Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Miếu tưởng niệm người chết đói: Đói, đói và đói!

Thứ Hai 04/08/2014 , 08:15 (GMT+7)

Nạn đói Ất Dậu bắt đầu từ tháng 10/1944, đỉnh điểm là tháng 2, tháng 3 năm 1945, ước tính đã giết chết khoảng 2 triệu người miền Bắc. Bài viết này như một nén tâm nhang tưởng nhớ họ.

Suốt dặm dài sông Hồng miệt mài ra biển qua cửa Ba Lạt, chỗ chảy qua Hồng Thuận (Giao Thủy, Nam Định) nổi lên một cồn cát. Ở gần cồn có một vụng nước hình cong như cổ vạy trâu.

Những xác chết trôi từ thượng nguồn về đều nổi lên, dạt vào bờ khiến dân làng phải dựng ngôi miếu thờ, tên gọi là Bách Linh. Đây cũng là nơi vùi xác khoảng 500 nạn nhân đói Ất Dậu 1945.

Xóm làng nay trù mật. Nhà cửa rộng thênh thang. Lúa đồng đương thì con gái xanh ngằn ngặt. Cảnh no đủ đó khiến người ta có thể quên đi nơi đây từng là một địa ngục giữa trần gian, la liệt xác người.

Ký ức lại ùa về khiến cho mắt ông lão như có một làn khói phủ. Ông là Phạm Công Báo, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến xã Cát Hải (tên cũ của xã Hồng Thuận) năm 1946.

Ông kể: Năm 1944, Nhật chỉ thị cho lý trưởng Hà Cát ép dân nhổ lúa trồng đay phục vụ cho nhu cầu chiến tranh. Năm 1945, lại xảy ra nạn lúa bạch lạc. Bông lúa cứ trắng đi, phấn không thụ được, lép kẹp. Chỗ còn, chỗ mất nhìn ruộng loi thoi như úp nơm nên người ta gọi là bệnh bạch lạc úp nơm.

Một mẫu ruộng chỗ được vài thùng (mỗi thùng khoảng 10 kg), chỗ không nổi một đấu. Cái đói đã giơ móng vuốt, hiển hiện trong làn da bủng vàng, trong những con mắt trũng sâu, dài dại.

Tháng 2/1945, ông Báo cùng với ông Bùi Trang qua Nam Định lên Yên Bái chỗ nhà bà cô để mong kiếm tí sắn về chống đói. Đang lớ ngớ ở bến xe bỗng hai ông giật mình bởi một tiếng quát lạ. Tiếng quát của một thứ ngôn ngữ khác.

Tò mò quay lại thì thấy có mấy người đói đang thò tay vào lỗ thủng của bao gạo trên chiếc xe kéo do một tên lính áp tải mà bốc trộm. Quát mắng không ăn thua, tên lính xoay đầu súng, hướng lưỡi lê xiên thẳng vào bụng một người. Máu phụt ra. Loang đỏ cả vạt gạo trắng.

Người bị đâm quằn quại trong vũng máu, giãy lên mấy cái rồi nằm im. Đám đông vẫn không chịu dời đi. Mặc cho tên lính thốc những cú đá túi bụi vào đầu, vào mặt, họ bốc từng nắm gạo sống nhuốm máu tươi dưới đất bỏ vào mồm, nhồm nhoàm nhai.

Trưa đó, vào quán ăn ở bến xe Lương Thực, hai ông gọi mỗi người một nắm cơm to bằng cái chén uống nước với giá một đồng chinh. Đang chực bỏ vào mồm bỗng chủ quán hét: “Cẩn thận kẻo bị cướp mất cơm!”.

Chưa kịp định thần, nắm cơm trên tay ông Báo đã biến mất. Kẻ cướp cơm vừa nhảo ra đến cửa thì một người khác đã đuổi theo, túm chặt lấy áo. Kẻ đuổi khỏe hơn kẻ cướp. Yếu thế, kẻ cướp liền bỏ vội nắm cơm vào miệng, phùng mồm, trợn má nhai vài lần rồi nuốt chửng.

