Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hà Nội 34°C /57%

Kỷ niệm 90 năm ngày Khởi nghĩa Yên Bái (9/2/1930 - 9/2/2020)

Bài I: Chết vì Tổ quốc chết vinh quang

Thứ Tư 05/02/2020 , 09:03 (GMT+7)

Cuộc Khởi nghĩa Yên Bái diễn ra đêm 9 rạng ngày 10/2/1930 do Việt Nam Quốc Dân Đảng (VNQDĐ) lãnh đạo và tổ chức cách nay đúng 90 năm.

10-56-26_1
Nguyễn Thái Học sau khi bị bắt giam ở nhà tù Hỏa Lò mặc áo có số tù.

Cuộc khởi nghĩa thất bại và bị dìm trong biển máu, 17 đảng viên VNQDĐ đã bị giặc Pháp chém đầu, nhưng khí phách hiên ngang của họ đã khiến bao thế hệ phải cúi đầu. Như Nguyễn Thái Học- lãnh tụ Khởi nghĩa Yên Bái đã nói: “Chết vì Tổ quốc chết vinh quang”…
 

Trước đêm cuộc khởi nghĩa

Đêm 25/12/1927, nhóm trí thức yêu nước Nam Đồng Thư Xã đứng đầu là Nguyễn Thái Học đứng ra thành lập VNQDĐ. Chỉ sau hai năm VNQDĐ đã phát triển lên tới cả ngàn đảng viên, có 120 chi bộ ở khắp các tỉnh, thành: Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Phú Thọ, Bắc Ninh, Sơn Tây, Yên Bái…trong đó có cả trong các đơn vị binh lính.

Sau khi tên trùm mộ phu Bazin bị ám sát, thực dân Pháp đã truy lùng ráo riết, bắt bớ nhiều đảng viên VNQDĐ từ Trung ương đến địa phương, tổ chức đảng có nguy cơ tan vỡ.

Tháng 9/1929, Nguyễn Thái Học tổ chức hội nghị tại làng Võng La (Phú Thọ) để kiểm điểm lại lực lượng và phân công nhiệm vụ cho cuộc khởi nghĩa với câu nói nổi tiếng của Nguyễn Thái Học: “Không thành công cũng thành nhân”. Theo sự phân công, Nguyễn Thái Học phụ trách các tỉnh miền xuôi: Hải Phòng, Kiến An, Hải Dương, Phả Lại…, Nguyễn Khắc Nhu phụ trách các tỉnh miền núi: Yên Bái, Phú Thọ…, Phó Đức Chính phụ trách đánh đồn Thông, một đại bản doanh của Pháp tại Sơn Tây.

10-56-26_2
Đền Tuần Quán nơi các đảng viên VNQDĐ hội quân chiều 9/2/1930 trước khi khởi nghĩa.

Tết Nguyên đán năm 1930, đền Tuần Quán gần thị xã Yên Bái mở hội linh đình, thu hút nhiều khách thập phương từ khắp nơi kéo đến dự lễ hội. Trên chuyến tàu lửa xuống ga Yên Bái chiều 9/2/1930 có nhiều đảng viên VNQDĐ cải trang là khách đi hội đền, họ mang súng, dao găm, lựu đạn, bom tự chế…đặt dưới các thúng bánh chưng, hoa quả cho đêm khởi nghĩa.
 

Đêm khởi nghĩa

Tối 9/2 trước khi khởi nghĩa, một hội nghị quân sự được tổ chức tại đồi Sơn ở thị xã Yên Bái thống nhất giờ khởi nghĩa và phân công nhiệm vụ cho từng đảng viên.

Đúng 1 giờ sáng ngày 10/2/1930 nghĩa quân khởi nghĩa chia thành 3 toán, toán thứ nhất phối hợp với lính khố đỏ đánh chiếm trại lính lớn ở đồn Dưới, giết bọn sĩ quan tại nhà riêng, chiếm kho vũ khí phân phát cho nghĩa quân. Toán thứ hai tiến đánh đồn Cao, giết sĩ quan chỉ huy và cướp trại. Toán thứ 3 xông vào nhà riêng các sĩ quan nằm giữa trại lính tiêu diệt chúng.

