Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Sơn La và cuộc chiến chống lại bóng tối: Khi anh em ruột là… thông gia với nhau

Thứ Hai 07/01/2019 , 13:15 (GMT+7)

Bóng tối từ nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết, tự tử bằng lá ngón, thuốc diệt cỏ, thổ phỉ đòi thành lập nhà nước Mông luôn đe dọa những bản làng vùng cao của tỉnh Sơn La. Chính vì thế cuộc chiến giữa tích cực và tiêu cực, giữa ánh sáng và bóng tối luôn là vấn đề thời sự ở đây…

"Po chùa" mà không được gọi "po chùa"

Hôm nay, anh Hờ A Chờ (đã đổi tên) sang thăm nhà bà thông gia Hờ Thị Sờ (đã đổi tên) ở cùng bản Háng Đồng B xã Háng Đồng (huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La) để khoe về đứa cháu trai gần 1 tuổi đã biết hóng chuyện cả ngày. Họ không gọi nhau “po chùa” tức thông gia như thông thường mà lại xưng là anh em bởi trong thực tế họ là hai anh em ruột của nhau.


[video] Hai anh em ruột kể về việc trở thành thông gia bất đắc dĩ.
 

Bố mẹ của họ đẻ được tới 7 người con, Hờ A Chờ là con trai cả sinh năm 1982, còn Hờ Thị Sờ là đứa em gái kế cận. Đến lượt Chờ lấy vợ cũng có đàn con 7 đứa, đứa lớn nhất sinh năm 1998 còn đứa bé nhất sinh năm 2014, thằng Hờ A Ốc (đã đổi tên) là con trai trưởng, sinh năm 1999. Sờ lấy chồng là Thào A May (đã đổi tên) đẻ liền tù tì được 6 đứa con, con gái cả là Thào Thị Hoa (đã đổi tên) năm nay đã 17 tuổi nhưng đứa con út vẫn còn hãy ẵm ngửa.

Cũng như bao chàng trai Mông khác, tuy mới 15, 16 tuổi nhưng thằng Ốc đã thích đi hội mỗi dịp tết đến xem tung còn, ném pao hay thổi khèn. Không chỉ có thế nó còn biết giơ điện thoại ra xin số của không biết bao nhiêu đứa con gái Mông nhưng lạ cái chẳng thích một ai ngoài cái Hoa con của người cô ruột. Trong những dịp hai bên gia đình sang đổi công giúp nhau việc nương rẫy, Ốc càng tỏ ra quấn quýt với Hoa: “Mình nhìn thấy thích là thích thôi, đang nhỏ không nghĩ gì đâu”.

Vậy là cách đây hơn 1 năm Ốc về nhà đòi bố lấy cái Hoa về làm vợ. Anh Chờ đành phải cầm một con gà huơ huơ lên đầu cái Hoa rồi thả ra để trình ma nhà mình rồi nhờ hai ông mối sang nhà người em gái ruột để xin cưới. Lễ vật gồm hai con gà, một cái lù cởi (gùi) đựng hai chai rượu, hai cái chén, một cái chăn và một gói thuốc lào. Cô dâu 15 tuổi xúng xính trong bộ váy cổ truyền lấp lánh ánh bạc về nhà chú rể mới chỉ 17 tuổi.

hi-nh-em-ruot-lm-thong-gi-voi-nhu131252468
Hai người này vừa là anh em ruột cũng vừa là thông gia với nhau 

Từ đó thằng Ốc gọi người chú rể sinh năm 1985, năm ấy vừa tròn 31 tuổi là bố vợ còn người cô ruột là mẹ vợ. Kể lại chuyện thông gia trái khoáy này với tôi và Hờ A Mang - Phó Chủ tịch xã, chị Sờ bình thản bảo: “Bố mẹ không can thiệp đâu, trẻ con chúng nó thích nhau thì lấy thôi”. Còn anh Chờ lại tỏ ra khá ngượng ngập. Chẳng gì anh cũng là người có uy tín của nhóm đạo Tin lành thường đi rao giảng cho các thành viên khác trong bản sống phải tuân thủ theo pháp luật, theo nếp sống văn minh, giấy chứng nhận còn treo đầy ở nhà: “Mình không biết lúc nào chúng nó yêu nhau, đến khi bảo sắp lấy nhau rồi mới rõ. Cấm không cho cưới, thứ nhất là nó ăn lá ngón, thứ hai là nó đi treo cổ, thứ ba là nó nhảy cầu chết, mình không nói được. Con mình đã sai rồi, dân bản không được sai thêm nữa”.

