Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Giáo sư Triết học Trần Đức Thảo - nhà khoa học sáng danh

Chủ Nhật 03/11/2019 , 09:40 (GMT+7)

Triết gia Trần Đức Thảo là người tôi được nghe kể với nhiều giai thoại và ngậm ngùi, tiếc nuối.

GS Triết học Trần Đức Thảo (1917 – 1993).

Cuộc đời ông như một trích tiên biếm trần, cốt cách của ông vững vàng như tùng bách đã dạn tuyết sương, còn sự nghiệp ông để lại giống như loài cỏ ở thư viện Khang Thành của học giả Trịnh Huyền thời Đông Hán (Trung Quốc) còn thơm mãi mãi.

GS.NGND Nguyễn Đình Chú - trợ giảng của thầy Trần Đức Thảo tại trường Đại học Văn khoa năm 1957 -  tâm sự rằng được làm học trò của  nhà  triết học Trần Đức Thảo "là một may mắn lớn nhưng cũng có phần vất vả. Có điều cái vất vả thì đã qua đi, cái may mắn thì còn mãi mãi".

Ông tiếc nuối vì sai lầm của một thời đã khiến ông không còn được theo chân nối gót thầy trên con đường nghiên cứu triết học. Cái họa "dậu đổ bìm leo" đã khiến nhà giáo trẻ Nguyễn Đình Chú im lặng rồi lặng lẽ tự nghiên cứu và giảng dạy văn học.

Ông cũng không ngờ mình lại có được danh vọng cùng với học hàm, học vị, học hiệu như ngày hôm nay. Đối với ông, có được thành công này một phần là nhờ bản thân không ngừng tự phấn đấu nhưng quan trọng hơn cả, ông chịu ơn dạy dỗ, chỉ đường dẫn lối của các thầy, đặc biệt: "Thầy Trần Đức Thảo là một con người siêu việt của Việt Nam đã đành, Thầy còn đáng cho nền văn hoá Pháp tự hào. Con người đó cũng có phần cấu thành của chung nhân loại...".

***

Năm 1951, Trần Đức Thảo "tung cánh chim tìm về tổ ấm". Một nhà trí thức siêu việt đã từ bỏ kinh thành Paris hoa lệ lại sau lưng, khước từ mọi vinh quang và tương lai huy hoàng để về Việt Nam tham gia kháng chiến đối diện với hoàn cảnh khổ cực thiếu thốn đủ thứ và cái chết nhiều khi sẵn sàng chờ đón, biết bao trí thức không chịu nổi đã dinh tê, vào thành, với thực dân Pháp.

Sự kiện này đã gây sửng sốt đối với mọi người. Chỉ có những con người với tình yêu Tổ quốc cháy bỏng mới thấu hiểu hành động này. GS Nguyễn Đình Chú cho biết, ngày đó Tổng Bí thư Trường Chinh đã cử ông Vương Hoàng Tuyên cán bộ Văn phòng Tổng Bí thư sang tận Khu học xá Nam Ninh - Trung Quốc đón triết gia về Việt Bắc. Bắt đầu từ đây, triết gia Trần Đức Thảo tham gia công tác tại Ban Văn - Sử - Địa Trung ương (tiền thân của Ủy ban KHXH&NVQG Việt Nam), trường Đại học Sư phạm Văn khoa, Đại học Tổng hợp Hà Nội.

Sau vụ "Nhân Văn giai phẩm", Trần Đức Thảo phải chia tay với giảng đường, lúc đó ông đang trên cương vị Phó Giám đốc trường ĐHSP Hà Nội kiêm Trưởng khoa Lịch sử chung cho cả Đại học Sư phạm và Đại học Tổng hợp Hà Nội về làm công tác dịch thuật cho NXB Sự Thật (NXB Chính trị quốc gia ngày nay).

GS Trần Đức Thảo tại ĐHSP Hà Nội (1956)

Nhập thế không thành công, triết gia lặng lẽ sống và làm việc trong mọi khó khăn tại căn hộ ở khu tập thể Kim Liên, không vợ con, không người thân bên cạnh. Với những người hàng xóm, ông nổi tiếng là người đãng trí, ngơ ngác trong các sự việc đang diễn ra trước cuộc đời. Biết bao khó khăn, thiếu thốn, nhất là thiếu thốn về tư liệu mới của tri thức học thuật nhưng ông vẫn không nản.

Từ khối óc của con người lặng lẽ đó những tác phẩm lần lượt ra đời: Sự hình thành con người; Vấn đề con người và chủ nghĩa lý luận không có con người; Tìm hiểu nguồn gốc ngôn ngữ và ý thức... 

Những công trình này được in tại châu Âu đã làm các nhà khoa học phương Tây kính nể. Không ít người mỏi mắt ngóng chờ Trần Đức Thảo từ Việt Nam. Một số người còn đến Việt Nam để tìm "ông Trần". Vậy mà tại Việt Nam nhiều người không rõ Trần Đức Thảo là ai, làm gì, ở đâu.

