Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Truy điệu những lương dân chết đói

Thứ Hai 08/04/2019 , 13:52 (GMT+7)

Đó là bài Văn tế nạn nhân vụ đói tháng 3-1945 mà GS Vũ Khiêu đã viết trong nước mắt giữa một đêm mưa dầm gió lạnh, đau xót cho những thân phận dưới một bầu trời đen tối, nửa như trần gian nửa như âm phủ.

Trên đường phố Phủ Lý, Hà Nam hai người con xin được tí cháo về đổ cho bố thì cháo chảy ngược vì hàm ông đã cứng lại (Ảnh: Võ An Ninh)

Chúng tôi xin giới thiệu với độc giả bài văn tế này.

Một cơn gió bụi vừa tan (1)
Hai triệu sinh linh đã mất (2)
Khí oan tối cả mây trời
Thây lạnh phơi đầy cỏ đất
Hỡi ôi:
Chung khí non sông
Cùng mang tai mắt
Vẫn giống thông minh
Vốn dòng cường quật
Cớ sao không Nam Bắc vẫy vùng
Ðể cam chịu cơ hàn (3) bứt rứt
Ðáng lẽ nay bốn bể tranh hùng,
chí những tưởng giật cờ cứu nước,
sống xông pha nơi bão đạn rừng gươm.
Mà ngán nhẽ một thời cơ nhỡ,
lòng mải theo manh áo lưng cơm,
chết thê thảm nơi hang cùng ngõ khuất.
Thương thay:
Hồn đã rất cao
Lòng vì quá chất
Những tưởng giỏ cơm bầu nước,
đám lợi danh mây nổi bèo trôi.
Nào ngờ tháng lại ngày qua
trường tranh đấu mưa dày gió rựt.
Việc bốn mùa nào xây cống đắp đê,
nào làm đường xẻ đập,
huyết hãn kia bồi đắp lấy non sông.
Thân bảy thước khi dầm sương dãi nắng,
khi gội gió tắm mưa,
xương thịt ấy phải đâu là đá sắt.
Ðã mỏi xác cân đay nộp lạc,
thóc được ít lại liên đoàn(4) lấy hết,
ách tham tàn càng gánh càng đau.
Từng mòn chân khi chạy thuế lo sưu,
tiền đã còn hương lý xoay quanh,
dây cơ khổ mỗi ngày mỗi thắt.
Cho đến khi:
Hạt tấm không còn,
Ðồng chinh cũng mất
Những tưởng túng qua
Ngờ đâu đói thật
Trong vợ con lòng đã xót lòng
Ngoài hương xóm mặt càng rõ mặt.
Trước còn định dây khoai rễ má,
lần hồi sao bữa đến qua loa.
Sau đành đem tháo bếp dỡ nhà
xoay sở mãi ngày càng héo hắt.
Ðầu bù tóc rối,
dắt díu nhau nơi quán đổ lều nghiêng.
Áo cói quần rơm,
chua xót mấy khi mưa dầm nắng gắt.
Ngẫm thủa trước, cảnh nghèo cũng lắm,
chữ cương thường còn giữ dạ đinh ninh.
Mà ngày nay nỗi khổ không cùng,
dây thân ái cũng nghiến răng dứt đứt.
Mẫu tử tình thâm,
ôi một mái tơ xanh nào đã tội,
bỏ u ơ cuối chợ đầu đường.
Phu thê nghĩa nặng,
hẹn trăm năm đầu bạc cũng sai lời,
sớm đau đớn người còn kẻ mất.
Biết đi đâu ? Bốn phương mờ mịt,
trời lờ như điếc, đất như câm.
Hỏi cùng ai ? Những bóng bơ vơ,
ruột rát tựa bào, gan tựa cắt.
Lang thang chi phách ở hồn đi!
Thảm thiết nhẽ ngày tàn bóng tắt!
Có kẻ tìm bãi cỏ nằm xiêu
Có người đến bên cây ngã vật
Có khi ngõ vắng gieo mình
Có lúc vườn sau thở hắt
Có những quán: hàng bao xác lạnh,
bỏ ruồi bâu bọ khoét chửa ai khiêng.
Có nhiều nơi: một nắm xương khô,
từng nắng giãi mưa dầu không kẻ nhặt.
Mỗi người manh chiếu bó bó chôn chôn.
Từng đống trên xe chồng chồng, chất chất.
Ôi nói ra những toát mồ hôi
Mà nghĩ lại thêm tràn nước mắt!