Nghĩa quân mang theo dao găm, súng lục và bom tự chế đến gõ cửa từng nhà nói là có mật lệnh của trung tá Tacon rồi bất ngờ hạ sát. Quan ba Jourdan, quan một Robert bị tiêu diệt ngay tại chỗ, quan ba Gainza, quan hai Reul thì bị thương nặng. Trên đồn Cao tên Quản Cunéo và tên Đội Sevalier bị bóp cổ và đâm chết ngay tại trận. Còn các tên Renaudet, Rolland, Troutox bị thương nặng.

Toàn bộ sĩ quan và hạ sĩ quan ở hai đồn binh này đều bị giết hoặc bị thương, trung tá tư lệnh Tacon sau khi nghe tiếng súng nổ đã kịp chui xuống hầm trú ẩn nên thoát chết, ngoài ra còn một viên hạ sĩ quan da đen cũng thoát được bàn tay của nghĩa quân.

Nối giữa đồn Cao và đồn Dưới là một hầm ngầm, nghĩa quân chỉ chiếm được trại cơ số 7 của đồn Cao, đại đa số binh lính trại cơ này không hưởng ứng khởi nghĩa lên chạy lên trại cơ số 8, cùng với các binh lính trại cơ số 5 và số 6 đồn Dưới chạy lên dưới sự chỉ huy của trung tá Tacon phản công lại.

10-56-26_6
Du khách tới thắp hương trên khu mộ Nguyễn Thái Học.

Lực lượng nghĩa quân mỏng lại không có người chỉ huy, mặc dù nghĩa quân đã nhiều lần mở các đợt tấn công lên đồi Cao nhưng bị binh lính của Tacon đánh bật trở lại. Những người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa như Trần Văn Liên, Nguyễn Văn Khôi lần lượt rút lui, nghĩa quân rơi vào tình trạng vô tổ chức, hỗn loạn. Nhiều người chiến đấu dũng cảm như Ngô Hải Hoàng, Nguyễn Văn Thuyết...đã bị bắt sau khi binh lính của Tacon chiếm lại trận địa.

Cuộc khởi nghĩa chỉ sau một đêm đã thất bại, hàng chục binh lính và đảng viên VNQDĐ bị bắt giam.

Cuộc khởi nghĩa ở các tỉnh miền xuôi do Nguyễn Thái Học chỉ huy nổ ra sau 5 ngày dự định ở các địa phương: Phụ Dực, Vĩnh Bảo, Ninh Giang, Hải Dương, Phả Lại, Kiến An và Hải Phòng.

Nhưng khởi nghĩa chỉ nổ ra ở Vĩnh Bảo và Phụ Dực do toán quân của Trần Văn Riệu và Đào Văn Thê cầm đầu, chỉ thu được một số thắng lợi đã bị quân Pháp phản công dập tắt. Lãnh tụ VNQDĐ Nguyễn Thái Học không thể trốn thoát bị giặc Pháp bắt tại Cổ Vịt, Hải Dương.
 

Hiên ngang bước lên máy chém

Khởi nghĩa Yên Bái thất bại, hàng loạt đảng viên VNQDĐ bị bắt bớ, trong đó có các lãnh tụ: Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu, Phó Đức Chính…

Sau cuộc Khởi nghĩa Yên Bái, Hội đồng Đề hình của Pháp đã tổ chức 7 phiên tòa tại những nơi xảy ra khởi nghĩa xét xử 618 bị cáo, trong đó có 35 bị cáo bị tử hình.

Tại Yên Bái, chúng tổ chức hai đợt tử hình trước sân đồn Dưới, đợt thứ nhất vào ngày 8/5/1930 có 4 đảng viên VNQDĐ phải lên máy chém là: Ngô Hải Hoằng (có sách ghi là Ngô Hải Hoàng), Nguyễn Thanh Thuyết, Đặng Văn Lương (có sách ghi Đặng Văn Lung), Đặng Văn Tiệp (có sách ghi Đặng Văn Tiếp).

10-56-26_3
Toàn cảnh cuộc hành hình ngày 17/6/1930, Nguyễn Thái Học (áo trắng) bị dẫn lên máy chém.

