Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

| Hà Nội 34°C /57%

Thổ canh hốc đá

Thứ Tư 09/10/2019 , 08:44 (GMT+7)

Một phương pháp canh tác nông nghiệp đặc trưng đang được đồng bào các dân tộc trên cao nguyên đá thuộc tỉnh Hà Giang áp dụng hàng nghìn năm qua đã thực sự khiến nhiều người phải khâm phục.

20-17-58_6
Cha cõng con đi cày trên đá.

Đó là hình thức thổ canh hốc đá với biết bao nhọc nhằn, gian truân trong cuộc chinh phục thiên nhiên, vươn lên chống chọi cái đói, cái nghèo ở miền biên cương cực Bắc của Tổ quốc.
 

Nhọc nhằn trên đá

Nếu ai chưa đến cao nguyên đá, chưa được tận mắt chứng kiến người dân canh tác trên đá thì thật khó có thể tưởng tượng nổi người nông dân nơi đây phải làm nông nghiệp vất vả và tốn nhiều mô hôi đến mức nào. Đó là một cuộc mưu sinh không giống bất cứ nơi đâu. Bao đời nay, đồng bào có câu nói “Sống trên đá, chết vùi trong đá”. Dân ca Mông lại có câu: Loài cá sống ở nước/Loài chim bay trên trời/Người Mông sống ở núi". Với ¾ diện tích là núi đá, quanh năm hạn hán, sản xuất đều trông vào nước trời, cộng thêm do ở trên cao, xa khu dân cư nên việc chăm bón, thu hoạch không mấy dễ dàng.

20-17-58_3
Một hộ dân người dân tộc Mông ở gần đèo Mã Pì Lèng, huyện Mèo Vạc đang cày thửa ruộng xung quanh toàn đá để chuẩn bị trồng vụ ngô mới.

Với những nương đá khô cằn và xương xẩu ấy, ngoài cây ngô và tam giác mạch ra thì hiếm loài cây nào có thể thích nghi và sinh trưởng mạnh như thế, nó cũng kiên cường, mãnh liệt như chính con người nơi đây.

Ngô được trồng thành từng cụm, mỗi gốc có 3 cây mọc chen nhau nhưng vẫn xanh tốt mỡ màng, che bớt đi màu xám xịt đặc trưng của đá tai mèo. Vào bất cứ một gia đình nào trên cao nguyên đá cũng đều thấy ngô được chất đầy trên những gác nhà, gác thềm. Và bữa ăn hàng ngày với bà con chính là món mèn mén được chế biến từ hạt ngô để thay cơm gạo.

Hành trình hơn 150 km từ TP Hà Giang đi qua các huyện nằm trong vùng cao nguyên đá gồm: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc chúng tôi như chìm vào một “rừng đá” lạnh lẽo đến ngợp trời màu xám xịt. Đá tai mèo lô nhô bốn bề và sắc nhọn như có thể đâm nát chân người bất cứ lúc nào. Ấy thế mà những nương ngô vẫn vươn mình tươi tốt để mang lại màu xanh, sự sống cho miền cao nguyên “khát”. Chính màu xanh ấy đã phần nào xua đi cái khô cằn, gai góc vốn đã vô cùng khốc nghiệt nơi biên viễn.

Tôi đã được chứng kiến những người Mông, người Dao, người Lô Lô hay Pu Péo... cày trên nương đá. Và người dân biết lấy đá xếp thành tường rào quanh các thửa ruộng để bảo vệ thành quả lao động và cũng để cho nước mưa không thể xói mòn những nấm đất đang nằm trong hốc đá.

20-17-58_8
Sức sống mãnh liệt.

Và tôi, ban đầu đã không thể tin khi nghe người dân kể rằng, để có những nương ngô xanh màu no ấm đó, đồng bào phải dùng gùi mang từng nắm đất nhỏ đổ vào những hốc đá rồi gieo hạt xuống đó, khi gặp tiết trời ẩm, hạt giống sẽ nảy mầm. Ấy thế mà chuyện đó là có thật, họ- những đồng bào dân tộc vùng cao đã làm nên điều kỳ diệu và đáng trân trọng. Bao đời nay bà con vẫn gắn bó, bám trụ với mảnh đất biên cương. Có lẽ khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc như thôi thúc đồng bào mạnh mẽ vươn mình lên trong cõi đá.

