Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Thổ canh hốc đá

Thứ Tư 09/10/2019 , 08:44 (GMT+7)

Một phương pháp canh tác nông nghiệp đặc trưng đang được đồng bào các dân tộc trên cao nguyên đá thuộc tỉnh Hà Giang áp dụng hàng nghìn năm qua đã thực sự khiến nhiều người phải khâm phục.

20-17-58_6
Cha cõng con đi cày trên đá.

Đó là hình thức thổ canh hốc đá với biết bao nhọc nhằn, gian truân trong cuộc chinh phục thiên nhiên, vươn lên chống chọi cái đói, cái nghèo ở miền biên cương cực Bắc của Tổ quốc.
 

Nhọc nhằn trên đá

Nếu ai chưa đến cao nguyên đá, chưa được tận mắt chứng kiến người dân canh tác trên đá thì thật khó có thể tưởng tượng nổi người nông dân nơi đây phải làm nông nghiệp vất vả và tốn nhiều mô hôi đến mức nào. Đó là một cuộc mưu sinh không giống bất cứ nơi đâu. Bao đời nay, đồng bào có câu nói “Sống trên đá, chết vùi trong đá”. Dân ca Mông lại có câu: Loài cá sống ở nước/Loài chim bay trên trời/Người Mông sống ở núi". Với ¾ diện tích là núi đá, quanh năm hạn hán, sản xuất đều trông vào nước trời, cộng thêm do ở trên cao, xa khu dân cư nên việc chăm bón, thu hoạch không mấy dễ dàng.

20-17-58_3
Một hộ dân người dân tộc Mông ở gần đèo Mã Pì Lèng, huyện Mèo Vạc đang cày thửa ruộng xung quanh toàn đá để chuẩn bị trồng vụ ngô mới.

Với những nương đá khô cằn và xương xẩu ấy, ngoài cây ngô và tam giác mạch ra thì hiếm loài cây nào có thể thích nghi và sinh trưởng mạnh như thế, nó cũng kiên cường, mãnh liệt như chính con người nơi đây.

Ngô được trồng thành từng cụm, mỗi gốc có 3 cây mọc chen nhau nhưng vẫn xanh tốt mỡ màng, che bớt đi màu xám xịt đặc trưng của đá tai mèo. Vào bất cứ một gia đình nào trên cao nguyên đá cũng đều thấy ngô được chất đầy trên những gác nhà, gác thềm. Và bữa ăn hàng ngày với bà con chính là món mèn mén được chế biến từ hạt ngô để thay cơm gạo.

Hành trình hơn 150 km từ TP Hà Giang đi qua các huyện nằm trong vùng cao nguyên đá gồm: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc chúng tôi như chìm vào một “rừng đá” lạnh lẽo đến ngợp trời màu xám xịt. Đá tai mèo lô nhô bốn bề và sắc nhọn như có thể đâm nát chân người bất cứ lúc nào. Ấy thế mà những nương ngô vẫn vươn mình tươi tốt để mang lại màu xanh, sự sống cho miền cao nguyên “khát”. Chính màu xanh ấy đã phần nào xua đi cái khô cằn, gai góc vốn đã vô cùng khốc nghiệt nơi biên viễn.

Tôi đã được chứng kiến những người Mông, người Dao, người Lô Lô hay Pu Péo... cày trên nương đá. Và người dân biết lấy đá xếp thành tường rào quanh các thửa ruộng để bảo vệ thành quả lao động và cũng để cho nước mưa không thể xói mòn những nấm đất đang nằm trong hốc đá.

20-17-58_8
Sức sống mãnh liệt.

Và tôi, ban đầu đã không thể tin khi nghe người dân kể rằng, để có những nương ngô xanh màu no ấm đó, đồng bào phải dùng gùi mang từng nắm đất nhỏ đổ vào những hốc đá rồi gieo hạt xuống đó, khi gặp tiết trời ẩm, hạt giống sẽ nảy mầm. Ấy thế mà chuyện đó là có thật, họ- những đồng bào dân tộc vùng cao đã làm nên điều kỳ diệu và đáng trân trọng. Bao đời nay bà con vẫn gắn bó, bám trụ với mảnh đất biên cương. Có lẽ khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc như thôi thúc đồng bào mạnh mẽ vươn mình lên trong cõi đá.