15-00-07_dsc_7852

Không chịu buông tha, người kia đè nghiến xuống đất, tay bóp cổ, chân đạp liên tục vào lưng. Kẻ cướp thốc tháo nôn, người kia liền bốc bãi nôn bỏ vào mồm rồi nuốt.

Thôn xóm lúc bấy giờ không một tiếng gà, tiếng lợn, tiếng chó. Súc vật chịu chết trước con người bởi không còn gì để nuôi, bởi giết chúng đi cũng được một bữa no. Ở nhà thì đất của mình nhưng bước chân ra ngõ đã là đất của địa chủ, của nả bần nông nào có đáng gì?

Đầu tiên họ bán tất những gì có thể như nồi đồng, mâm đồng, bát sứ, cối xay. Nhà ông Phạm Tại gọi bán cả căn nhà ba gian hai chái cột kèo bằng gỗ xoan ngâm, mái lợp rạ dầy khít được có năm bơ gạo.

Cầm cự được mấy hôm cuối cùng cả gia đình ông chết không sót lại một ai. Người làng sợ thối kéo bỏ những cái xác vứt xuống sông Đông Bình. Gốc đa đầu đê, từng đàn quạ bậu đen, lông bóng mượt, suốt ngày kêu “quà quạ”.

Ở xóm ông Báo, gia đình có nhiều người chết đói nhất là nhà ông Vũ Ngôn với hai mươi khẩu. Ông Ngôn có bảy người con, đứa lớn đã có vợ, có chồng, đứa nhỏ đầu vẫn còn để chỏm. Thế mà chết sạch, cả dâu, cả rể, cả ông, cả bà trừ người con nuôi là Phạm Dần. Ông này sống sót nhờ đi lang thang ăn cỏ, ăn cây.

Nhà ông Vũ Ngự có năm người chết cả năm gồm hai ông bà cùng ba đứa con nhỏ. Nhà con lớn ông Ngự là Vũ Bào cũng chết hết cả bốn người gồm hai vợ chồng cùng hai đứa con. Nhà con rể ông Ngự là Phạm Lãi có năm người cũng chết cả năm. Cạnh đó, nhà ông Nguyễn Cự bảy người không ai thoát khỏi số kiếp làm ma đói…

Làng Hà Cát khi đó chết chừng ba bốn trăm người. Đa phần là bần nông. Số sống sót là địa chủ, phú nông, trung nông hoặc một ít tá điền cấy rẽ, nộp tô.

Vợ ông Bào là người chết cuối cùng trong gia tộc họ Vũ. Sở dĩ xóm làng còn nhớ rõ bởi cái chết của bà quá ư là đau đớn.

 Khi sức tàn, lực kiệt, bà run rẩy bò ra gò đồng Thập Phiên nằm xuống, quấn quanh người một manh chiếu rách chờ chết. Thế mà không chết được! Thỉnh thoảng bà đội chiếu lên, run rẩy đứng dậy rồi lại đổ vật xuống như một cái cây bị đốn. Người làng trông thấy nhưng chẳng ai buồn lại gần bởi mạng mình còn chưa chắc giữ được, huống hồ mạng người.

Cứ đội chiếu lên, đổ người xuống như vậy đến khi không còn đổ được nữa, ba hôm sau bà mới chịu chết trong tư thế ngồi gục. Từ lúc đói đến lúc chết là một quãng thời gian đau đớn kéo dài 20-30 ngày.

Nhà ông Báo may mắn không ai chết đói nhờ bố ông là cụ đồ biết cách phòng xa. Mỗi bữa ông đem một nhúm thóc ra rang, cho vào cối giã nhỏ rồi giần. Cái nào lọt qua thì lấy, cái ở mắc lại trên giần đem ra cối giã tiếp. Cứ thế đến khi tất cả trấu, gạo đều hóa cám cả, ăn kỳ hết thì thôi.

