Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Chuyện tự cường ở một Viện vùng khó khăn nhất: [Bài 1] Con đường tự chủ

Thứ Sáu 11/10/2019 , 08:52 (GMT+7)

Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ (ASISOV) là một trong những viện vùng thành công và tiêu biểu của hệ thống Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - VAAS.

Từ một trung tâm nghiên cứu nông nghiệp được nâng cấp thành viện nghiên cứu, cán bộ vừa thiếu vừa yếu, nằm ở vùng khó khăn khắc nghiệt nhất nước, thế nhưng ASISOV đã tự vươn lên thành một viện nghiên cứu cấp vùng tiêu biểu với nhiều sản phẩm khoa học được chuyển giao ra sản xuất.

Đây là kết quả từ yếu tố con người, đào tạo bồi dưỡng cán bộ và đặc biệt hướng đi đúng, chủ động trong nghiên cứu khoa học nông nghiệp.

10-51-22__d2t0074
Đánh giá các dòng, giống lúa mới của Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ. Ảnh: Minh Hậu.

Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ được thành lập đầu năm 1997 tại An Nhơn (Bình Định), trực thuộc Viện KHKT Nông nghiệp Việt Nam với nhiệm vụ nghiên cứu và chuyển giao sản phẩm khoa học trồng trọt cho các tỉnh từ Đà Nẵng đến Bình Thuận.

PGS.TS Tạ Minh Sơn, Phó Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp Việt Nam lúc đó được Bộ NN-PTNT giao nhiệm vụ vào kiêm nhiệm giám đốc Trung tâm, bồi dưỡng, đào tạo cán bộ nghiên cứu khoa học nông nghiệp cho vùng Nam Trung bộ, nơi khí hậu khắc nghiệt 9 tháng mùa nắng 3 tháng mùa mưa, nhiều vùng đất cằn khô SX nông nghiệp gắn với cây điều cùng những loại cây chịu đựng khô hạn. Một trung tâm nghiên cứu nông nghiệp cấp vùng nhưng khi đó chỉ mình người đứng đầu Tạ Minh Sơn là tiến sỹ, cán bộ dưới quyền thạc sỹ còn chưa có.

Cho đến cuối 2005 khi Trung tâm chuẩn bị nâng cấp thành Viện, Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Lê Huy Ngọ vào thăm cơ sở nghiên cứu tại An Nhơn, đã phải thốt lên: “Trung tâm nghiên cứu nghèo nàn thua cả hợp tác xã”. Nhà cửa xập xệ, đìu hiu, cán bộ nghiên cứu trong phòng làm việc mà “mái ngói không biết sập lúc nào”, TS Hồ Huy Cường, Viện trưởng ASISOV nhớ lại.

Lúc đó thì không một ai hình dung đến một ngày ASISOV có đội ngũ gần 10 tiến sỹ, một số đang nghiên cứu sinh tại nước ngoài, 30 thạc sỹ trên tổng số 94 cán bộ kể cả hợp đồng. Sản phẩm khoa học của Viện đóng góp đáng kể vào diện mạo nông nghiệp toàn vùng, nguồn thu từ chuyển giao, nghiên cứu của viện mỗi năm 20-30 tỷ và đang trên đà tăng trưởng.
 

Xác định từng lát cắt nghiên cứu

TS Hồ Huy Cường nói thành công của Viện là tính kế thừa và tính tập thể. Từ người thầy đầu tiên vào dẫn dắt là PGS.TS Tạ Minh Sơn, sau này trở thành Anh hùng Lao động, tác giả các giống lúa nổi tiếng X21, Xi23, NX30 đến TS Hoàng Minh Tâm là Viện trưởng đầu tiên khi Trung tâm được nâng cấp lên thành Viện (trực thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam – VAAS) đều đặt ra các định hướng nghiên cứu phù hợp với vùng được các thế hệ sau tiếp nối.

10-51-22__d2t0161
Phân tích các chỉ tiêu đánh giá giống mới. Ảnh: Minh Hậu.

Theo TS Hồ Huy Cường, có thể chia Duyên hải Nam Trung bộ thành 3 lát cắt: Vùng ven biển lợi thế nuôi trồng thủy sản, vùng đồng bằng có 700.000ha đất lúa và vùng đồi gò phía tây với cả triệu hecta trồng mía, sắn, điều và các cây ăn quả lâu năm. Nuôi trồng thủy sản không phải lĩnh vực nghiên cứu của mình nên Viện tập trung chuyên sâu vào 2 lát cắt còn lại.