***

Một buổi tối mùa đông năm 2006, theo thư của nhà văn Thái Vũ từ TP. Hồ Chí Minh gửi ra, tôi tìm đến TS Phạm Thành Hưng cựu Tổng biên tập NXB ĐHQG Hà Nội.  TS Phạm Thành Hưng là "người đỡ đầu" cho nhiều cuốn sách, trong đó có cuốn Triết gia lữ hành Trần Đức Thảo (NXB Đại học quốc gia Hà Nội 2006). Câu chuyện về Trần Đức Thảo đã làm tan biến không khí vốn yên tĩnh của ngôi nhà riêng ông ở trong khu tập thể Đại học Bách Khoa và làm cho chúng tôi thấy ấm áp trước những cơn gió lạnh giá của mùa đông.

Hơn 10 năm sau ngày triết gia Trần Đức Thảo về cõi thiên thu, TS Phạm Thành Hưng lo xin giấy phép xuất bản rồi bồi hồi chờ từng ngày cho đến khi sách được in ấn vẹn toàn. "Đọc sách của cụ Trần Đức Thảo khó vô cùng em ạ - ông Phạm Thành Hưng tâm sự - thế hệ trẻ các em hiện nay gần như chỉ cảm nhận được thôi. Nhưng mà đọc những bài viết về cụ mình thấy xúc động nghẹn lòng... Trong quá trình để cuốn sách đến tay độc giả gặp rất nhiều khó khăn vì những lý do tế nhị. Tuy nhiên Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 2 (năm 2000) truy tặng triết gia Trần Đức Thảo đó là sự khẳng định và đánh giá công lao của Đảng - Nhà nước đối với cụ".

Một niềm vui đối với vị Tổng biên tập là ban đầu ông xin được trợ cấp cho sách trước khi in vì sợ ế nhưng khi "Triết gia lữ hành Trần Đức Thảo" vừa phát hành đã tạo nên một cơn sốt. Tiếp đó là sự kiện nhà thơ Việt Phương - Thư ký riêng đầu tiên của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng -  trao lại toàn bộ di cảo của triết gia Trần Đức Thảo đã gửi cụ Đồng cho NXB Đại học quốc gia Hà Nội.

"Vậy là vẫn còn di sản triết học và văn hóa học thuật của Trần Đức Thảo cả Việt văn lẫn Pháp văn như chuỗi ngọc lấm bụi lịch sử, đòi hỏi sự sưu tầm, tập hợp, dịch thuật, nghiên cứu, mài dũa để làm lộ sáng tất cả", ông Phạm Thành Hưng không giấu được nỗi vui mừng xúc động.

Còn PGS Phan Ngọc (Viện Đông Nam Á) kể rằng, thuở ở An toàn khu Việt Bắc hai anh em cùng nằm chung một cái sạp trao đổi kiến thức. Đêm trước Phan Ngọc nói chuyện về triết học và văn học phương Đông, đêm sau Trần Đức Thảo dạy về triết học và văn học phương Tây.

08-48-45_trn_duc_tho_sk_2017
Lễ ra mắt sách Hành trình của Trần Đức Thảo (2017).

"Anh Trần Đức Thảo chỉ hỏi những điều sâu xa, khó, và huyền bí của triết học phương Đông thôi. Còn những cái khác anh ấy biết hết rồi".

Kết thúc câu chuyện, GS Phan Ngọc nhắc lại điều ông đã phát biểu tại hội đồng khoa học nhân dịp xét Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 2 (năm 2000):

"Có lẽ không nên bàn đến chuyện Trần Đức Thảo xứng đáng với giải  thưởng. Sự nghiệp của ông là khách quan, của cả thế giới. Trí thức Việt kiều nhìn vào cách đối xử với ông để đánh giá thái độ của Đảng đối với trí thức do phương Tây đào tạo. Một người như Trần Đức Thảo tất nhiên có những suy nghĩ riêng về học thuyết Stalin, học thuyết Mao Trạch Đông... Chỉ tiếc là ông đã thấy quá sớm. Cho nên tôi nhắc lại việc trao phần thưởng cho nhà triết học Trần Đức Thảo đã vượt ra ngoài phạm vi một giải thưởng, mà khẳng định một đường lối của Đảng ta đối với những lao động trí óc nói chung và đối với Việt kiều làm việc trí óc nói riêng".

“Từ điển các nhà triết học là một công trình đồ sộ dày 2725 trang, khổ lớn, giới thiệu thân thế và sự nghiệp các nhà triết học có tên tuổi trên thế giới từ thời cổ đại đến nay. Có những tên tuổi chỉ được dành cho dăm ba dòng, chữ nhỏ. Nhưng Trần Đức Thảo được giới thiệu tới 3 trang” (Nhà báo Hàm Châu).

(Kiến thức gia đình số 44)

Nhà văn Thạch Lam đã tự chọn vợ như thế nào?

Nhà văn Thạch Lam đã tự chọn vợ như thế nào?

Văn hóa 23/05/2020 - 19:04

Khác với hai người anh Nhất Linh và Hoàng Đạo đều kết hôn thông qua mai mối, nhà văn Thạch Lam đã tự tìm kiếm và tự quyết định bạn trăm năm.

