còn rạng danh. Nhiều nhất trong số người làng tôi ra đi, là làm thầy ở thiên hạ, tên tuổi giờ vẫn còn nhiều lớp con cháu học trò còn nhắc nhớ, như cụ Tú Chung, cụ Tú Vị, cụ Khóa Xuất, cụ Khóa Tuỳnh, rồi các cụ giáo như: Giáo Lộc, Giáo Long, Giáo Đạm, Giáo Bất... Thế nên cổng làng xưa có đắp đôi câu đối: “Đa văn vi Phú La thiên hạ/Tri ngộ như An Lạc tính tình”. Câu đối này có liên hệ sâu xa, làng Phú La thuộc tổng An Lạc, làng Tiến Trật thuộc tổng Thần Khê, cùng phủ Tiên Hưng xưa.

***

Tôi rời làng đi khi mới lên bốn tuổi theo bước chân cha tôi lang bạt kỳ hồ. Đi lúc sáng sớm, bước chân ấu thơ thập thững trên bờ ruộng trơn trượt hun hút, đi mãi, đi mãi trong ánh sáng ban mai ảo mờ, tưởng đến như kiệt sức rồi thì mới thấy con đường cái lớn đón xe ô tô… Mười lăm năm sau, tôi tự tìm về làng. Lần này đã thấy gần hơn, là đi xe đạp trên con đường đất. Sau mưa, bùn quấn chặt hai bánh, phải xuống ruộng rửa rồi dắt vác trên vai đi từng đoạn. Quãng đường 7, 8 cây số, mà mất cả buổi mới tới ngõ nhà ngoại xế bên cổng làng. Tôi nhớ, đêm về lại làng vào khoảng cuối thập niên 70 thế kỷ trước. Chập tối, đèn đóm đã tắt hết, đêm làng đen đặc, yên lặng mênh mông, chỉ rền rĩ côn trùng, ếch nhái… Ngủ một đêm như thế, sáng hôm sau trở dậy, đã muốn nhanh chóng vùng lên đi tiếp.

Bây giờ về làng, thì thật đúng là như tưởng tượng vẽ nên. Từ Hà Nội lái ô tô vào tận sân nhà, chỉ mất non hai giờ. Đường mở ra nhiều hướng. Hướng cũ, từ cầu Nguyễn, từ Tiên Hưng đường 39 cắt về, từ chợ Vĩnh, đường 10 đi sang. Hướng mới từ cao tốc Hà Nội - Hải Dương qua cầu Hiệp, hay từ Hưng Yên theo cao tốc Hà Nam - Thái Bình về. Đường nào cũng thuận tiện, thênh thang…

Làng thôn đã thay đổi trong cuộc chuyển mình, lột xác, mới mẻ. Con đường chạy dọc làng, vốn đã rộng rãi, gần đây, khi xã Đô Lương được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT, lại được nâng cấp thêm, láng nhựa phẳng lỳ như đường phố lớn. Những đường xương cá dẫn vào các thôn xóm cũng được mở rộng, rồi bê tông hóa. Mỗi thôn một cổng chào dăng đèn kết hoa, đường điện thắp sáng tưng bừng. Rất nhiều những ngôi nhà xây dưới những vòm cây. Làng đã đủ các quán hàng, dịch vụ. Trong nhà là vườn, là quê, bước ra ngõ là gặp phố phường.

Về làng tha thẩn dạo chơi, có thể trò chuyện với nhiều nhân vật. Đó là những con người đã đi qua nhiều biến cố, đã chứng kiến, tham gia vào nhiều đổi thay của đất nước, làng xã, nay trở về quê, sống an nhàn, bình lặng…

09-33-02_lng_phu_l_2
Ảnh: N.T.P

Cuối năm, tôi vào thăm, tặng cuốn sách vừa mới in cho một trong những “nhân vật” như thế. Đấy là ông Đinh Thế Lịch. Ông Lịch là kỹ sư nông nghiệp, đã từng làm trưởng phòng, chuẩn bị đi nước ngoài học để làm tiến sĩ thì được gọi lại, về tăng cường làm chủ tịch huyện Đông Hưng thời “Pháo đài cấp huyện”, sau đó làm giám đốc Sở KH-ĐT tỉnh Thái Bình. Khi nghỉ hưu, ông Lịch lên Hà Nội, làm tổng biên tập tờ báo của Hội Làm vườn Việt Nam do nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Ngọc Trìu sáng lập.

