Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Khúc vui xin lại so dây cùng người

Thứ Tư 01/01/2020 , 08:10 (GMT+7)

Tố Hữu là một nhân vật lịch sử. Sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp thi ca của ông đã được thừa nhận bền vững, mà không hề bị bất kỳ ảnh hưởng gì, nếu có thêm một nhận định hay một đánh giá nào.

Nhà thơ Tố Hữu và vợ.

Thật khó thống kê cuộc đời 82 năm trên dương gian của ông (1920 - 2002) đã viết tất thảy bao nhiêu bài thơ. Tôi chưa bao giờ có ý định ngụp lặn trong di sản đồ sộ của ông, mà tôi luôn thầm cảm ơn ông vì những vần thơ dung dị vẫn đi về giữa tâm trí mình. Bởi lẽ, thỉnh thoảng lúc vui lúc buồn, thì tôi lại tự nâng đỡ cõi lòng mình bằng những ý nọ ý kia mà ông đã viết từ vài chục năm trước khi tôi được sinh ra.

Thơ Tố Hữu từng giục giã bao thế hệ tranh đấu. Từ thái độ “Ta chỉ thấy nơi đây mồ lạnh/ Chôn linh hồn đắm đuối hư danh” trước cảnh quê hương lầm than, Tố Hữu làm thơ như một công cụ giải phóng dân tộc. Tuy nhiên, tôi lại thấy Tố Hữu lấp lánh phẩm chất thi sĩ ở những câu thơ mềm mại và gần gũi. Bài thơ “Táo rụng” chỉ vỏn vẹn bốn câu, Tố Hữu viết tháng 1/1967, phản ánh chân dung một con người trầm tư và nhân hậu:

“Đạn bom giặc Mỹ phá ngày đêm/ Trường học rời xa, phố vắng thêm/ Đường sấu lâu rồi im tiếng guốc/ Xuân về, táo rụng nhớ đàn em…”

Hai câu đầu mang tính thông tin thời sự, nhưng hai câu sau chính là niềm riêng của nhà thơ. Câu thơ “đường sấu lâu rồi im tiếng guốc” ngỡ chừng không có âm thanh nào mà vẫn vang vọng bao nhiêu xao động của ký ức. Tiếng guốc của nữ sinh, tiếng guốc của nhịp sống, tiếng guốc của bình yên.

Trong bài thơ “Tâm tư trong tù” được Tố Hữu viết tại Xà lim số 1, lao Thừa Thiên, 29/4/1939, cũng từng xuất hiện tiếng guốc: “Nghe chim reo trong gió mạnh lên triều/ Nghe vội vã tiếng dơi chiều đập cánh/ Nghe lạc ngựa rùng chân bên giếng lạnh/ Dưới đường xa nghe tiếng guốc đi về…”.

Tiếng guốc trong thơ Tố Hữu vừa chậm rãi vừa xa vắng. Đó là cách nghe của thi sĩ, nghe được tiếng guốc trong gian khó thủy chung, nghe được tiếng guốc trong thinh lặng kiên cường và nghe được cả tiếng guốc trong hồi tưởng lạc quan!

Một thi sĩ đích thực, luôn nặng nợ với xứ sở. Tố Hữu thể hiện điều ấy rất rõ ràng trong tác phẩm: “Đường đi như giấc mơ dài/ Nước non ngàn dặm nên bài thơ quê”. Dù giữa khói lửa, Tỗ Hữu vẫn nhìn được cảnh sắc Việt Nam đẹp mơ màng và đầy tâm trạng, nên ông có được những câu thơ không cũ với thời gian: “Đồng xanh gợn nhớ quê hương/ Bơ vơ tiếng hát bên nương nắng chiều” hoặc “Đường xa bao nỗi truân chuyên/ Ngọn đèn đêm gió con thuyền biển khơi”.

Có những tác giả, thơ và đời khác biệt. Với trường hợp Tố Hữu, thơ và đời lúc nào cũng song hành và đồng nhất. Cái khí phách ngạo nghễ “Ta sinh ra là để làm người/ Không sợ chết bởi vì ta dám sống” đã giúp Tố Hữu cảm thông được những số phận xung quanh: “Kiếp người cơm vãi cơm rơi/ Biết đâu nẻo đất phương trời mà đi”.

Tố Hữu dùng thơ để xác lập sự sinh tồn của con người: “Nếu là con chim, chiếc lá/ Thì con chim phải bay, chiếc lá phải xanh/ Lẽ nào vay mà không có trả/ Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình”, Tố Hữu làm thơ để kêu gọi sự hành động của con người: “Bâng khuâng đứng trước đôi dòng nước/ Chọn một dòng hay để nước trôi”, và Tố Hữu cũng dùng thơ để ca ngợi sự mạnh mẽ của con người: “Yêu biết mấy những con người đi tới/ Hai cánh tay như hai cánh bay lên”.