Ông chủ hãng taxi lừng lẫy vẫn ôm ấp 'Giấc mơ sông Thương'

Ông chủ hãng taxi lừng lẫy vẫn ôm ấp 'Giấc mơ sông Thương'

Văn hóa 23/05/2020 - 12:06

Doanh nhân Nguyễn Phúc Thành của thương hiệu taxi Thành Hưng càng thành đạt thì tác giả Nguyễn Phúc Lộc Thành của bút mực cặm cụi càng bị đẩy vào góc khuất quên lãng chăng?

Tiếng ve

Tiếng ve

Văn hóa 23/05/2020 - 08:35

Mùa đang chuyển, nắng bung tỏa gay gắt. Bóng mát của những cây bàng, cây phượng ở sân trường đã trở nên yếu ớt dưới cái nắng chang chang.

Tại sao thanh niên 'sợ' nông thôn?

Tại sao thanh niên 'sợ' nông thôn?1

Văn hóa 22/05/2020 - 08:27

Cho dù đã rời xa bục giảng đại học một thời gian, nhiều bạn trẻ vẫn gọi tôi là “thầy” và tâm sự đủ thứ chuyện từ chuyện học đến chuyện đời.

Cha và con và câu chuyện kiểu Phan Đăng Di

Cha và con và câu chuyện kiểu Phan Đăng Di

Văn hóa 21/05/2020 - 06:01

Sau 5 năm sản xuất và tham dự nhiều liên hoan quốc tế, bộ phim “Cha và con và…” mới chính thức ra mắt khán giả Việt Nam.

Trao nhầm giải thưởng thì phải làm sao?

Trao nhầm giải thưởng thì phải làm sao?

Văn hóa 20/05/2020 - 06:35

Giải thưởng Cánh Diều 2020 đã bộc lộ sự lúng túng khi trao nhầm giải “Diễn viên triển vọng” cho hai gương mặt trong bộ phim “Nắng 3 - Lời hứa của cha".

Công trình nghiên cứu hiếm có về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan

Công trình nghiên cứu hiếm có về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thái Lan

Văn hóa 19/05/2020 - 06:01

Đó là cuốn sách “Chủ tịch Hồ Chí Minh, người đặt nền móng cho quan hệ Việt Nam-Thái Lan hiện đại”.

Nhà sử học Pháp viết về cuộc hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Nhà sử học Pháp viết về cuộc hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Văn hóa 19/05/2020 - 06:01

Alain Ruscio, nhà sử học người Pháp, viết cuốn sách "Hồ Chí Minh. Tác phẩm và đấu tranh" và được nhà xuất bản Le temps des cerises phát hành.

Đã không còn một lãng tử bên dòng sông Hậu

Đã không còn một lãng tử bên dòng sông Hậu

Văn hóa 18/05/2020 - 17:53

Nhạc sĩ Sơn Hà - Chủ tịch Hội Văn nghệ Hậu Giang, tác giả ca khúc nổi tiếng "Ngẫu hứng đêm Xà No", đã qua đời đêm 17/5 vì bạo bệnh, hưởng thọ 65 tuổi.

Kể tiếp hành trình của một vĩ nhân

Kể tiếp hành trình của một vĩ nhân

Văn hóa 18/05/2020 - 17:38

Nhân kỷ niệm 130 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, NXB Tổng hợp TP.HCM ấn hành cuốn sách “Kể tiếp chuyện Bác Hồ” của tác giả Trần Quân Ngọc.

Thi sĩ trở lại 'chúc phúc lá xanh' sau giấc mộng đại gia tan vỡ

Thi sĩ trở lại 'chúc phúc lá xanh' sau giấc mộng đại gia tan vỡ

Văn hóa 16/05/2020 - 16:15

Sau 20 năm không in thơ, thi sĩ Lê Xuân Đố ở tuổi 77 tái ngộ công chúng với tập “Chúc phúc lá xanh” do NXB Hội Nhà Văn ấn hành.

Thương ơi mùa cất rớ

Thương ơi mùa cất rớ1

Văn hóa 16/05/2020 - 08:30

Làng tôi nằm nép mình giữa hai dòng sông Vũ Giang và sông Chèn tạo thành chữ L rất thơ mộng.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Nhiều tín hiệu mừng khi bóng đá Việt Nam trở lại

Nhiều tín hiệu mừng khi bóng đá Việt Nam trở lại

Chất lượng mặt cỏ, cơ sở vật chất các sân bóng, cũng như CĐV vào sân xem bóng đá trật tự, ổn định là những tín hiệu mừng sau hai ngày thi đấu đầu tiên.

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

15 món ăn dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể

Ban Chủ nhiệm Dự án bảo tồn và phát huy một số di sản văn hóa dân tộc công bố 15 món ẩm thực dân tộc đặc trưng vùng hồ Ba Bể.

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Đội trưởng Tottenham chi gần nửa tỷ đồng mua chó giữ nhà

Thủ môn Hugo Lloris đã mang về một chú chó giữ nhà được huấn luyện đặc biệt để đảm bảo cho an toàn của tư dinh tại Vương quốc Anh.