Đặc thù Nam Trung bộ nắng nhiều, nền nhiệt độ cao, hầu hết các giống di thực từ phía Nam ra hay phía Bắc vào đều không phù hợp. Ngay một số tiến bộ kỹ thuật, như che phủ nilon trong trồng lạc áp dụng phía Bắc rất tốt nhưng lại khó áp dụng tại Nam Trung bộ vì khí hậu quá nóng.

Chính vì vậy, để tạo hướng đi riêng mình, Viện xác định tập trung vào 2 nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu giống cây trồng mới thích nghi cho vùng và tuân thủ quy trình xuyên suốt từ tạo giống đến chuyển giao ra sản xuất. Đặc biệt từ 2015 đến nay Nhà nước không trả lương theo đầu người mà giao nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng để đi đến tự chủ cho các cơ quan nghiên cứu khoa học. Đấy là định hướng đúng, căn cứ vào đó Viện xây dựng những kế hoạch nghiên cứu dài hơi.
 

Tự chủ thế nào?

Câu hỏi rất khó ngay cả với những viện nghiên cứu ở vùng thuận lợi có cơ sở vật chất khang trang, hiện đại, nói gì đây là vùng mưa ít nắng nhiều Nam Trung bộ.

ASISOV cũng như bất kỳ một viện nghiên cứu nào trước việc phải đổi mới điều cần đầu tiên là sắp xếp lại các bộ phận nghiên cứu phù hợp. Trên cơ sở vật liệu có sẵn thì phát triển ra sao, định hướng năm nào có giống theo thực tế sản xuất. Điều then chốt giống phải đáp ứng được yêu cầu doanh nghiệp, địa phương đặt hàng.

“Chúng tôi thu gọn lại các phòng chỉ còn phòng Khoa học – Hợp tác quốc tế và phòng Tổ chức Hành chính”, TS Hồ Huy Cường nói. Bộ phận nghiên cứu hình thành các bộ môn theo đúng cây trồng chính của vùng: Khoa học đất, đậu đỗ, cây lương thực, rau hoa cây cảnh, trung tâm phát triển cây lâu năm.

Riêng bộ môn chuyển giao công nghệ và khuyến nông được nâng cấp lên thành trung tâm tư vấn và dịch vụ nông nghiệp. Trung tâm hạch toán độc lập, tự cân đối lương nuôi bộ máy, trả tiền bản quyền theo Luật Khoa học Công nghệ và trả lại một phần kinh phí cho Viện.

Cho đến thời điểm hiện tại Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ đã có khoảng 10 giống lúa bản quyền được chuyển giao cho doanh nghiệp (Cty CP Vật tư nông nghiệp Nghệ An, Cty CP Giống cây trồng Nha Hố, Cty CP Giống cây trồng Đông Nam, Cty TNHH Nông Việt Phát, Cty TNHH Đất Việt…) cung ứng giống lúa khắp miền Trung, vào tận ĐBSCL, có giống mỗi năm bán hàng ngàn tấn.

Chỉ riêng Trung tâm Tư vấn và dịch vụ nông nghiệp trực thuộc Viện mỗi năm cung cấp ra thị trường trên 2.000-2.500 tấn giống lúa siêu nguyên chủng và nguyên chủng, trong đó giống bản quyền chiếm gần một nửa. Đối với một viện nghiên cứu chưa mấy bề dày truyền thống lại nằm ở cùng đặc biệt khó khăn thì đó là nỗ lực không nhỏ.

10-51-22__d2t0206
Giống lúa mới được chuyển giao ra sản xuất tại Bình Định. Ảnh: Minh Hậu.

Hợp tác với doanh nghiệp là hướng tiếp cận để sản phẩm khoa học của viện đến với sản xuất nhanh nhất. Như giống lúa VTNA6, khi còn thuộc Viện ra sản xuất cầm chừng nhưng từ khi chuyển nhượng dứt điểm cho Cty CP Vật tư nông nghiệp Nghệ An thì giống ra sản xuất nhanh hẳn mỗi năm độ phủ của giống lên đến 10-15 nghìn hecta ở Nghệ An và Hà Tĩnh; giống lúa An Sinh 1399 chuyển nhượng cho Cty CP Giống cây trồng Nha Hố bán mỗi năm lên đến 1.500-2.000 tấn; các giống lúa khác như BĐR999, BĐR27, BĐR07, BĐR02, BĐR88… đều là những sản phẩm đặt hàng của doanh nghiệp đối với Viện đang dần phát huy hiệu quả.