***

Hỡi những bóng điêu linh
Hỡi những hồn oan uất
Mà đường khuya quãng vắng lang thang
Trên ngọn cỏ đầu cây lẩn khuất!
Ta đã trông những hình rã rượi,
mẹ khóc con trong sương lạnh trăng mờ.
Ta đã nghe những tiếng thảm thê,
già bảo trẻ dưới mưa lay gió lắt.
Nghĩ thương kẻ còn đau khổ mãi,
nỗi oan buồn máu biếc không tan (5)
Mà biết ai chưa trả thù xong,
lửa oán giận gan vàng chẳng tắt.
Oán đã đành những kẻ xâm bang:
giết người, cướp của, thỏa dạ tham tàn
Giận biết mấy cho quân đồng loại:
tham nhũng, đầu cơ, riêng mình khoái dật.
Ngán nhẽ lầu son gác tía,
chén phong lưu những máu chan hòa.
Gớm cho mũ bạc đai vàng,
đài vinh hiển bằng xương cao ngất!
Nay gặp buổi:
Súng dân quân dậy sóng ầm ầm
Cờ khởi nghĩa ngất trời phới phất
Ðèn quang minh đương độ soi cao
Gươm chính khí đến ngày tuốt phắt.
Bao phường cướp nước không tha
Những lũ buôn nòi sẽ bắt
Hận thù kia rồi trả phân minh,
Oan thác nọ sẽ đền chu tất.
Cho ai chín suối ngậm cười.
Ðể khách năm châu tỏ mặt.
Chỉ đáng tiếc sống xưa chửa kịp đem thân nọ
đền bù đất nước,
phải ngậm hờn cùng hoa cỏ ủ ê.
Thì ngày nay chết phải làm sao để hồn kia
chói lọi trời mây,
mà bảo vệ lấy giang sơn vững chặt.
Giúp đồng bào cho trăm triệu sống an vui
Dựng độc lập để nghìn thu cờ vững ngất.

Tháng 5 năm 1945 

___________________

(1) Gió bụi, chữ Hán là "phong trần" chỉ những biến cố lớn lao làm đảo lộn hoàn toàn cuộc sống của con người. Ở đây, tác giả muốn chỉ cuộc đánh chiếm Ðông Dương của phát-xít Nhật và nạn đói khủng khiếp do chúng gây nên hồi giữa thập kỷ 40 của thế kỷ 20.

(2) Nạn đói do phát-xít Nhật gây ra năm 1945 đã làm cho hơn 2 triệu dân ta bị chết đói.

(3) Cơ là đói kém, hàn là lạnh buốt. Cảnh cơ hàn là cảnh đói rét. Ở đây tác giả nói tới cảnh chết đói năm 1945.

(4) Liên đoàn: Tổ chức do bọn Nhật lập ra hồi những năm 1944 - 1945 chuyên thu mua thóc của dân ta.

(5) Máu biếc (Bích huyết): Trương Hoàng đời Chu bị chết oan ở nước Thục, ba năm đào mả lên, thấy máu không tiêu mà lại hóa ra sắc biếc.

(Báo Nhân Dân)

Tát vũng

Tát vũng

Văn hóa 05/06/2020 - 06:35

Xưa, đám trẻ trong làng thường đi học 1 buổi, chiều phải lo việc nhà hay việc đồng áng giúp bố mẹ, chứ không được nhong nhóng đi chơi mấy khi.

Nữ bác sĩ nội trú đoạt giải nhất 'Lắng nghe người dân hiến kế'

Nữ bác sĩ nội trú đoạt giải nhất 'Lắng nghe người dân hiến kế'

Văn hóa 04/06/2020 - 11:48

Nữ bác sĩ nội trú Vân Thanh đoạt giải nhất cuộc thi “Lắng nghe người dân hiến kế” do báo Người Lao Động tổ chức, với tiền thưởng 50 triệu đồng.

‘Ngôi nhà teen ám’ tiếp tục chọc cười khán giả truyền hình

‘Ngôi nhà teen ám’ tiếp tục chọc cười khán giả truyền hình

Văn hóa 04/06/2020 - 06:01

Sau thành công của bộ phim “Nhà trọ Balanha” trên VTV3, một sản phẩm tương tự có tên “Ngôi nhà teen ám” được lên sóng VTV9 vào ngày 5/6.