Thiên nhiên khắc nghiệt, điều kiện cơ sở vật chất (điện đường trường trạm) đều thiếu thốn, cuộc sống có muôn điều khó nhọc nhưng bà con đã kiên trì vật lộn với từng hốc đá tai mèo để gieo những mầm xanh. Đá đã không phụ công người, những nương ngô xanh tốt và cho năng suất thu hoạch cao, không ăn hết ngô đồng bào bán đi lấy tiền mua gạo, mua các vật dụng khác.
 

Di sản độc đáo

Tìm hiểu về phương thức thổ canh hốc đá được biết, đây là kỹ thuật canh tác truyền thống ở những nơi có diện tích đá nhiều hơn đất. Tại cao nguyên đá Hà Giang, vào mùa xuân khi tiết trời ấm áp, bà con rẫy cỏ, xếp đá làm hàng rào. Đối với những bãi đất nhỏ, bằng phẳng thì dùng cày, bừa cho đất tơi xốp. Còn với những hốc đá trên cao thì phải gùi đất đổ vào, chỉ cần gieo hạt ngô, hạt bí hay đậu cô ve xuống rồi chờ những cơn mưa chúng sẽ nảy mầm.

20-17-58_21
Những nương ngô xanh mướt ở huyện Đồng Văn.

Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp trên vùng đất này gặp rất nhiều khó khăn, một mặt vì đá thì nhiều đất lại có hạn, mặt khác nguồn nước tưới khó bảo đảm chủ yếu chờ vào nước trời. Để làm nương rẫy người vùng cao ở Hà Giang thường có tập quán đổi công, tức là các gia đình xung quanh tập trung làm đất, trồng trọt, thu hoạch giúp nhau luân phiên. Vào mỗi vụ mùa, nhà này làm giúp nhà kia xuống hạt, cười nói rôm rả cả một vùng. Trồng hết rẫy nhà này, họ lại sang rẫy nhà khác. Nhờ thế, cuộc mưu sinh trên đá của đồng bào cũng bớt đi sự cơ cực và cô đơn.

Vào mùa thu, khi gió heo may tràn về, cũng là lúc người dân cao nguyên đá bước vào mùa vụ thu hoạch. Khi những bắp ngô được xếp ngay ngắn trong và trên gác bếp cũng là lúc đồng bào chuẩn bị cho một mùa lễ hội cơm mới và cưới xin, làm nhà. Những hạt ngô ấy chính là nguồn năng lượng dồi dào cho những bước chân và sức sống mãnh liệt của người dân cao nguyên đá.

Trước kia, người Mông có tập tục du canh, du cư. Họ đốt rừng làm nương, sau vài vụ đất bạc màu lại bỏ đi nơi khác. Sau đó, rừng ngày càng cạn kiệt nên đồng bào đã dần an cư, trồng cây lương thực qua nhiều đời nay. Tri thức thổ canh hốc đá thể hiện sức sống mạnh mẽ, tinh thần giữ đất, giữ làng, dù khó khăn đến đâu, các dân tộc vẫn tìm tòi sáng tạo, để duy trì cuộc sống, từng bước vươn lên xoá đói, giảm nghèo. Từ những ý nghĩa kinh tế, giá trị văn hóa đó, phương thức thổ canh hốc đá đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2014.

Nước ngọt có khả năng xuất hiện trước đợt mặn nghiêm trọng trong tháng 3

Nước ngọt có khả năng xuất hiện trước đợt mặn nghiêm trọng trong tháng 3

Trồng trọt 28/02/2020 - 15:20

Xâm nhập mặn tháng 3 ở ĐBSCL dự báo rất nghiêm trọng, nhưng vẫn có thời gian ngắn xuất hiện nước ngọt. Các địa phương cần tranh thủ lấy nước ngọt trong thời gian này.

Cây ăn trái trước nguy cơ thiệt hại nặng do khô hạn

Cây ăn trái trước nguy cơ thiệt hại nặng do khô hạn

Trồng trọt 27/02/2020 - 17:49

Ngày 27/2, tại xã Tam Bình (huyện Cai Lậy, Tiền Giang) Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức tọa đàm “Ứng phó hạn, mặn trên cây ăn quả tại ĐBSCL".

Khánh Hòa: Người trồng mía lại lao đao

Khánh Hòa: Người trồng mía lại lao đao

Trồng trọt 27/02/2020 - 10:20

Nắng hạn kéo dài khiến cây mía ở tỉnh Khánh Hòa sinh trưởng và phát triển kém, năng suất thu hoạch giảm sâu. Nông dân đứng trước cảnh thêm một mùa mía đắng.