Quan trọng hơn, Tố Hữu còn dùng thơ để gắn kết con người với con người: “Ước gì mang ít hoa xuân sớm/ Gửi bạn gần xa bớt nỗi hàn”.

Quá trình trôi chảy của tháng năm có thể làm thay đổi nhiều thứ, giá trị hôm qua có thể lung lay hôm nay, thần tượng hôm qua có thể chông chênh hôm nay.

Thế nhưng, những câu thơ thơ đích thực thì vẫn khiến độc giả rung động. Tôi cũng như những người lớn lên và thụ hưởng cuộc sống hòa bình, vẫn được ấp iu vần điệu mà ông sáng tác trong khói lửa.

Tập thơ “Việt Bắc” được Tố Hữu viết năm 1954, không chỉ phô diễn không khí sôi sục của một thời đại, mà còn đọng lại nhiều câu thơ hay cho hậu sinh ngâm ngợi.

Không thể không bồi hồi: “Nhớ gì như nhớ người yêu/ Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương/ Nhớ từng bản khói cùng sương/ Sớm khuya bếp lửa người thương đi về”. Không thể không xao xuyến: “Áo chàm đưa buổi phân ly/ Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”

Không thể không nắc nỏm: “Ve kêu rừng phách đổ vàng/ Nhớ cô em gái hái măng một mình”. Không thể không nôn nao: “Nước trôi lòng suối chẳng trôi/ Mây đi mây vẫn nhớ hồi về non”.

Không chỉ học thơ Tố Hữu trong sách giáo khoa, tôi còn đọc thơ ông ở nhiều tuyển tập khác nhau. Thật thú vị, khi nhiều câu thơ của Tố Hữu, tôi không nhớ rõ nằm ở bài thơ nào nhưng vẫn bị ý tứ và vần điệu đeo bám.

14-48-07_to_huu
Nhà thơ Tố Hữu.

Lý do, đó là những câu thơ quyến rũ, có sức tả và có sức gợi về cảnh sắc Việt Nam, về tâm tư Việt Nam, về khát vọng Việt Nam: “Đêm nay gió biển đông về/ Mùa thu chừng đã tái tê đất trời/ Non quanh chừng đã lạnh rồi/ Rừng sâu run rẩy, xa vời tiếng rung” hoặc “Tuổi thơ úa trong mưa dầm da diết/ Cát truông dài nắng bỏng lưng trâu”.

Thành tựu của một nhà thơ, không phải là tác phẩm nằm trên bàn nghiên cứu của các học giả, mà là những câu thơ vào những dịp tình cờ lại thảng thốt trỗi lên trong cảm xúc người đọc, để an ủi sự quạnh hiu, để động viên sự bền bỉ, để chở che sự lầm lạc, để truyền lửa sự đam mê.

Tôi tin như vậy, mỗi khi bất chợt nhớ đến những câu thơ thanh thoát của Tố Hữu như “Đêm khuya một tiếng bầu, tiếng trúc/ Một câu hò cũng đọng trong tim” hoặc “Gì sâu bằng những những trưa thương nhớ/ Hiu quạnh bên trong một tiếng hò”, hoặc “Đường nở ngực, những hàng dương liễu nhỏ/ Đã lên xanh như tóc tuổi mười lăm”.

Kỷ niệm 100 năm ngày sinh Tố Hữu, tôi nhớ đến ông và tôi cảm ơn ông ở góc độ một thi sĩ san sẻ cái riêng cho ấm áp cái chung: “Hỡi người xưa của ta nay/ Khúc vui xin lại so dây cùng người”.

Vì sao có nhiều năm làm lãnh đạo cấp cao, Tố Hữu vẫn đều đặn làm thơ? Rất dễ hiểu, vì ông là một thi sĩ đích thực. Ông luôn tin vào lý tưởng của bản thân, ông luôn tin vào đường đi của dân tộc, ông luôn tin vào ngày mai của lương tri.

Bây giờ, giữa những vô cảm và lạnh lùng, giữa những tham lam và xảo trá, càng thấy trân trọng tấm lòng Tố Hữu: “Phải đâu tim cứng thành khuôn dấu/ Càng thấu nhân tình nên vẫn thơ”.

Chị Hằng trong ký ức tuổi thơ

Chị Hằng trong ký ức tuổi thơ

Văn hóa 26/09/2020 - 09:01

Hồi còn bé thơ, cứ những đêm trăng tròn vành vạnh là anh em chúng tôi hay ra sân trải chiếu quây quần cùng gia đình.

Cỗ Trung thu của mẹ

Cỗ Trung thu của mẹ

Văn hóa 26/09/2020 - 07:35

Nhà một bầy con, Trung thu không đứa nào có lồng đèn, bánh nếp bánh dẻo. Nhưng không vì nghèo mà con của mẹ không có Trung thu.