Trong câu chuyện của chúng tôi, ông Đinh Thế Lịch kể về những năm tháng làm chủ tịch huyện với những trăn trở, bao nhiêu khó khăn và cả những “liều mạng xé rào” tìm cách khéo léo tạo ra cơ chế để đứng về phía những người nông dân chân lấm tay bùn của thời kỳ ấy. Chủ trương đổi mới đã được hình thành nên từ không chỉ bài học ở Long An, Hải Phòng, từ câu chuyện thời Bí thư tỉnh ủy Kim Ngọc ở Vĩnh Phúc trước đó rất lâu, mà còn được hun đúc từ nhiều thực tiễn ở cấp huyện, xã như ở Đông Hưng, Thái Bình, hồi ông Lịch làm chủ tịch…

Ông Lịch nói: “Nạn đói năm 1945, xã Đô Lương ta có tới 600 người chết đói, có tới 69 gia đình chết hết không còn một người nào cả… Tôi kinh sợ chuyện nông dân trồng lúa mà phải chết đói lắm, rồi những câu chuyện về chính sách sai lầm, dân là trả giá nữa. Vì thế nên phải liều. May mà tôi không hề hấn gì nhiều. Bây giờ đã qua những giai đoạn ấy. Chủ trương, chính sách về nông nghiệp, nông thôn đúng đắn đã tạo nên khởi sắc, nhất là vấn đề xây dựng nông thôn mới. Ta đã nhìn rõ tương lai rồi!”

Mới đây, có mấy nhà văn ở Hà Nội về chơi với ông Lịch. Nhiều câu chuyện cũ được ôn lại. Trong đó, ông “bật mí” chuyện Phùng Gia Lộc, sau khi in bút ký “Cái đêm hôm ấy đêm gì” trên báo Văn Nghệ, bị lùng sục, phải tá túc nhiều nơi, cuối cùng nhà thơ Bế Kiến Quốc phải đưa anh về nhờ sự “cứu giúp” của chủ tịch huyện Lịch. Ông Lịch đã ngay lập tức ôm lấy Phùng Gia Lộc rồi “bí mật” đưa về làng giao cho vợ con nuôi giấu như nuôi cán bộ thời hoạt động bí mật. Ông “nuôi giấu” Phùng Gia Lộc vì trọng cái tài, cái dũng của anh nhà văn dám lên tiếng cảnh báo sai lầm của chính sách nông nghiệp nông thôn thời ấy.

Ông Lịch chỉ ra sân nhà, có một con cò đang tha thẩn dạo chơi cùng bầy gà vịt, bảo với tôi: “Sân nhà tôi đây, các ông nhà văn Chu Văn, Bút Ngữ, Nguyên Ngọc, Tô Hoài cùng nhiều người nữa đã từng ngồi trò chuyện cùng chúng tôi. Nhiều chuyện trơn trở lắm, có thể viết được thành sách hay”.

Hỏi chuyện con cò thì biết, ông Lịch mua nó từ đám đánh bẫy, mang về chăm bẵm, cho ăn, rồi thả ra, nó ở lại luôn, không bay đi nữa. Thật đúng là chuyện “đất lành cò đậu” rồi.

Tôi nói: “Cũng đã có dịp em đưa các nhà văn Ma Văn Kháng, Xuân Thiều, Nguyễn Đức Mậu và cả mấy nhà văn trẻ đình đám nữa về làng uống rượu. Nghe chuyện làng, rồi đi thăm thú bao dấu tích của người xưa, của lịch sử ở làng mình, ai cũng bảo em rất nên viết một cuốn sách. Giờ vận nước đã khá rồi, phận làng cũng sáng ấm lên theo, chắc phải thu xếp thời gian để viết sách ấy thôi!”.

Phú La, tháng 1/2019

Ba người vợ trong đời một văn hào

Ba người vợ trong đời một văn hào

Văn hóa 08/08/2020 - 13:10

Makxim Gorky không xa lạ với công chúng Việt Nam. Trên thế giới, không một nhà văn nào được hưởng niềm vinh quang lớn lao và vang dội ngay khi còn sống như ông.

Cô giáo trường huyện lại đăng quang trên văn đàn quốc gia

Cô giáo trường huyện lại đăng quang trên văn đàn quốc gia

Văn hóa 08/08/2020 - 09:33

Cô giáo Nguyễn Hải Yến ở Gia Lộc- Hải Dương sau khi đoạt giải thưởng Hội Nhà văn VN 2019, lại tiếp tục đoạt giải nhất truyện ngắn Nhà Văn & Tác Phẩm.

Gọi về nỗi nhớ tháng Tám

Gọi về nỗi nhớ tháng Tám

Văn hóa 08/08/2020 - 09:10

Mẹ thở dài trong điện thoại than thời gian trôi nhanh quá là nhanh. Mới hôm nào mà bây giờ đã là tháng Tám.