Bà Trần Thị Thanh cũng là người Hà Cát, năm Ất Dậu mới lên mười. Bà nhớ rõ cảnh mẹ mình lấy lá mít xúc cho mỗi người một dúm cám vào buổi sáng và chia cho mỗi người nửa củ khoai bằng cái ngón chân vào buổi chiều.

15-00-07_thuyet-trinh-nn-doi-1945-su-12-bi-17
Ảnh tư liệu của nạn đói 1945

Nhà có độ mươi cân thóc, bố bà trút hết vào hũ rồi đào một cái hố, chôn ngay ngoài vườn. Sợ trộm bê mất hũ thóc, ông còn ỉa lên trên chỗ đất mới đào để ngụy trang.

Tối đến, mẹ bà len lén ra đào cái hũ lên, lấy vài lạng thóc về rang, giã nhỏ ra để cả nhà cầm hơi. Đói quá, chẳng ai muốn làm gì ngoài nằm nhà. Cạnh nhà có gia đình ông Phạm Mậu chết mất 12 người, gia đình ông Phạm Quyền chết mất 7 người.

Có lẽ sẽ chẳng có ai để ý đến những cái chết này nếu không có tiếng một đứa trẻ cứ khóc khào khào như mèo con. Nương theo tiếng khóc, mẹ bà Thanh sang nhà ông Quyền thấy xác người nằm la liệt.

Bà Quyền đã chết thâm nhưng trên bụng đứa con hai tuổi vẫn còn nhay nhay núm vú quắt queo. Bà bồng đứa trẻ trên tay về bảo chồng: “Cứu một người phúc đẳng hà sa…”. Chồng bà đăm chiêu: “Thế còn bốn đứa con nhà mình?”.

Nhưng rồi buổi sáng đó, ông vẫn bảo vợ chia một lá mít cám cho đứa trẻ. Cái lá mít mỏng manh dắt dít họ qua nạn đói. Xóm bà Thanh có hàng chục ngôi nhà, sau đói chỉ còn nhà bà, nhà ông Phạm Đăng và Phạm Kế Trung có người sống sót.

Lợn đen Mường Pa 'đi ủng' màu trắng ở huyện Mai Châu

Lợn đen Mường Pa 'đi ủng' màu trắng ở huyện Mai Châu

Phóng sự 18/09/2020 - 15:14

Thấy nhành rau lang để trên bờ tường, con lợn đực không ăn ngay mà ụt ịt gọi con cái ô chuồng bên cùng đứng bằng cả hai chân, kề miệng ăn rất tình tứ.

Những phiên chợ bán đặc sản... ốc sên

Những phiên chợ bán đặc sản... ốc sên2

Phóng sự 17/09/2020 - 07:10

Thứ sáu chợ phiên Bao La, bát ngát những rổ, chậu ốc lấp ló đôi râu dài và cái lưỡi cứ đưa qua, đưa lại khiến người yếu bóng vía chợt giật nảy mình.

Mình dừng lại để em đi tìm hạnh phúc mới, chứ thế này tội lắm

Mình dừng lại để em đi tìm hạnh phúc mới, chứ thế này tội lắm2

Phóng sự 16/09/2020 - 10:17

Trước câu nói đó của chồng, chị gạt đi: “Mình đến với nhau lúc khỏe mạnh, giờ đây anh ốm em bỏ đi không nỡ, vả lại chúng mình còn tình cảm, còn đứa con”.

Hiến cả nghĩa địa dòng họ để đổi lấy trường học cho quê nhà

Hiến cả nghĩa địa dòng họ để đổi lấy trường học cho quê nhà

Phóng sự 15/09/2020 - 06:08

“Mày làm thế là phá tục lệ ngàn đời của người Thái, sẽ khiến cả dòng họ bị ốm, lụn bại”. Lời mẹ già vang lên trong cuộc họp khiến ông Thiết vã mồ hôi.

Nghề 'thổi' trâu ngoại cho da căng, béo múp

Nghề 'thổi' trâu ngoại cho da căng, béo múp

Phóng sự 10/09/2020 - 07:10

Chủ tịch xã Thổ Bình bảo trâu ngoại có khung xương to nên chỉ cần 'thổi' trong 3 tháng đã béo, lãi khá. Anh Lâm là người mở nghề làm giàu cho dân cả vùng.