Chính Phó Chủ tịch xã Hờ A Mang cách đây khoảng mươi năm sau khi anh trai chết đã được bố mẹ khuyên lấy người… chị dâu để dòng họ mình giữ được cả con lẫn mẹ nhưng anh dứt khoát không chịu mà bước qua hủ tục này để tự mình tìm hiểu, cưới vợ.

Tuy nhiên khi tôi hỏi nếu người dân cũng bảo con anh, con em thích nhau mà không cho lấy nhau chúng sẽ chết thì anh tuyên truyền thế nào, anh Chờ lặng im không nói thêm được câu nào.

Người Mông vốn tự hào về chuyện trong sạch của dòng giống mình đến mức dù cách xa 100 đời, dù cách xa cả 100 quả núi, 100 con khe, dù ở Việt Nam hay nước ngoài đi chăng nữa, cứ cùng họ là tuyệt đối không được lấy nhau. Nếu cặp trai gái nào cùng họ mà trót thương yêu nhau chỉ còn mỗi một cách là chạy trốn khỏi quê hương và mãi mãi không được trở về bởi sự hắt hủi còn hơn cả cùi hủi.

Nhưng nếu hai anh em hay hai chị em mà lập gia đình sinh con thì họ của con phải theo họ bố, nếu khác họ thì coi như hoàn toàn chẳng liên quan gì đến nhau, con anh con em ruột vẫn lấy được nhau như thường. Chuyện hôn nhân cận huyết không chỉ phổ biến ở các bản Mông mà còn ở nhiều bản của các dân tộc thiểu số khác như Lô Lô, Hà Nhì, Si La, Pu Péo…
 

Con đẻ ra đứa bạch tạng, đứa có vấn đề đầu óc

Giữa đêm Giáng sinh năm 2018, không một ánh nến, một tiếng chuông reo, một tiếng ca nguyện cầu, tôi cùng với anh Vương Hồng Hải - Bí thư Đảng ủy xã Háng Đồng xuyên qua bóng tối đen như mực xuống bản Háng Đồng B thăm gia đình ông Sồng A Mặn (đã đổi tên) và bà Mùa Thị Tỉnh (đã đổi tên).

hi-bo-con-ong-mn131252583
Hai bố con ông Mặn

Đang nằm co ro trong cái chăn của một đoàn từ thiện cho từ năm ngoái, chúng tôi gọi mãi ông mới lồm cồm bò dậy, lê thân mình ngồi xuống cái ghế gỗ con con kê ngay bên bếp lửa. Ngôi nhà mà ông và con trai, con dâu đang ở là kết quả của chương trình xóa nhà tạm cách đây mấy năm. Bên trong chẳng có tài sản gì đáng giá ngoài 10 bao thóc, cầm chắc vụ tới họ sẽ bị thiếu ăn khoảng 3 tháng.

Dù chỉ mới 63 tuổi nhưng mắt của ông gần như không nhìn thấy gì, tai gần như không còn nghe thấy gì, bởi thế muốn giao tiếp cái gì cũng phải hét lên thật to. Hỏi chuyện ông họ hàng thế nào với vợ, ông chìa bàn tay ra ví mình như ngón tay cái còn vợ mình như ngón tay trỏ, rất gần nhau. 


Chàng trai này bị bệnh bạch tạng.  Cha mẹ sinh ra cậu hôn nhận cận huyết

Tuy mẹ của ông Mặn là chị ruột của bố bà Tỉnh nhưng hồi trai trẻ ông vẫn mang lợn, mang trâu cùng mấy chục đồng bạc hoa xòe đến xin cưới người con của cậu ruột về làm vợ. Ông bà sinh hạ được 4 con, ngoài con cả mất sớm còn lại 3 người thì hầu như đều mắc di chứng rất nặng nề. Anh Sồng A Cộng (đã đổi tên) sinh năm 1982 bị bệnh bạch tạng, người yếu ớt chẳng làm được việc nặng, đi giữa trời nắng mà mắt tựa như quáng gà chẳng nhìn thấy đường. Người em là Sồng A Ô (đã đổi tên) sinh năm 1984 thì đầu óc không bình thường, lúc nào cũng sẵn sàng đánh nhau.