Đợt tử hình thứ hai vào ngày 17/6/1930, có 13 đảng viên VNQDĐ bị tử hình, trong đó có Nguyễn Thái Học và Phó Đức Chính. Trước khi bước lên máy chém, tất cả 13 chiến sĩ đều hiên ngang, bình thản bước lên đoạn đầu đài mà không hề ân hận trước việc mình làm.

Phó Đức Chính yêu cầu đặt mình nằm ngửa để nhìn thấy lưỡi máy chém và hô vang “Việt Nam vạn tuế”, khi đó Phó Đức Chính mới 23 tuổi. Nguyễn Thái Học là người bước lên máy chém sau cùng, chúng mời rượu nhưng Nguyễn Thái Học từ chối, ông cầm điếu thuốc lá vừa chậm rãi bước lên máy chém nhìn xuống những binh lính và tất cả những người xung quang thong thả đọc hai câu thơ bằng tiếng Pháp: “Chết vì Tổ quốc chết vinh quang/ Lòng ta sung sướng, chí ta nhẹ nhàng”. Sau khi đọc xong hai câu thơ đó ông hô vang “Việt Nam vạn tuế”.

Những người già ở Yên Bái tham dự cuộc hành hình đó kể lại: Khi đầu của Nguyễn Thái Học rơi xuống đất, máu từ cổ ông phun lên trời như hình cầu vồng trong buổi sáng mùa hè đỏ rực như lửa, mắt ông mở trừng trừng, môi mấp máy như định nói tiếp một câu gì đó.

Khu lăng mộ và tượng đài Nguyễn Thái Học và các vị tiên liệt VNQDĐ được tỉnh Yên Bái khởi công xây dựng trong công viên Yên Hòa ngày 17/6/2000 nhân kỷ niệm 70 năm ngày Nguyễn Thái Học và các chiến sĩ VNQDĐ bước lên đoạn đầu đài.

Tượng đài Nguyễn Thái Học và các lãnh tụ VNQDĐ giữa công viên Yên Hòa.

Nơi 17 vị anh hùng yên nghỉ nằm bên hồ Cô Giang- Nguyễn Thị Giang, người đồng chí, bạn đời của Nguyễn Thái Học- được các nhà kiến trúc xây dựng 17 cột trụ liên kết bằng vòng tròn không khép kín, biểu hiện sự nghiệp dở dang, không toàn vẹn của cuộc khởi nghĩa. Trên vòng tròn đó ghi câu nói nổi tiếng của Nguyễn Thái Học: “Không thành công cũng thành nhân”.

Tỉnh Yên Bái đã nhiều lần tu bổ khu lăng mộ Nguyễn Thái Học, năm 2019 nhân kỷ niệm 89 năm ngày Khởi nghĩa Yên Bái, một lần nữa khu di tích lịch sử Nguyễn Thái Học được mở rộng trên diện tích rộng hơn 30 ha, trong đó xây dựng nhà tưởng niệm để phục vụ người dân và du khách đến tham quan và tưởng nhớ các vị tiên liệt đã hy sinh vì nền độc lập, tự do của nước Việt Nam hùng cường.

Fetival Huế 2020 lùi thời gian tổ chức

Fetival Huế 2020 lùi thời gian tổ chức

Văn hóa 19/02/2020 - 08:33

Ngày 18/2, Văn phòng UBND tỉnh Thừa Thiên-Huế cho biết, tỉnh này vừa có quyết định việc lùi thời gian tổ chức Festival Huế lần thứ 11.

Trùng tu hay xâm hại di tích? - [Bài 1] Thon thót trùng tu

Trùng tu hay xâm hại di tích? - [Bài 1] Thon thót trùng tu

Văn hóa 18/02/2020 - 08:26

Đối với các nhà nghiên cứu di sản văn hóa cổ truyền, mỗi khi được tin di tích nào được trùng tu thì vừa mừng lại vừa thon thót giật mình.

Valentine là ngày gì, nguồn gốc từ đâu?

Valentine là ngày gì, nguồn gốc từ đâu?

Văn hóa 14/02/2020 - 13:50

Ngày Valentine, còn gọi là Ngày lễ tình yêu hay là Ngày lễ tình nhân được đặt tên theo thánh Valentine.