Giáo sư tuổi cổ lai hy hé lộ ‘Muôn kiếp nhân sinh’

Giáo sư tuổi cổ lai hy hé lộ ‘Muôn kiếp nhân sinh’

Văn hóa 03/06/2020 - 08:35

Ở tuổi 70, Giáo sư John Vũ giới thiệu cuốn sách tâm đắc của mình có tên gọi “Muôn kiếp nhân sinh” do NXB Tổng hợp TP.HCM và Trí Việt - First News ấn hành.

Jimmy Nguyễn với nỗi đau và nhân duyên trong âm nhạc

Jimmy Nguyễn với nỗi đau và nhân duyên trong âm nhạc

Văn hóa 02/06/2020 - 09:35

Sau hơn hai thập niên từ hải ngoại trở về quê nhà ca hát, Jimmy Nguyễn chính thức phát hành album “Tình như lá bay xa”.

Làm phim thiếu nhi quá khó, hay tình yêu trẻ thơ quá ít?

Làm phim thiếu nhi quá khó, hay tình yêu trẻ thơ quá ít?

Văn hóa 02/06/2020 - 05:35

Mùa hè năm nay không có phim thiếu nhi nào được công chiếu. Tất nhiên, ai cũng có thể đổ thừa do ảnh hưởng Covid-19, làm trở ngại lịch dàn dựng lẫn lịch phát hành.

Giải thưởng Dế Mèn khao khát làm giàu thêm đời sống tinh thần tuổi thơ

Giải thưởng Dế Mèn khao khát làm giàu thêm đời sống tinh thần tuổi thơ

Văn hóa 01/06/2020 - 16:26

Trong không khí Ngày Quốc tế thiếu nhi 1/6 năm nay, giải thưởng Dế Mèn đã được phát động với hy vọng làm phong phú thêm thế giới tinh thần cho trẻ thơ.

Thật, giả, cũ, mới trong vòng quay thế sự

Thật, giả, cũ, mới trong vòng quay thế sự

Văn hóa 31/05/2020 - 08:52

Tiểu thuyết “Thật giả cũ mới” của nhà văn Trần Văn Tuấn chỉ 250 trang in mà phơi bày cả một bức tranh xã hội nhiều dằn vặt, nhiều âu lo, nhiều day dứt.

Nguyễn Ngọc Tư tìm cách nhận ra mình trong những cơn mơ

Nguyễn Ngọc Tư tìm cách nhận ra mình trong những cơn mơ

Văn hóa 30/05/2020 - 10:23

Nhiều câu thơ đã an ủi Nguyễn Ngọc Tư lúc xao xác ngã lòng “mình nhận ra mình, bởi những cơn mơ không cách chi nhớ nổi”.

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Kiều Minh Tuấn: 'Ông trời không cho vẻ đẹp trai nhưng lại cho tài diễn xuất'

Văn hóa 29/05/2020 - 15:52

Kiều Minh Tuấn vừa được vinh danh "Nam diễn viên chính xuất sắc phim điện ảnh" của Cánh Diều 2019, cho vai diễn trong “Anh trai yêu quái” và “Nắng 3”.

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Đông Ngạc xin đắp đê cũ để giữ làng

Văn hóa 29/05/2020 - 07:10

Làng Đông Ngạc xưa, nay là phường Đông Ngạc, thuộc quận Bắc Từ Liêm, thuộc vùng ngoại ô, cách Trung tâm Hà Nội khoảng 10km.

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?

Giải mã kỳ tài hay giải mã kỳ quặc?12

Văn hóa 28/05/2020 - 06:10

Chương trình “Giải mã kỳ tài” trên HTV7, đã khiến dư luận xôn xao khi dành sóng truyền hình cho cựu người mẫu Trang Trần khoe tài chửi bới thiên hạ.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

AFF Cup 2020 tính đổi thể thức thi đấu, Việt Nam dễ làm chủ nhà

AFF Cup 2020 tính đổi thể thức thi đấu, Việt Nam dễ làm chủ nhà

Do nhiều quốc gia Đông Nam Á chưa thể phục hồi sau dịch Covid-19, giải bóng đá số một khu vực buộc phải thay đổi.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Thủ môn Hugo Lloris đã mang về một chú chó giữ nhà được huấn luyện đặc biệt để đảm bảo cho an toàn của tư dinh tại Vương quốc Anh.