Phố Hàng Mã rực rỡ sắc màu

Phố Hàng Mã rực rỡ sắc màu

Văn hóa 26/09/2020 - 06:10

Những ngày này, từ sáng tới tối, phố Hàng Mã (Hà Nội) lúc nào cũng tràn ngập những sắc màu rực rỡ, sẵn sàng đón Tết Trung thu 2020.

Nhà văn Vũ Hạnh gặp ‘người nhà trời’ ở tuổi 95

Nhà văn Vũ Hạnh gặp ‘người nhà trời’ ở tuổi 95

Văn hóa 25/09/2020 - 19:04

Nhà văn Vũ Hạnh ra mắt tiểu thuyết “Người nhà trời” và giao lưu “Ngòi bút tỏa sáng tinh thần văn hóa dân tộc” tại Đường sách TPHCM sáng 26/9.

Quang gánh của mẹ

Quang gánh của mẹ

Văn hóa 25/09/2020 - 07:35

Mẹ gánh mùa vụ, tháng ngày trên vai, gánh nụ cười của con trên con đường mòn có hoa và cỏ lấn lối, thảnh thơi gió hong khô áo mẹ.

'Dế mèn phiêu lưu ký' cùng xuất hiện 12 ấn bản khác nhau

'Dế mèn phiêu lưu ký' cùng xuất hiện 12 ấn bản khác nhau

Văn hóa 25/09/2020 - 05:50

Tác phẩm 'Dế mèn phiêu lưu ký' được Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành 12 bản in khác nhau, nhân dịp 100 năm sinh nhật của nhà văn Tô Hoài.

'Ròm' ra rạp, kết thúc chuỗi ngày lận đận

'Ròm' ra rạp, kết thúc chuỗi ngày lận đận

Văn hóa 24/09/2020 - 06:35

Bộ phim 'Ròm' chính thức được khởi chiếu vào ngày 25/9, sau một thời gian dài trải qua hàng loạt diễn biến - nhận giải thưởng, chịu án phạt, phải chỉnh sửa và Covid-19.

Bức tranh ‘Hội đình Chèm’ giá 1 triệu USD là thật hay giả?

Bức tranh ‘Hội đình Chèm’ giá 1 triệu USD là thật hay giả?

Văn hóa 23/09/2020 - 21:51

Bức tranh ‘Hội đình Chèm’ của họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ vừa được bán đấu giá tại Paris với số tiền gần 1 triệu USD, khiến giới mỹ thuật xôn xao.

Những điều bạn nên biết về tiết Thu phân

Những điều bạn nên biết về tiết Thu phân

Văn hóa 23/09/2020 - 10:11

Tiết Thu phân có nghĩa là tiết thu đã rõ ràng khi những tia sáng mặt trời hướng thẳng về phía nam khiến ngày ngắn hơn và đêm dài hơn ở Bắc bán cầu.

Hai diễn giả 'đánh thức khát vọng' cho giới trẻ đô thị

Hai diễn giả 'đánh thức khát vọng' cho giới trẻ đô thị

Văn hóa 22/09/2020 - 15:43

Chương trình 'Đánh thức khát vọng' dành cho học sinh - sinh viên của 30 trường học tại TP.HCM, chính thức khởi động với hai diễn giả Sơn Lâm và Hà Chương.

'Trói buộc yêu thương' để giảm thiểu xung đột gia đình

'Trói buộc yêu thương' để giảm thiểu xung đột gia đình

Văn hóa 22/09/2020 - 07:10

Bộ phim 'Trói buộc yêu thương' dài 36 tập, được khởi chiếu trên VTV3 từ ngày 21/9, thay thế cho bộ phim 'Tình yêu và tham vọng' vừa kết thúc.

Khánh thành Bảo tàng tỉnh Yên Bái

Khánh thành Bảo tàng tỉnh Yên Bái

Văn hóa 21/09/2020 - 13:47

Bảo tàng tỉnh Yên Bái sau nhiều năm xây dựng chính thức đi vào hoạt động, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu quá trình phát triển của Yên Bái cho người dân và du khách…

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Cuối tuần này, cổ động viên Việt Nam được vào sân trở lại

Cuối tuần này, cổ động viên Việt Nam được vào sân trở lại

Do dịch Covid-19 được kiểm soát tốt, V-League 2020 sẽ mở cửa trở lại đón CĐV bắt đầu từ vòng đấu 12 cuối tuần này.

Đậm đà đĩa bánh bột lọc

Đậm đà đĩa bánh bột lọc

Trong kí ức của mỗi người, đều có một khoảng thời gian gợi cho mình bao nỗi nhớ riêng...

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Thị trường xe cũ đã qua sử dụng đa dạng, tuy nhiên cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Dưới đây là một số điều nên, không nên để mua được chiếc xe ưng ý.