Hậu quả ở đời thứ nhất chưa nguôi ngoai thì hậu quả ở đời thứ hai lại hiển hiện. Cộng lấy vợ đã 5 năm nhưng chẳng thể có nổi một mụn con còn Ô lấy vợ được hơn 1 năm nhưng vợ cũng mới bị sảy. Mới đây, trong một cơn chấn động thần kinh Ô đã đuổi đánh người chị dâu máu me be bét, thừa sống thiếu chết nên phải bắt buộc ra ở riêng.

Trong ánh đèn pin leo lét hắt ra từ chiếc điện thoại, chúng tôi bước thập thõm trên con đường mòn đầy phân trâu, phân bò tìm đến căn lều của vợ chồng Ô mới dựng để chờ làm nhà mới ở dưới sườn đồi. Hơn 8 h mà cả hai vợ chồng đã chùm chăn ngủ. Bị thức dậy bất ngờ nhưng anh chỉ cười ngơ ngác, chẳng hề có phản ứng…

Bí thư Vương Hồng Hải than thở: Dù chính quyền, đoàn thể các cấp tuyên truyền rất nhiều lần nhưng các trường hợp hôn nhân cận huyết, tảo hôn vẫn còn hay xảy ra trên địa bàn. Bố mẹ phản đối nhưng không được vì sợ con mình ăn lá ngón chết, chính quyền gọi xuống phạt cũng không được vì sợ… bố mẹ lại ăn lá ngón vì xấu hổ. Người ta thường tự ý làm thủ tục cưới xin mà không báo cáo chính quyền, chỉ đến khi đi mời cán bộ xã mới biết, đã là quá muộn. Bởi thế, nguyên tắc của chúng tôi là không đi dự đám cưới tảo hôn, hôn nhân cận huyết cũng như không đi dự những đám mừng mới đẻ nếu là sinh con thứ ba.

Muốn biết “cái lý của người Mông” giải thích cho việc hôn nhân cận huyết thế nào cũng như những câu chuyện đau lòng của người trong cuộc, mời bạn đọc theo dõi ở bài tiếp theo.

hi-du-con-cu-ong-mn-bi-di-chung-cu-hon-nhn-cn-huyet131252730
Hai người con của ông Mặn đều bị di chứng, không rõ có phải là do hôn nhân cận huyết?

Người cho chuối… 'bay trên trời, bơi dưới nước'

Người cho chuối… 'bay trên trời, bơi dưới nước'

Phóng sự 02/07/2020 - 06:01

Sống hơn nửa đời, mái đầu bạc trắng từ lâu, đã nếm đủ ngọt bùi, cay đắng, thất bại, thành công. Đến nay, chẳng ai có nhiều biệt danh, nhiều cái nhất như ông…

Bơm thuốc trừ sâu và hệ lụy: Nghề làm 'kiếm lúa' và đứa con tật nguyền

Bơm thuốc trừ sâu và hệ lụy: Nghề làm 'kiếm lúa' và đứa con tật nguyền

Phóng sự 01/07/2020 - 09:01

Nghề phun thuốc trừ sâu đã khiến đứa con trai mơ ước của ông vừa sinh ra đã bị dị tật, cái kế sinh nhai khắc nghiệt đã để lại hệ lụy kinh khủng.

Bơm thuốc trừ sâu và hệ lụy: Nghề rước họa vào thân

Bơm thuốc trừ sâu và hệ lụy: Nghề rước họa vào thân

Phóng sự 30/06/2020 - 09:10

Nhiều nông dân ngại tiếp xúc với thuốc trừ sâu, khi cây trồng bị bệnh là thuê người bơm thuốc, từ đó sinh ra nghề bơm thuốc thuê. Đây là nghề rước bệnh vào người.

Chàng cử nhân Sử tính chuyện làm giàu nhờ những cây, con bị quên lãng

Chàng cử nhân Sử tính chuyện làm giàu nhờ những cây, con bị quên lãng1

Phóng sự 26/06/2020 - 09:01

Thất nghiệp ở nhà, Lụ ấp ủ một chuyện khác thường là bảo tồn, kinh doanh, đưa vào tua du lịch trải nghiệm những cây, con tưởng như đã bị quên lãng thời hiện đại.