Cà Mau: Không chấp nhận đưa nước mặn vào vùng ngọt hóa ngăn sụt lún

Cà Mau: Không chấp nhận đưa nước mặn vào vùng ngọt hóa ngăn sụt lún

Trồng trọt 27/02/2020 - 09:35

Tỉnh đang tìm giải pháp ứng phó hạn mặn, khi mà con số thiệt hại cứ tăng liên tục trong những ngày vừa qua, nhất là những gì xảy ra tại tuyến đê biển Tây.

Cà Mau: Xin gần 193 tỷ đồng để chống hạn mặn

Cà Mau: Xin gần 193 tỷ đồng để chống hạn mặn

Trồng trọt 27/02/2020 - 09:14

UBND tỉnh Cà Mau, vừa có tờ trình xin Trung ương 192,996 tỷ đồng làm kinh phí phòng chống hạn, mặn mùa khô 2019 - 2020.

Ứng dụng công nghệ thông tin trong ứng phó hạn mặn

Ứng dụng công nghệ thông tin trong ứng phó hạn mặn

Trồng trọt 26/02/2020 - 15:00

Xâm nhập mặn gay gắt, kéo dài xảy ra thường xuyên ở Sóc Trăng gây ra tình trạng thiếu nước ngọt phục vụ sản xuất nông nghiệp, nguy cơ thiệt hại ngày càng cao.

Hợp tác bảo tồn và phát triển nguồn gen sâm Bố Chính

Hợp tác bảo tồn và phát triển nguồn gen sâm Bố Chính

Trồng trọt 26/02/2020 - 14:10

Dự án “Bảo tồn và phát triển nguồn gen sâm Bố Chính tại Phong Nha – Kẻ Bàng” mở ra hướng đi mới trong sản xuất, tạo công ăn việc làm cho người dân.

Dưa lưới trong nhà màng hiệu quả cao

Dưa lưới trong nhà màng hiệu quả cao

Trồng trọt 26/02/2020 - 11:10

Sở KH-CN Nghệ An kết hợp với Trạm Khuyến nông Vinh thực hiện mô hình "Sản xuất dưa lưới trong nhà màng ứng dụng công nghệ cao" quy mô sản xuất 3.500 m2.

Bệnh khảm lá tiếp tục hành hạ cây sắn

Bệnh khảm lá tiếp tục hành hạ cây sắn

Trồng trọt 26/02/2020 - 10:50

Nông dân Phú Yên đang thu hoạch rộ sắn niên vụ 2019-2020, thế nhưng do thời gian sinh trưởng sắn gặp nắng hạn và bệnh khảm lá virus gây hại nên sắn ít củ.

Vụ cam thất thu ở Hà Giang

Vụ cam thất thu ở Hà Giang

Trồng trọt 26/02/2020 - 09:50

Đến thời điểm này, tỉnh Hà Giang đã có 16.500 tấn cam bị rụng. Đây là vụ cam thất thu lớn nhất từ trước đến nay tại tỉnh này.

Quảng Ngãi: Tăng cường phòng, chống bệnh virus khảm lá sắn

Quảng Ngãi: Tăng cường phòng, chống bệnh virus khảm lá sắn

Trồng trọt 26/02/2020 - 09:50

​Hiện nay bệnh virus khảm lá sắn đang phát sinh, lây lan gây hại trên diện rộng ở các vùng sắn của tỉnh Quảng Ngãi.

Sung túc nhờ rau an toàn

Sung túc nhờ rau an toàn

Trồng trọt 26/02/2020 - 09:43

Từ khi bắt tay vào sản xuất rau an toàn, gia đình ông Nguyễn Thái Tha ở xã Hoài Xuân (huyện Hoài Nhơn, Bình Định) đã trở nên khấm khá.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Thừa Thiên - Huế: Tái đàn theo hướng an toàn sinh học

Thừa Thiên - Huế: Tái đàn theo hướng an toàn sinh học

Nhằm gỡ khó cho người dân trong việc tái đàn lợn sau đại dịch tả lợn châu Phi, tỉnh Thừa Thiên – Huế khuyến khích chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học.

Nuôi heo bằng hệ thống lạnh phòng ngừa dịch bệnh

Nuôi heo bằng hệ thống lạnh phòng ngừa dịch bệnh

Nhiều nông dân ở huyện Tháp Mười, Đồng Tháp áp dụng mô hình nuôi heo trong phòng kín có hệ thống lạnh đem lại hiệu quả cao trong phòng chống dịch bệnh.

Báo Nông Nghiệp