“Doanh nghiệp chính là người ra đầu bài cho cơ quan nghiên cứu. Còn cán bộ nghiên cứu phải được đãi ngộ tốt nhất chứ không phải ông viện trưởng”, TS Hồ Huy Cường nêu quan điểm.

Nghĩa là quyền tác giả phải được tôn trọng. Cuối năm vừa qua, Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ trân trọng mời TS Lưu Văn Quỳnh, Phó trưởng bộ môn Cây lương thực của Viện nghỉ hưu, nhận bản quyền tác giả hằng năm, số tiền trên 100 triệu đồng...

Viện cấp vùng tiêu biểu

ASISOV là một trong những viện vùng thành công và tiêu biểu của hệ thống Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam - VAAS. Nằm ở một vùng khó khăn bậc nhất, thiên nhiên không ưu đãi, chịu ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu nhưng viện đã có bước đi dài hơi, bám sát thực tế sản xuất để nghiên cứu. Tổ chức hoạt động nghiên cứu của viện khá hệ thống, bài bản, hợp tác rất tốt với các địa phương, doanh nghiệp, nhanh chóng chuyển giao kết quả nghiên cứu ra sản xuất, đóng góp lớn cho xã hội.

(PGS.TS Lê Quốc Thanh, GĐ Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, nguyên Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam)

10-51-22__d2t0189Trong hợp tác đặt hàng nghiên cứu với doanh nghiệp, khi giống được công nhận chính thức, từ hỗ trợ bước đầu trong khảo nghiệm, doanh nghiệp được quyền kinh doanh trong phạm vi vùng sản xuất nhất định, chẳng hạn từ Bình Định trở vào hay Thừa Thiên Huế trở ra. Trên cơ sở doanh thu từ giống bán bản quyền hàng năm, doanh nghiệp hỗ trợ lại Viện một phần theo thỏa thuận. Đây là hợp tác bên nào cũng thuận lợi, giống mới ra sản xuất nhanh và hiệu quả.

(TS Hồ Huy Cường (ảnh), Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ)

Áp dụng quy trình tái canh cà phê VnSAT, thu hoạch chỉ sau 3 năm

Áp dụng quy trình tái canh cà phê VnSAT, thu hoạch chỉ sau 3 năm

Tái cơ cấu Nông nghiệp 25/05/2020 - 06:01

Với quy trình tái canh mới do VnSAT triển khai tại Tây Nguyên, người trồng cà phê có thể thu bói khi cây 2 tuổi và sau 3 năm thì bước vào vụ thu chính.

Chấn hưng vùng cây ăn quả có múi Hòa Bình

Chấn hưng vùng cây ăn quả có múi Hòa Bình

Tái cơ cấu Nông nghiệp 22/05/2020 - 06:01

Vựa cây có múi tỉnh Hòa Bình đang có những nguy cơ và dấu hiệu thoái hóa, cần sớm chấn chỉnh theo hướng đi vào chiều sâu, nhất là giống, quy trình sản xuất...

Áp dụng mô hình tưới tiết kiệm VnSAT: Hết thời ăn rẫy, nằm lô

Áp dụng mô hình tưới tiết kiệm VnSAT: Hết thời ăn rẫy, nằm lô

Tái cơ cấu Nông nghiệp 20/05/2020 - 06:01

Chỉ cần chạm tay vào phần mềm cài đặt trên điện thoại di động, nông dân Tây Nguyên đang ở xa cả trăm km vẫn thực hiện tưới cho cả vườn cà phê.

Vực lại ngành gỗ thời 'hậu Covid-19'

Vực lại ngành gỗ thời 'hậu Covid-19'

Tái cơ cấu Nông nghiệp 19/05/2020 - 10:35

Không chỉ nhanh chóng khôi phục sản xuất, xuất khẩu sau dịch Covid-19, ngành gỗ Việt Nam cần những định hướng dài hơi.

