Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hà Nội 34°C /57%

Tết đến, là để trở về làng

Thứ Năm 23/01/2020 , 13:15 (GMT+7)

Tôi vừa về thăm lại cái làng mà hồi nhỏ tôi gắn bó lâu nhất. Sở dĩ nói thế, bởi thế hệ tôi đa phần là phải lang thang sơ tán.

le-hoi-den-b-trieu145035884
Lễ hội đền Bà Triệu.

Những người có hoàn cảnh như tôi nhiều lắm. Ba quê Nam, mẹ quê Bắc, gặp nhau ở một tỉnh trung gian, lấy nhau, sinh con đẻ cái, rồi cả gia đình cứ chu du trên xe đạp, sơ tán hết chỗ này tới chỗ khác. Hai nơi in đậm trong trí óc non nớt của tôi là cái làng Đa Giá quê ngoại ở Ninh Bình, sống ở đấy rất ít nhưng đầy ký ức.

Và thứ hai, là cái làng tôi đang nói đây, làng Phú Điền, Triệu Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa, nơi có đền Bà Triệu nổi tiếng, giờ là di tích lịch sử cấp quốc gia. Tôi đã ở đấy cho tới khi học hết cấp ba thì mới chuyển về quê nội ở Huế vì lúc ấy cũng vừa năm 1975.

Vừa rồi về lại, ngủ lại, đi thăm lại những nơi mình từng sống, từ cái thuở cấp 2, cho tới lúc tim biết loạn lên vì một mớ tóc lòa xòa của cô bé hàng xóm vô tình dựa bên cửa sổ. Thấy tất cả nó... bé tẹo.

Này là cái con nông giang mà nhờ nó tôi biết bơi. Hồi ấy miền Bắc làm thủy lợi rất tốt, họ đào những nông giang xuyên huyện, chằng chịt khắp nơi. Xuyên đến mấy huyện là cái mương chính, dài mấy chục cây số và rộng, sâu, có thể bơi thỏa mái. Anh em chúng tôi ra đấy bơi, từ dùng phao thân cây chuối tới bắt chuồn chuồn cắn rốn, để rồi tôi bơi rất giỏi.

Nhớ có lần xuống Nha Trang, mấy anh bạn biển nghĩ tôi ở Tây Nguyên thì không biết bơi bèn... thách. Tôi làm một hơi cả cây số, ngoái lại thì các bạn tôi vẫn đang lóp ngóp phía sau.

Lúc ấy mới khoan khoái thông báo: “Tớ quê nội sông Hương, quê ngoại sông Đáy, và sinh ra lớn lên bên bờ sông Mã nhé, đừng đùa với tớ nhé”.

Ơ thế mà giờ nó bé tí, như cái rãnh, nước liu hiu vật vờ. Tất nhiên hai bên bờ thì lại thành đường rất to, đường nhựa hẳn hoi, hai ô tô tránh nhau được. Vật đổi sao dời, mấy chục năm, mương thành rãnh và bờ đê nông giang thành đường liên xã. Và cũng bởi là, những cánh đồng lúa từng xanh mướt mạ, vàng ươm lúa ngày xưa, giờ đã thành... phố. Mà phố thì cần gì nông giang. Cần đường hơn chứ.

Cũng như thế, là cái ngõ nhà bà ngoại tôi. Ngày xưa chúng tôi phải cõng nhau lên để nhìn sang phía bên kia, để bắt những con ốc sên nho nhỏ trên bờ rào xương rồng bẹ. Giờ, nó chật và bé đến một mình đi mà cứ sợ đụng những viên đá xanh làm ngõ. Và ngay cái nhà gỗ lim của bà cũng thế, giờ thấy nó tí hin, thế mà đã từng là lâu đài của chúng tôi.

Đã đành chúng ta lớn lên, thì ngay đến mẹ cũng bé lại, vì lưng mẹ còng xuống. Nhưng cũng phải thấy thêm một điều nữa, làng đang nở ra. Tôi dùng nở chứ không mở, bởi mở từ khá lâu rồi.

Ấy là từ khi hợp tác hóa, người ta xóa tên làng, đưa tên hợp tác xã vào. Một là đặt tên theo số, hai là tên mới như Thống Nhất, Đoàn Kết, Tiến Lên, Hợp Nhất, vân vân... Các lũy tre chỉ còn trong ký ức bởi ý tưởng "ruộng đồng bao la đẹp như gấm hoa".

Trước đấy, làng lấy lũy tre làm biên giới. Phép vua thua lệ làng. Phép vua là lớn nhất, nhưng đến lũy tre làng là phải dừng lại, bởi ở đấy là một thế giới khác. Nó vừa tuân thủ phép nước, vừa song song lệ làng tồn tại.

Và trong chừng mực nào đấy, lệ làng mới là cái mà người dân phải tuân theo đầu tiên. Chỉ vài ba chức việc trong làng phải theo phép nước, còn tuyệt đại dân làng theo theo lệ làng. Không theo ư, đơn giản là anh sẽ phải sống một mình. Giỗ không ai tới, cưới không ai sang, và kinh nhất là, chết không có người đưa đám.