Thiên nhiên khắc nghiệt, điều kiện cơ sở vật chất (điện đường trường trạm) đều thiếu thốn, cuộc sống có muôn điều khó nhọc nhưng bà con đã kiên trì vật lộn với từng hốc đá tai mèo để gieo những mầm xanh. Đá đã không phụ công người, những nương ngô xanh tốt và cho năng suất thu hoạch cao, không ăn hết ngô đồng bào bán đi lấy tiền mua gạo, mua các vật dụng khác.
 

Di sản độc đáo

Tìm hiểu về phương thức thổ canh hốc đá được biết, đây là kỹ thuật canh tác truyền thống ở những nơi có diện tích đá nhiều hơn đất. Tại cao nguyên đá Hà Giang, vào mùa xuân khi tiết trời ấm áp, bà con rẫy cỏ, xếp đá làm hàng rào. Đối với những bãi đất nhỏ, bằng phẳng thì dùng cày, bừa cho đất tơi xốp. Còn với những hốc đá trên cao thì phải gùi đất đổ vào, chỉ cần gieo hạt ngô, hạt bí hay đậu cô ve xuống rồi chờ những cơn mưa chúng sẽ nảy mầm.

20-17-58_21
Những nương ngô xanh mướt ở huyện Đồng Văn.

Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp trên vùng đất này gặp rất nhiều khó khăn, một mặt vì đá thì nhiều đất lại có hạn, mặt khác nguồn nước tưới khó bảo đảm chủ yếu chờ vào nước trời. Để làm nương rẫy người vùng cao ở Hà Giang thường có tập quán đổi công, tức là các gia đình xung quanh tập trung làm đất, trồng trọt, thu hoạch giúp nhau luân phiên. Vào mỗi vụ mùa, nhà này làm giúp nhà kia xuống hạt, cười nói rôm rả cả một vùng. Trồng hết rẫy nhà này, họ lại sang rẫy nhà khác. Nhờ thế, cuộc mưu sinh trên đá của đồng bào cũng bớt đi sự cơ cực và cô đơn.

Vào mùa thu, khi gió heo may tràn về, cũng là lúc người dân cao nguyên đá bước vào mùa vụ thu hoạch. Khi những bắp ngô được xếp ngay ngắn trong và trên gác bếp cũng là lúc đồng bào chuẩn bị cho một mùa lễ hội cơm mới và cưới xin, làm nhà. Những hạt ngô ấy chính là nguồn năng lượng dồi dào cho những bước chân và sức sống mãnh liệt của người dân cao nguyên đá.

Trước kia, người Mông có tập tục du canh, du cư. Họ đốt rừng làm nương, sau vài vụ đất bạc màu lại bỏ đi nơi khác. Sau đó, rừng ngày càng cạn kiệt nên đồng bào đã dần an cư, trồng cây lương thực qua nhiều đời nay. Tri thức thổ canh hốc đá thể hiện sức sống mạnh mẽ, tinh thần giữ đất, giữ làng, dù khó khăn đến đâu, các dân tộc vẫn tìm tòi sáng tạo, để duy trì cuộc sống, từng bước vươn lên xoá đói, giảm nghèo. Từ những ý nghĩa kinh tế, giá trị văn hóa đó, phương thức thổ canh hốc đá đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2014.

Tuyên Quang: Đẩy nhanh tiến độ trồng rừng

Tuyên Quang: Đẩy nhanh tiến độ trồng rừng

Trồng trọt 06/08/2020 - 15:00

Đầu vụ tiến độ trồng rừng ở tỉnh Tuyên Quang bị chậm do việc khai thác gỗ rừng trồng gặp khó khăn, nhưng đến khó khăn này đã được giải quyết.

Thâm canh nhãn chất lượng cao ở Hải Dương

Thâm canh nhãn chất lượng cao ở Hải Dương

Trồng trọt 06/08/2020 - 14:56

Trung tâm Thực nghiệm và Đào tạo nghề (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đánh giá kết quả đề tài ứng dụng tiến bộ kỹ thuật xây dựng mô hình thâm canh nhãn chất lượng.

Lúa giống Doseco được đánh giá cao

Lúa giống Doseco được đánh giá cao

Trồng trọt 06/08/2020 - 12:05

Giống OM 6976 và OM 18 kháng được bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, kháng rầy, ít sâu bệnh, cứng cây, chống chịu được mưa to, ít bị đổ ngã, bông to, đều hạt.