Đặc sản vùng đất cổ Đường Lâm

Đặc sản vùng đất cổ Đường Lâm

Văn hóa 14/02/2020 - 10:35

Gà Mía là một giống gà quý đã từ bao đời truyền lại, đây là một chủng loại riêng, không giống với bất cứ loại gà nào.

Để lại cho đời một nguồn tài liệu quý

Để lại cho đời một nguồn tài liệu quý

Văn hóa 13/02/2020 - 09:23

Nhà văn - nhà báo Trần Thanh Phương vừa qua đời tại TP.HCM, hưởng thọ 80 tuổi. Di sản của ông là một thư viện thông tin quý hiếm!

Giới làm sách loay hoay với nCoV

Giới làm sách loay hoay với nCoV

Văn hóa 12/02/2020 - 09:25

Nhiều ấn phẩm chuẩn bị cho Hội sách TP.HCM dự kiến tổ chức vào tháng 3/2020 có nguy cơ ế ẩm!

Lễ hội, tín ngưỡng là câu chuyện văn hóa, không phải xin xỏ, trục lợi

Lễ hội, tín ngưỡng là câu chuyện văn hóa, không phải xin xỏ, trục lợi

Văn hóa 11/02/2020 - 16:30

"Những hiện tượng xảy ra trong lễ hội chính là chỉ dấu cho những vấn đề của xã hội hiện nay".

Giới thiệu tiểu thuyết Việt Nam tại Hội sách quốc tế Cuba

Giới thiệu tiểu thuyết Việt Nam tại Hội sách quốc tế Cuba

Văn hóa 11/02/2020 - 09:37

Trong khuôn khổ Hội sách Quốc tế La Habana 2020, với tư cách khách mời của nước chủ nhà Cuba, đoàn Việt Nam đã có buổi giới thiệu cuốn sách “Biên bản chiến tranh 1-2-3-4.75”.

Hoa hậu Khánh Vân: Tôi có sự mạnh mẽ, bản lĩnh của người đàn ông

Hoa hậu Khánh Vân: Tôi có sự mạnh mẽ, bản lĩnh của người đàn ông

Văn hóa 08/02/2020 - 14:10

Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2019 Nguyễn Trần Khánh Vân cho biết cô có được sự bản lĩnh, tự tin là nhờ công uốn nắn, dạy dỗ của ba.

Ông bầu Phước Sang sau vỡ nợ 'làm gì để nhiều tiền'?

Ông bầu Phước Sang sau vỡ nợ 'làm gì để nhiều tiền'?

Văn hóa 08/02/2020 - 13:15

Dù có lịch chiếu muộn màng nhất trên thị trường phim Tết Canh Tý 2020 vừa qua, nhưng bộ phim “Tiền nhiều để làm gì?” lại gây chú ý cho công chúng vì đánh dấu sự trở lại của ông bầu Phước Sang sau 6 năm vỡ nợ.

Lòng Chế Lan Viên 'từ độ ai qua'?

Lòng Chế Lan Viên 'từ độ ai qua'?

Văn hóa 08/02/2020 - 07:10

Năm 2020, người yêu thơ không thể không nhớ kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chế Lan Viên (1920-1989).

Không tổ chức phát ấn đền Trần, đóng cửa đền từ 22 giờ ngày 7/2

Không tổ chức phát ấn đền Trần, đóng cửa đền từ 22 giờ ngày 7/2

Văn hóa 07/02/2020 - 19:32

BTC Lễ hội đền Trần xuân Canh Tý 2020 cho biết, năm nay Nam Định không tổ chức phát ấn.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Đội tuyển nữ mất trung vệ số một trước thềm play-off

Đội tuyển nữ mất trung vệ số một trước thềm play-off

Trung vệ Chương Thị Kiều vẫn chưa hoàn toàn bình phục chấn thương và bỏ ngỏ khả năng ra sân đá play-off với nữ Australia.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Kiểng tết độc, lạ hút hàng

Kiểng tết độc, lạ hút hàng

Chị Loan trước đây là một chủ nhân của vườn kiểng nổi tiếng về bộ sưu tập kiểng thú bằng hoa mẫu đơn, nay chị mở rộng kinh doanh thêm mặt hàng si rô kiểng.

Báo Nông Nghiệp