Lũy tre bỏ đi, làng mở ra, cây đa chỉ còn là ký ức, là hướng nhìn về chứ không phải để đánh dấu làng, người dân đi tứ xứ kiếm ăn. Làng nở ra vô tận...

Người Việt tha phương, nhiều người thành đạt, họ trở về mang cả làng đi theo, theo cái nghĩa thứ nhất là về quê đưa anh em bà con, thậm chí cả dòng họ đi. Rồi họ lập làng mới, đặt tên hẳn hoi. Làm nhà thờ họ, làm đình làng, cũng hương ước, lệ làng, tôn ti trật tự như... ở làng. Làng di chuyển như thế, nở ra như thế. Những ngày hội làng ở quê mới là dịp để họ phô diễn sắc quê. Từ giọng/tiếng nói đầy bản sắc mà ngày thường họ phải nén lại, đến món ăn, đến cách ứng xử, tên gọi... như ta đang sống ở chính vùng quê ấy.

Thừa Thiên - Huế có một làng vàng nổi tiếng, là làng Kế Môn. Mấy trăm năm trước, ông Cao Đình Độ từ Thanh Hóa mang theo nghề vàng vào lập nghiệp ở đây. Rồi Kế Môn trở thành tổ của nghề vàng phía Nam.

Dân làng tứ tán làm ăn. Đến bất cứ tỉnh thành nào, thấy các tiệm vàng lớn thì đa phần là của người Kế Môn. Không làm chủ thì cũng là thợ chính, thợ cấp cao. Và họ lập những làng vàng ở khắp nơi như thế. Hàng năm tổ chức cúng giỗ ở cả hai nơi.

Về Kế Môn là những đại gia, hàng đoàn xe xịn ùn ùn về cái làng cát ven biển một thời rất nghèo, giờ giàu hơn phố này. Còn lại thì làm lễ tại "làng" mới, cũng gọi cúng làng, cũng đầy đủ thủ tục. Còn hơn ở quê, bởi ở đây đông hơn, và ở đây không chỉ những người nói tiếng Huế nữa, mà pha khắp nơi, ấy là chồng/vợ con của họ, thợ của họ... ở quê mới.

Thì đấy là kiểu nở ra (quê mới) và teo lại (quê cũ).

Ở quê, giờ chỉ còn người già và trẻ con. Người lớn đi làm ăn hết. Họ bung ra bằng nhiều con đường, trong đấy có những con đường không chính thống, mà dắt díu nhau, ngầm thông báo cho nhau... đi kiếm ăn, rồi tết lại quay về.

Cái rất hay của người Việt là đi đâu làm đâu, tết là phải về quê, tết như là một cái neo giữ người Việt trở lại với làng, là nơi để con người gửi gắm ký ức, nơi phần tốt đẹp được cất giữ và thăng hoa. Và làng là nơi họ đau đáu ở xứ người để mà tịnh tâm phấn đấu, mà sống và kiếm tiền để... mang về làng.

Tiền kiếm được mang một phần về làng để cho/biếu bà con anh em, cũng để thể hiện mình, dù có khi cũng chả có gì thật nhiều. Số giàu hơn, làm ăn tốt hơn thì ủng hộ làng làm đường, làm nhà thờ, xây mồ mả. Nhà thờ họ Văn của tôi ở quê có hẳn một bác làm ăn ở Đăk Lăk mang về cung tiến 500 triệu và toàn bộ gỗ để làm lại. Hàng năm trai họ đóng góp một khoản tượng trưng để phục vụ tế lễ thường kỳ và cúng bái dịp tết đến xuân về.

Tết để trở về. Về với làng, với truyền thống, với ân nghĩa quê hương. Nhưng hàng triệu người rùng rùng trở về, chủ yếu là ra Bắc trên tất cả mọi loại phương tiện, trong một thời gian ngắn, rồi sau đấy lại nguyên đội hình ấy, ra đi, thì quả là những hệ lụy không nhỏ. Những cuộc di chuyển tập thể ấy nó khiến không khí tết, rạo rực xuân nhiều khi không còn thanh nhã nữa...

Nhưng người Việt là thế. Trừ một số ít khóa cửa nhà đi du lịch, còn lại là tay nải để trở về quê. Hóa ra, làng dù có thế này thế kia, dù có teo lại hay dịch chuyển, thì vẫn là một nơi để mà con người có thể lặn vào, vui buồn với nó. Về để được thật là mình, để sống tận cùng cảm xúc, để hiểu hết nghĩa của hai từ quê hương...

Valentine là ngày gì, nguồn gốc từ đâu?

Valentine là ngày gì, nguồn gốc từ đâu?

Văn hóa 14/02/2020 - 13:50

Ngày Valentine, còn gọi là Ngày lễ tình yêu hay là Ngày lễ tình nhân được đặt tên theo thánh Valentine.