Làng 'Digan' bên dòng Trà Khúc

Làng 'Digan' bên dòng Trà Khúc

Phóng sự 09/09/2020 - 06:05

Ở Quảng Ngãi có một làng quê mà người nông dân quanh năm, suốt tháng lang thang khắp các dòng sông.

Sự trùng lặp giữa các ca sảy thai với mùa phun thuốc sâu ở Hòa Bình

Sự trùng lặp giữa các ca sảy thai với mùa phun thuốc sâu ở Hòa Bình2

Phóng sự 08/09/2020 - 07:10

Sự trùng lặp đó khiến cho nhiều người phải nghi ngờ có hay không sự tác động của việc sử dụng thuốc BVTV thiếu hiểu biết với số ca sảy thai mỗi ngày một nhiều...

Lênh đênh trên sông Hậu

Lênh đênh trên sông Hậu

Phóng sự 03/09/2020 - 06:35

Nằm giữa dòng sông Hậu, Cồn Sơn - một trong bốn dãy cồn và cù lao lớn thuộc địa phận TP Cần Thơ, gồm: Cồn Sơn, Cồn Ấu, Cồn Khương và cù lao Tân Lộc.

Du lịch cộng đồng - Nông thôn kiểu mẫu: Cảm nhận Bản Lác

Du lịch cộng đồng - Nông thôn kiểu mẫu: Cảm nhận Bản Lác

Phóng sự 02/09/2020 - 13:10

Bản Lác nằm cách Hà Nội khoảng 140km, ẩn mình trong thung lũng, bao bọc bởi những dãy núi trùng điệp và mây mù bao phủ quanh năm.

Tôi đi tu: [Bài IV] Người số 37 và tôi

Tôi đi tu: [Bài IV] Người số 37 và tôi

Phóng sự 28/08/2020 - 07:35

Đấy là một chàng thanh niên khỏe mạnh đẹp trai nhưng thỉnh thoảng bị rung bần bật toàn thân. Người đấy chắc chắn là tu không “đậu” và người thứ 2 không “đậu” là tôi.

Tôi đi tu: [Bài III] Tại con tắc kè

Tôi đi tu: [Bài III] Tại con tắc kè

Phóng sự 27/08/2020 - 07:10

Biết hít vào thở ra là đương nhiên, đẻ ra là biết mà lỡ không biết thì bà mụ cuống cuồng vỗ cho biết. Hiển nhiên thế mà gần 70 tuổi tôi lại phải học.

Hình ảnh rừng già ở A Lưới bị 'xẻ thịt'

Hình ảnh rừng già ở A Lưới bị 'xẻ thịt'

Phóng sự 26/08/2020 - 16:02

Khu rừng bị lâm tặc chặt phá nằm ở khu vực biên giới huyện A Lưới (Thừa Thiên- Huế), gần Quốc lộ 49 và Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Nam Định đặt mục tiêu 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 khâu đột phá

Nam Định đặt mục tiêu 6 nhiệm vụ trọng tâm và 3 khâu đột phá

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Nam Định lần thứ XX nhiệm kỳ 2020 - 2025 sẽ diễn ra từ ngày 23 - 26/9/2020 tại Nhà văn hóa 3/2 (thành phố Nam Định).

Sẽ có bước chuyển lớn cho sản xuất lúa gạo hữu cơ

Sẽ có bước chuyển lớn cho sản xuất lúa gạo hữu cơ

Sản xuất lúa gạo đã, đang và sẽ có bước chuyển lớn theo hướng hữu cơ, bền vững, chất lượng nhằm phục vụ cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Một ngư dân tử vong do tai nạn trên biển

Một ngư dân tử vong do tai nạn trên biển

Bộ đội Biên phòng Quảng Bình đã tiếp nhận trường hợp ngư dân tử vong do tai nạn khi đang khai thác hải sản trên biển…