Chuyện lạ Cao Bằng: Đường đến 'thiên đường' xuyên qua gốc cây nghiến cổ

Chuyện lạ Cao Bằng: Đường đến 'thiên đường' xuyên qua gốc cây nghiến cổ2

Phóng sự 25/06/2020 - 09:40

Con đường ở xóm Lũng Tôm (xã Lương Thông, Hà Quảng, Cao Bằng) nhờ công cả bản dùng tay trần quai búa phá núi suốt 5 năm để kết nối với thế giới bên ngoài.

Chuyện lạ Cao Bằng: Vào trung tâm đào tạo thầy cúng liên tỉnh

Chuyện lạ Cao Bằng: Vào trung tâm đào tạo thầy cúng liên tỉnh1

Phóng sự 24/06/2020 - 09:40

Hơn 30 năm nay, mỗi mùa hè ông Pu lại mở lớp dạy chữ nho và các bài khấn cổ cho 20-30 trò, hàng trăm người đã thành nghề thầy cúng ở khắp mọi miền...

Chuyện lạ Cao Bằng: Chú rể 11 tuổi

Chuyện lạ Cao Bằng: Chú rể 11 tuổi1

Phóng sự 23/06/2020 - 09:01

Lúc thầy cúng khấn vái trong một thủ tục kéo dài cả ngày để báo với tổ tiên hôm nay có dâu mới thì chú rể mải gắp thịt gà rồi nằm lăn ra ngủ…

Người liều mình trồng sưa đỏ!

Người liều mình trồng sưa đỏ!

Phóng sự 22/06/2020 - 16:52

Khi sưa đỏ trưởng thành, chỉ cần bán một cây có thể tậu được mấy lượng vàng. Câu chuyện thật tưởng như đùa này diễn ra tại xã Tân Hưng, huyện Đồng Phú, Bình Phước...

Đến lớp ở vùng ‘chảo lửa’

Đến lớp ở vùng ‘chảo lửa’

Phóng sự 22/06/2020 - 06:49

Mới 7 giờ sáng, cái nắng gắt đã quét lên nền nhiệt một bầu không khí hầm hập.

Tôi viết loạt 'Hai sắc thái của ruộng hoang'

Tôi viết loạt 'Hai sắc thái của ruộng hoang'

Phóng sự 21/06/2020 - 09:10

Nhân dịp loạt phóng sự “Hai sắc thái của ruộng hoang” đạt giải B Báo chí toàn quốc lần thứ XIV năm 2019 tôi xin kể một số kỷ niệm khó có thể quên được.

Tác nghiệp mùa dịch Covid-19

Tác nghiệp mùa dịch Covid-19

Phóng sự 21/06/2020 - 07:10

Khi tất cả mọi người ở nhà tránh dịch, thì những “chiến sĩ” trên mặt trận thông tin truyền thông lại đồng hành cùng các y bác sĩ, lao vào “trận chiến” phòng chống Covid-19.

Một lần, dân tưởng tôi bị bắt

Một lần, dân tưởng tôi bị bắt

Phóng sự 21/06/2020 - 06:01

Thấy tôi “bị” một anh công an chở đi khỏi hiện trường vụ cưỡng chế, sau đó không liên lạc được, người dân nghĩ tôi… bị bắt, họ gọi điện khắp nơi để cầu cứu.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Ông Lữ Văn Hùng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu

Ông Lữ Văn Hùng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu

Ông Lữ Văn Hùng, Bí thư Tỉnh ủy Hậu Giang, được Bộ Chính trị điều động giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu nhiệm kỳ 2015-2020.

Tăng trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm

Tăng trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm

Công tác bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) đã có những chuyển biến rõ rệt, tích cực trên các lĩnh vực.

Triển lãm ảnh Dự án 'My Day - Ngày của em'

Triển lãm ảnh Dự án 'My Day - Ngày của em'

Từ 4-5/7 diễn ra triển lãm ảnh Dự án “My Day - Ngày của em” do JCI South Saigon (Liên đoàn Lãnh đạo và Doanh nhân trẻ JCI Việt Nam) tổ chức tại TP.HCM.