| Hotline: 0983.970.780

Lời tri ân rừng thiêng

Thứ Hai 31/07/2017 , 15:05 (GMT+7)

Những cơn mưa rào xối xả đổ xuống trắng rừng, trắng núi, rồi nắng lại bừng lên, sương trắng từ các thung lũng bay lên ùa vào các bản làng.

08-43-50_1
Lễ cúng rừng thôn Lùng Sán được thực hiện bên khu rừng cấm

Tháng 6 âm lịch, đồng bào Mông ở thôn Lùng Sán, xã Lùng Sui , huyện Si Ma Cai (Lào Cai) lại nô nức tề tựu về gốc đa cổ thụ bên khu rừng thiêng để mổ trâu làm lễ Nào Lồng, một nghi lễ cúng rừng quan trọng nhất trong năm của cộng đồng dân tộc Mông trên đỉnh núi này.
 

Tưởng nhớ tộc trưởng anh hùng

Trong gian nhà đất ở thôn Lùng Sán, xã Lùng Sui, già làng Ly Seo Chùa nhìn ra khu rừng cấm của xã nhòa trong màn mưa trắng xóa, trong lòng khẩn cầu ông trời thu vòi rồng lại, để đất trời tạnh ráo. Ngày Thìn tháng 6 âm lịch, ở đây diễn ra một nghi lễ quan trọng đó là lễ Nào Lồng, tức là lễ cúng rừng. Con trâu đực cả thôn góp tiền mua về làm lễ hiến tế thần linh vẫn cọc ở kia, tắm trong màn mưa xối xả.

Không biết có phải các vị thần linh đã nghe thấu lời khẩn cầu của già làng Ly Seo Chùa và đồng bào Mông xã Lùng Sui, hay có sự linh ứng kỳ lạ gì, mà trong khi từ Lào Cai, Bắc Hà, Mường Khương vẫn mưa dầm, thì sau một đêm mưa, sáng ngày Thìn ở Lùng Sui nắng đã hửng lên. Ngay từ khi sương còn chưa tan, con chim còn rúc trong cánh ngủ trên cành cây, những già làng râu tóc bạc phơ, cùng cánh thanh niên, trai tráng trong thôn đã có mặt ở lán bên cây đa cổ thụ cạnh bìa rừng cấm, chuẩn bị cho nghi lễ thiêng liêng.

Sau lễ cúng bằng gà, lợn, trâu còn sống, thì sẽ hóa kiếp những con vật đó tại chỗ, lấy giấy tiền vàng nhúng vào máu các con vật hiến tế để lên bàn thờ, rồi thực hiện nghi lễ cúng thịt chín, cũng là lễ cúng chính. Già làng Ly Seo Chùa bảo, người Mông ở đây quan niệm, hóa kiếp con vật tại chỗ như vậy thì thần rừng và các vị thần linh mới nhận được linh hồn của vật hiến sinh. Nếu mổ sẵn con vật ở nhà rồi đem đến, thì thần rừng chỉ nhận được hương hoa của lễ vật. Sau khi mổ và cúng, sừng trâu, hàm lợn sẽ được đóng chặt lên gốc cây đa cổ thụ nơi đặt bàn thờ thần rừng.

08-43-50_2
Năm nay, đồng bào Mông Lùng Sán mổ trâu hiến tế thần linh

Anh Hảng Seo Toán, Chủ tịch UBND xã Lùng Sui, chia sẻ, theo lời các già làng kể lại, lễ cúng rừng của đồng bào Mông ở thôn Lùng Sán, xã Lùng Sui có nguồn gốc từ thời vua Tự Đức. Ngày đó, ở đây có hai vị tộc trưởng là Giàng Chẩn Mìn, Giàng Chẩn Hùng đứng lên làm lễ ăn thề tại khu rừng thôn Lùng Sán, nguyện chung sức cùng nhân dân chống lại quân giặc ngoại xâm, xây thành cổ Lao Dì Phàng bên sông Chảy, đánh tan bọn cướp từ bên kia biên giới sang cướp bóc dân làng. Sau này, đến đầu năm 1886, khi thực dân Pháp chiếm Lao Kay, rồi tiến lên Bắc Hà và Si Ma Cai lập đồn binh, nghĩa quân của tộc trưởng Giàng Chẩn Hùng đã liên kết với quân của các tộc trưởng khác đứng lên đánh giặc. Sau 8 năm, nghĩa quân đã làm chủ cả vùng Bắc Hà, Lùng Phình, Si Ma Cai.

Để tưởng nhớ công lao của hai vị tộc trưởng, nhân dân các dân tộc xã Lùng Sui và huyện Si Ma Cai đã chọn ngày Thìn tháng 6 âm lịch hàng năm làm lễ dâng hương ở rừng cấm, cảm tạ công đức hai vị tộc trưởng.
 