Nâng cao vị thế nông nghiệp

Nâng cao vị thế nông nghiệp

Tái cơ cấu Nông nghiệp 19/05/2020 - 09:17

Sau 5 năm thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng NTM của tỉnh Quảng Ninh, đề án đã phát huy hiệu quả, tạo chuyển biến mạnh mẽ.

Thủy lợi giữ vững vai trò hỗ trợ ngành nông nghiệp và phòng chống thiên tai

Thủy lợi giữ vững vai trò hỗ trợ ngành nông nghiệp và phòng chống thiên tai

Tái cơ cấu Nông nghiệp 19/05/2020 - 06:10

Tỉnh Quảng Ninh đã và đang quan tâm, chỉnh trang và đầu tư xây dựng nhiều hệ thống thủy lợi hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp,góp phần phòng chống thiên tai (PCTT).

Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp:Chuyển mình để bứt phá trong giai đoạn mới

Ban Quản lý các dự án Nông nghiệp:Chuyển mình để bứt phá trong giai đoạn mới

Tái cơ cấu Nông nghiệp 18/05/2020 - 06:01

2020 là năm tiến hành đại hội Đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và diễn ra nhiều sự kiện trọng đại của đất nước.

Những vùng rau Sơn La quanh năm xanh mướt bán khắp thị trường

Những vùng rau Sơn La quanh năm xanh mướt bán khắp thị trường

Tái cơ cấu Nông nghiệp 14/05/2020 - 06:01

Từ những cánh đồng gần như quanh năm bỏ hoang, nhiều nơi ở Sơn La nay đã trở thành những vựa rau mướt mát quanh năm, cho thu nhập 400-500 triệu đồng/ha/năm.

Mô hình tưới tiết kiệm cho lúa để thích nghi biến đổi khí hậu

Mô hình tưới tiết kiệm cho lúa để thích nghi biến đổi khí hậu

Tái cơ cấu Nông nghiệp 13/05/2020 - 08:05

Ứng dụng kỹ thuật tưới nước tiết kiệm cho lúa do dự án VnSAT triển khai, đang đem lại hiệu quả cao trong thời điểm biến đổi khí hậu gay gắt ở các tỉnh ĐBSCL.

Năng suất vượt trội nhờ tái canh cà phê bền vững

Năng suất vượt trội nhờ tái canh cà phê bền vững

Tái cơ cấu Nông nghiệp 11/05/2020 - 06:00

Từ những mô hình của dự án VnSAT, tái canh cà phê bền vững đã trở thành phong trào tại Tây Nguyên. Diện tích tái canh tăng mạnh, năng suất cà phê vượt trội.

Đường hướng chi tiết cho vùng cây ăn quả lớn nhất nước

Đường hướng chi tiết cho vùng cây ăn quả lớn nhất nước

Tái cơ cấu Nông nghiệp 08/05/2020 - 13:46

Diện tích cây ăn quả của Sơn La đã tăng lên 100.000 ha, đứng đầu cả nước.

'Cây xóa nghèo' hồi sinh ở vùng biên giới Chư Prông

'Cây xóa nghèo' hồi sinh ở vùng biên giới Chư Prông

Tái cơ cấu Nông nghiệp 07/05/2020 - 17:24

Cây điều với mệnh danh "cây của người nghèo" đang dần khẳng định vị thế, đem lại hiệu quả cao cho người dân tộc thiểu số ở huyện biên giới Chư Prông, tỉnh Gia Lai.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Nguồn cung khan hiếm, giá cua liên tục tăng

Nguồn cung khan hiếm, giá cua liên tục tăng

Do nguồn cung khan hiếm, trong khi Trung Quốc nhập khẩu trở lại nên giá cua liên tục tăng thời gian qua.

Tặng 4 căn nhà chữ thập đỏ cho người nghèo

Tặng 4 căn nhà chữ thập đỏ cho người nghèo

4 căn nhà được trao tặng cho các gia đình nghèo ở huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai đúng dịp kỷ niệm 130 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh…

Nghịch lý nhà thương mại giá rẻ

Nghịch lý nhà thương mại giá rẻ

Nhu cầu về nhà ở thương mại giá rẻ rất lớn, tuy nhiên, một nghịch lý là nhà đầu tư không mấy mặn mà với phân khúc này, khiến nguồn cung vô cùng khan hiếm.