Thử một lần đếm lại bước chân mình

Thử một lần đếm lại bước chân mình

Văn hóa 08/08/2020 - 08:15

Về bản chất, “Đếm lại bước chân mình” là một bài thơ dài nương theo hành trình thời gian, thiên về tự sự trong một “vỏ bọc” trữ tình...

Tác phẩm văn chương đầu tiên viết về Covid-19

Tác phẩm văn chương đầu tiên viết về Covid-19

Văn hóa 08/08/2020 - 07:52

“Tình người cách ly” là truyện dài của nhà thơ - nhà báo Từ Nguyên Thạch, do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn ấn hành.

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân làm Chủ tịch Hội nhạc sĩ VN nhiệm kỳ thứ 4

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân làm Chủ tịch Hội nhạc sĩ VN nhiệm kỳ thứ 4

Văn hóa 07/08/2020 - 15:01

Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân tiếp tục được bầu làm Chủ tịch Hội tại Đại hội Hội Nhạc sĩ VN khóa 10 vừa diễn ra hai ngày 6-7/8 ở Hà Nội.

Công ty sách tặng 25 nghìn khẩu trang cho Đà Nẵng chống Covid-19

Công ty sách tặng 25 nghìn khẩu trang cho Đà Nẵng chống Covid-19

Văn hóa 05/08/2020 - 12:42

Công ty sách First News - Trí Việt vừa vận chuyển 25 nghìn khẩu trang kháng khuẩn UV từ TPHCM ra Đà Nẵng để tiếp sức cho cuộc chiến đẩy lùi virus corona.

Hoa hậu Trần Tiểu Vy ủng hộ 200 triệu đồng chống dịch Covid-19

Hoa hậu Trần Tiểu Vy ủng hộ 200 triệu đồng chống dịch Covid-19

Văn hóa 04/08/2020 - 18:08

Hoa hậu Việt Nam 2018 quyên góp 100 triệu đồng cho thành phố Đà Nẵng và trao tặng thiết bị y tế trị giá 100 triệu đồng cho tỉnh Quảng Nam.

Làm phim truy kích tệ nạn buôn bán động vật hoang dã

Làm phim truy kích tệ nạn buôn bán động vật hoang dã

Văn hóa 03/08/2020 - 19:50

Phim ngắn “Xấu hổ vì cao hổ” đã thu hút công chúng khi phơi bày những ham muốn quái gở của những kẻ đẩy loài hổ đến bờ vực tuyệt chủng.

Phát hiện điệp sớ dài 12m với 5.000 kí tự ở chùa cổ nhất Tây Nguyên

Phát hiện điệp sớ dài 12m với 5.000 kí tự ở chùa cổ nhất Tây Nguyên

Văn hóa 03/08/2020 - 16:47

Sớ cầu siêu (điệp sớ) được xem là một phát hiện quan trọng, có giá trị rất lớn tại ngôi chùa Tổ Đình Bác Ái thuộc phường Quyết Thắng, TP.Kon Tum, tỉnh Kon Tum.

Trở về

Trở về

Văn hóa 02/08/2020 - 18:59

Mạ ngồi bên hiên. Mái tóc bạc phơ. Đôi bàn tay gầy gò, gân guốc. Ánh nhìn rười rượi qua hàng cây.

Sân khấu Sài Gòn lại ngậm ngùi đóng cửa vì Covid-19

Sân khấu Sài Gòn lại ngậm ngùi đóng cửa vì Covid-19

Văn hóa 02/08/2020 - 18:58

Đại hội Hội Sân khấu TPHCM vừa diễn ra tưng bừng, thì giới nghệ sĩ lại ngao ngán nhìn nhau qua khẩu trang vì sàn diễn thúc thủ trước virus corona.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Thanh Hóa bỏ giải, kẻ khóc người cười

Thanh Hóa bỏ giải, kẻ khóc người cười

Trong lịch sử, V-League đã có tiền lệ xử trí khi một đội bỏ giải. Đó là năm 2013, với Xi măng Xuân Thành Sài Gòn hay một năm sau là trường hợp của Vissai Ninh Bình.

Nhút mít

Nhút mít

Hà Tĩnh được biết đến với nhiều đặc sản đặc trưng và những món ăn dân giã. Nhút mít là một trong những món ăn được nhiều người biết đến.

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Thị trường xe cũ đã qua sử dụng đa dạng, tuy nhiên cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Dưới đây là một số điều nên, không nên để mua được chiếc xe ưng ý.