Xem lưỡi gà, xương gà chọn ngày cấm bản

Tại lễ cúng rừng của đồng bào Mông ở thôn Lùng Sán, sau phần lễ cúng và hiến tế thần linh, các già làng, trưởng bản ở Lùng Sui sẽ họp nhau lại để thực hiện một nghi thức đặc biệt quan trọng khác, đó là chọn ra số ngày cấm bản. Lúc này, trong căn lán nghi ngút khói hương dưới bóng đa cổ thụ, những trai tráng trong thôn Lùng Sán được sự cho phép của thầy cúng đã nhanh tay rút 4 chiếc lưỡi gà và 4 cặp xương đùi gà từ những con gà luộc được hiến tế thần linh, sau đó dùng những chiếc tăm nhỏ cắm vào xương đùi gà. Các già làng, trưởng bản, người có uy tín cùng chụm đầu bàn bạc xem những dấu hiệu đặc biệt trên xương đùi gà, lưỡi gà để dự đoán điềm tốt - xấu, chuyện lành - dữ của thôn trong thời gian tới.

08-43-50_4
Thầy cúng làm lễ cúng rừng

Tôi không tiện hỏi những điều huyền bí ấy, nhưng thầy cúng Hảng Seo Vần tươi cười bảo năm nay thần rừng báo cho nhiều điềm lành, ít điềm dữ, thôn sẽ cấm bản 3 ngày. Trong những ngày cấm bản, người Mông ở đây chỉ ở nhà, không đi đâu xa, tuyệt đối kiêng kỵ việc đào đất, đi làm nương, vào rừng chặt cây hay làm điều bậy bạ, tiểu tiện trong rừng hoặc quay vào hướng rừng cấm.

Theo quy ước từ xa xưa, ai vi phạm vào rừng chặt cây xanh thì căn cứ vào trọng lượng của cây hay của người đó, mà phải mua bằng đấy kg lợn, rượu, gạo và mời thầy cúng làm lễ tạ tội với thần linh vào ngày cúng rừng năm sau. Nếu không, người đó sẽ bị báo ứng, bị thần linh trừng phạt. Trong đời sống tâm linh của đồng bào Mông ở Lùng Sui luôn tồn tại những truyền thuyết cổ xưa, những câu chuyện huyền bí về sự linh thiêng của những khu rừng cấm. Người dân luôn tin tưởng có thần rừng cai quản và che chở, phù hộ cho dân làng. Vì thế mà cũng từ rất lâu rồi, những khu rừng cấm linh thiêng không ai dám vào chặt cây, lấy củi.

08-43-50_5
Trong rừng cấm Lùng Sán còn 4 cây nghiến cổ thụ 500 -600 tuổi

“Cụ nghiến” trên 600 tuổi

Tại lễ cúng rừng năm nay ở thôn Lùng Sán, xã Lùng Sui, sau phần lễ cúng và lễ dâng hương trang trọng, trưởng 8 thôn, bản trên địa bàn xã đã cùng ký cam kết bảo vệ rừng, sau đó lãnh đạo huyện Si Ma Cai và đông đảo bà con trong thôn lại cùng nhau trồng cây để rừng mãi thêm xanh. Trong khi chờ đợi những mâm cỗ được sắp ra để cả thôn cùng liên hoan sau lễ cúng rừng, tôi có dịp cùng đoàn cán bộ huyện Si Ma Cai vào thăm khu rừng cấm thôn Lùng Sán.

Đúng như lời anh Giàng Chẩn Hòa, cán bộ văn hóa xã Lùng Sui nói, rừng cấm Lùng Sán là khu rừng cổ xưa nhất ở khu vực Si Ma Cai còn lại đến bây giờ. Khu rừng cấm Lùng Sán là nơi hai tộc trưởng nổi tiếng là Giàng Chẩn Mìn, Giàng Chẩn Hùng đứng lên làm lễ ăn thề đánh giặc ngoại xâm bảo vệ dân làng, cũng là nơi có những cây đa, cây nghiến cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Cách đây hơn 100 năm, khi đó các địa danh chưa chia tách như bây giờ, ngày Thìn tháng 6 hàng năm, đồng bào Mông ở khắp Mường Khương, Bắc Hà, Si Ma Cai, Hà Giang vẫn nô nức về đây tham gia lễ cúng rừng linh thiêng.

Tại rừng cấm Lùng Sán hiện nay còn 4 cây nghiến cổ thụ, có tuổi từ 500 - 600 năm, cao vượt lên hẳn so với khu rừng, tỏa tán xanh tốt quanh năm, được đóng biển, bảo vệ nghiêm ngặt. Tôi ngước nhìn lên thân cây xù xì rêu mốc, có những khóm phong lan rừng đang mùa ra hoa đỏ rực. 

 

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Viettel đánh bại Than Quảng Ninh, ‘phả hơi thở vào gáy’ HAGL

Viettel đánh bại Than Quảng Ninh, ‘phả hơi thở vào gáy’ HAGL

Viettel đã có được chiến thắng thứ 5 liên tiếp tại V-League 2021 và vươn lên bằng điểm với HAGL - đội dẫn đầu bảng xếp hạng.

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Thị trường xe cũ đã qua sử dụng đa dạng, tuy nhiên cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Dưới đây là một số điều nên, không nên để mua được chiếc xe ưng ý.

Kẻ trộm gặp thời sung sướng

Kẻ trộm gặp thời sung sướng

Thơ và đời khác nhau. Đừng nghe các nhà thơ phóng bút những điều viển vông. Kẻ trộm đi lạc vào thơ thì kẻ trộm cũng bị chửi thôi!