Đặc sản vùng đất cổ Đường Lâm

Đặc sản vùng đất cổ Đường Lâm

Văn hóa 14/02/2020 - 10:35

Gà Mía là một giống gà quý đã từ bao đời truyền lại, đây là một chủng loại riêng, không giống với bất cứ loại gà nào.

Để lại cho đời một nguồn tài liệu quý

Để lại cho đời một nguồn tài liệu quý

Văn hóa 13/02/2020 - 09:23

Nhà văn - nhà báo Trần Thanh Phương vừa qua đời tại TP.HCM, hưởng thọ 80 tuổi. Di sản của ông là một thư viện thông tin quý hiếm!

Giới làm sách loay hoay với nCoV

Giới làm sách loay hoay với nCoV

Văn hóa 12/02/2020 - 09:25

Nhiều ấn phẩm chuẩn bị cho Hội sách TP.HCM dự kiến tổ chức vào tháng 3/2020 có nguy cơ ế ẩm!

Lễ hội, tín ngưỡng là câu chuyện văn hóa, không phải xin xỏ, trục lợi

Lễ hội, tín ngưỡng là câu chuyện văn hóa, không phải xin xỏ, trục lợi

Văn hóa 11/02/2020 - 16:30

"Những hiện tượng xảy ra trong lễ hội chính là chỉ dấu cho những vấn đề của xã hội hiện nay".

Giới thiệu tiểu thuyết Việt Nam tại Hội sách quốc tế Cuba

Giới thiệu tiểu thuyết Việt Nam tại Hội sách quốc tế Cuba

Văn hóa 11/02/2020 - 09:37

Trong khuôn khổ Hội sách Quốc tế La Habana 2020, với tư cách khách mời của nước chủ nhà Cuba, đoàn Việt Nam đã có buổi giới thiệu cuốn sách “Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75”.

Hoa hậu Khánh Vân: Tôi có sự mạnh mẽ, bản lĩnh của người đàn ông

Hoa hậu Khánh Vân: Tôi có sự mạnh mẽ, bản lĩnh của người đàn ông

Văn hóa 08/02/2020 - 14:10

Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019 Nguyễn Trần Khánh Vân cho biết cô có được sự bản lĩnh, tự tin là nhờ công uốn nắn, dạy dỗ của ba.

Ông bầu Phước Sang sau vỡ nợ 'làm gì để nhiều tiền'?

Ông bầu Phước Sang sau vỡ nợ 'làm gì để nhiều tiền'?

Văn hóa 08/02/2020 - 13:15

Dù có lịch chiếu muộn màng nhất trên thị trường phim Tết Canh Tý 2020 vừa qua, nhưng bộ phim “Tiền nhiều để làm gì?” lại gây chú ý cho công chúng vì đánh dấu sự trở lại của ông bầu Phước Sang sau 6 năm vỡ nợ.

Lòng Chế Lan Viên 'từ độ ai qua'?

Lòng Chế Lan Viên 'từ độ ai qua'?

Văn hóa 08/02/2020 - 07:10

Năm 2020, người yêu thơ không thể không nhớ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chế Lan Viên (1920-1989).

Không tổ chức phát ấn đền Trần, đóng cửa đền từ 22 giờ ngày 7/2

Không tổ chức phát ấn đền Trần, đóng cửa đền từ 22 giờ ngày 7/2

Văn hóa 07/02/2020 - 19:32

BTC Lễ hội đền Trần xuân Canh Tý 2020 cho biết, năm nay Nam Định không tổ chức phát ấn.

Bình Định: Dừng các hoạt động văn hóa, thể thao đông người tham gia

Bình Định: Dừng các hoạt động văn hóa, thể thao đông người tham gia

Văn hóa 07/02/2020 - 09:50

Động thái trên được tỉnh đưa ra trong nỗ lực phòng chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do nCoV gây ra.

Người sinh ra thần đồng thơ Việt đã khuất bóng

Người sinh ra thần đồng thơ Việt đã khuất bóng

Văn hóa 07/02/2020 - 09:23

Cụ bà Trần Thị Sen - thân mẫu của “thần đồng thơ Việt” Trần Đăng Khoa, đã từ trần sáng 6/2, hưởng thọ 102 tuổi!

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Hủy trận đấu đầu tiên bị đình chỉ của HLV Park Hang-seo?

Hủy trận đấu đầu tiên bị đình chỉ của HLV Park Hang-seo?

Trận giao hữu quốc tế giữa đội tuyển Việt Nam và Iraq có thể bị hủy do phía đối phương lo ngại sự lây lan của virus Corona.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Kiểng tết độc, lạ hút hàng

Kiểng tết độc, lạ hút hàng

Chị Loan trước đây là một chủ nhân của vườn kiểng nổi tiếng về bộ sưu tập kiểng thú bằng hoa mẫu đơn, nay chị mở rộng kinh doanh thêm mặt hàng si rô kiểng.

Báo Nông Nghiệp