Trồng rong nho rủi ro ít, lợi nhuận cao

Trồng rong nho rủi ro ít, lợi nhuận cao

Trồng trọt 06/08/2020 - 06:40

Nghề trồng rong nho đang được phường Ninh Hải, TX Ninh Hòa (Khánh Hòa) khuyến khích phát triển vì độ rủi ro ít, lợi nhuận cao.

Nam Định: Chinh phục đất cằn, trồng trọt kết hợp chăn nuôi thu tiền tỷ

Nam Định: Chinh phục đất cằn, trồng trọt kết hợp chăn nuôi thu tiền tỷ

Trồng trọt 05/08/2020 - 08:26

Với diện tích khoảng 3ha, trồng trọt kết hợp chăn nuôi; mỗi năm anh “đút túi” hàng trăm triệu đồng, tạo công ăn việc làm thường xuyên cho 6 lao động địa phương.

Thấy gì qua các giao dịch lan đột biến?

Thấy gì qua các giao dịch lan đột biến?1

Trồng trọt 05/08/2020 - 06:30

Hiện nay trên cộng đồng mạng xuất hiện khá nhiều giao dịch lan đột biến với giá trên “trời” khiến cả giới chơi lan lẫn giới nghiên cứu lan trong nước đều thấy “sốc”.

Bình Định: Sản xuất lúa '5 giảm, 3 tăng'

Bình Định: Sản xuất lúa '5 giảm, 3 tăng'

Trồng trọt 04/08/2020 - 09:16

Mô hình “Quản lý cây trồng tổng hợp (ICM), áp dụng "5 giảm, 3 tăng" trong thâm canh cây lúa chất lượng” ở Bình Định đem lại kết quả tích cực...

Nhìn lại 5 năm phát triển mạnh cây mắc ca ở Việt Nam

Nhìn lại 5 năm phát triển mạnh cây mắc ca ở Việt Nam

Trồng trọt 04/08/2020 - 09:12

Khó khăn vẫn còn nhiều song quan trọng là đã tạo được niềm tin với người trồng mắc ca và nhiều đồng chí lãnh đạo đã ủng hộ phát triển mạnh ngành hàng này.

Sản xuất nấm sạch, không lo đầu ra

Sản xuất nấm sạch, không lo đầu ra

Trồng trọt 03/08/2020 - 07:10

Hiện các sản phẩm nấm của HTX Dịch vụ Linh Phát (xã Hải Chính, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định) đã được công nhận OCOP cấp tỉnh, đạt hạng 3 sao.

Dưa lưới trong nhà màng

Dưa lưới trong nhà màng

Trồng trọt 03/08/2020 - 06:35

Sau gần 3 tháng gieo trồng, mô hình dưa lưới đã chính thức bước vào vụ thu hoạch đầu tiên với chất lượng đảm bảo trên từng quả.

FMC Việt Nam hợp tác chuyển giao giải pháp hữu hiệu bảo vệ cây trồng

FMC Việt Nam hợp tác chuyển giao giải pháp hữu hiệu bảo vệ cây trồng

Trồng trọt 02/08/2020 - 17:45

Giữa FMC và PVFC sẽ tiếp tục có những hợp tác chuyên sâu hơn để kịp thời đưa ra những giải pháp bảo vệ cây trồng giúp bà con sản xuất hiệu quả hơn.

Niềm vui từ giống lúa Japonica trên đất Bắc Kạn

Niềm vui từ giống lúa Japonica trên đất Bắc Kạn

Trồng trọt 02/08/2020 - 06:50

Sau hơn 2 năm thử nghiệm, nhân rộng tại Bắc Kạn, giống lúa Japonica đã mang lại năng suất cao, chất lượng gạo thơm ngon, giá cả cao hơn 1,5 lần loại gạo khác.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Giàu lên nhờ nuôi hươu sao

Giàu lên nhờ nuôi hươu sao

Sau khi xuất ngũ về địa phương nhiều cựu chiến binh của HTX Nuôi hươu Trọng Hùng Tân Hòa đã cùng nhau phát triển kinh tế từ nuôi hươu.

Cây trồng biến đổi gen nhiều triển vọng phát triển ở Kenya và Bangladesh

Cây trồng biến đổi gen nhiều triển vọng phát triển ở Kenya và Bangladesh

Cây trồng biến đổi gen (BĐG) đang ngày càng được chấp nhận rộng rãi và đầy triển vọng tại Kenya và Bangladesh. Đó là những thông tin mới nhất từ CropLife Việt Nam.