Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Bình yên nơi đầu nguồn con nước

Thứ Sáu 29/11/2019 , 08:55 (GMT+7)

Dưới sườn đông dãy núi Tam Đảo, ở giữa ngọn núi cao nhất nổi lên màu xanh thẳm của hồ Gò Miếu thơ mộng.

Dãy Tam Đảo hùng vĩ, linh thiêng đã tạo ra muôn vàn kỳ tích danh thắng xen cùng huyền sử. 
 

Sự tích một hồ nước

Hơn 2 thập kỷ trôi qua, kể từ khi Vai Miếu được xây dựng thành hồ Gò Miếu với một tổ công tác đặc biệt chăm lo an nguy cho công trình thì ngoài vai trò của một công trình thủy nông lớn, hồ còn là một danh thắng, một trong những điểm đến hấp dẫn của du khách khắp mọi miền đất nước.

08-53-53_4
Hồ Gò Miếu được ví như một cái máng khổng lồ để chứa nước từ hàng chục con suối, dòng thác chảy từ đỉnh Tam Đảo xuống

Ở vị trí này, từ rất xa xưa nhân dân trong vùng đã đắp một con đập gọi là Vai Miếu để lấy nước tưới ruộng. Từ "vai" theo tiếng địa phương là phai (hay đập). Vai Miếu là cái vai bên cạnh cái miếu thờ thần. Quả đồi có ngôi miếu gọi là Gò Miếu.

Hồ Gò Miếu được ví như một cái máng khổng lồ để chứa nước từ hàng chục con suối, dòng thác chảy từ đỉnh Tam Đảo xuống. Nước hồ bốn mùa đều trong xanh như một bức tranh thủy mặc tuyệt sắc. Chả vậy mà ở đầu nguồn, nơi tụ hợp của 9 dòng chảy nhỏ có tích lại một vùng nước xanh thẳm, bằng lặng là nơi tiên nữ từ trời xuống tắm mát, vui đùa.

Đi sâu vào lòng hồ, khi dòng suối lớn ở vị trí hẹp lại là lớp lớp những khối đá bằng phẳng khổng lồ soi mình bên thác trắng. Có một hòn đá to như cả ngôi nhà cao tầng nằm chênh vênh bên thác nước được dân làng gọi là nồi bánh chưng. Sự tích được người già bản địa kể rang, xưa kia vùng đất Ký Phú nghèo lắm, nhưng Tết đến mọi nhà vẫn gói bánh chưng để thờ Tết và vui xuân.

Vị thần ở Ký Phú có một cái nồi đồng lớn để ở đáy vực, ai muốn mượn về luộc bánh cứ việc đến khấn là nồi nổi lên, luộc xong bánh phải mang trả nồi và để vào trong nồi một cái bánh gọi là lễ tạ, cứ thế thỏa thuận giữa thần và người, dân trong vùng không ai phải lo nồi luộc bánh ngày Tết.

Thế rồi trong vùng có một lão nhà giàu nhưng tham lam keo kiệt khi đem trả nồi đã đặt vào trong một chiếc bánh gói bằng đất. Từ đó nồi đồng lặn mất, cầu khấn mãi cũng không nổi lên. Năm ấy, lũ lụt liên miên, dân làng phải xám hối, cầu xin mãi, thần linh thương tình cho ngăn dòng lũ bằng một tảng đá khổng lồ hình cái nồi, như lời răn dạy từ ngàn xưa vọng về.
 

Hồ cao nhất, sâu nhất Thái Nguyên

Chuyện sử được minh chứng bằng một đền thờ tên là đền Gò Miếu nằm ngay bên cạnh chân công trình, sát với trụ sở của Cụm khai thác thủy lợi đầu mối hồ Gò Miếu.

Đưa chúng tôi từ tỉnh lộ 261 vào thăm công trình, ông Nguyễn Xuân Thiêm (Trưởng phòng Quản lý nước và công trình - Công ty TNHH một thành viên Khai thác thủy lợi Thái Nguyên) cho hay, con đường dốc, dài gần 2km đến chân đập với 2 bên là những thửa ruộng bậc thang có bờ kè đá chính là dấu tích của dòng chảy và những trận lũ trước đây.

08-53-53_5
Công trình thủy lợi hồ Gò Miếu với vị thế cao nhất, sâu nhất trong các hồ chứa nước lớn của tỉnh Thái Nguyên.

Dãy Tam Đảo dựng đứng nhiều khi tạo những rãnh áp thấp, vùng tiểu khí hậu thường xảy ra những cơn mưa lớn, những trận lũ bất thường hoặc lốc xoáy mà người dân thường gọi là bão bò đen. Bão quần tụ nếu được nhận diện thì còn biết đường mà chạy nhưng mỗi khi nghe trên đỉnh non có tiếng reo, tiếng hú thì rất có thể mưa nguồn đã tạo lũ ống, lũ quét, nước đang lao về, dân hò nhau chạy đến nơi an toàn.

Vai Miếu trước đây chỉ phục vụ người dân một vài xóm bản ven suối. Nhận thấy tiềm năng thủy lớn tại đây, những năm cuối cùng của thế kỷ 20, Nhà nước đã bỏ ra gần 40 tỷ đồng để xây dựng đập hồ phục vụ sản xuất nông nghiệp. Với diện tích lưu vực lên tới 17km2, trữ lượng trên 5 triệu m3 nước, hồ Gò Miếu cung cấp nước tưới cho gần 1.000ha cây trồng thuộc 4 xã của huyện Đại Từ là Ký Phú, Cát Nê, Văn Yên và xã Vạn Thọ.

Nhiều người kể lại, năm 1998, tỉnh Thái Nguyên tổ chức khánh thành công trình. Có một nghi lễ về việc hoàn công, lúc ấy, trời giông bão giật nổi lên nhưng chỉ vài phút sau khi mà nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên ông Mai Phúc Toàn cùng các cán bộ tiến hành cắt băng thì trời quang mây tạnh. Cũng như một sự linh ứng, đồng tình của Thần tiên với con người trần thế.
 

Với chiều cao đỉnh đập lên tới 29,8 mét, hồ Gò Miếu là hồ cao nhất của tỉnh Thái Nguyên hiện nay. Cùng với đập chính, hồ còn có 137 các công trình phụ trợ như tràn xả lũ, cống lấy nước, hệ thống kênh chính hữu dài 2,6 km, kênh chính tả dài 1,8 km và kênh cấp II dài hơn 10 km.

Chăm lo, bảo vệ an toàn hồ

Nữ nhân viên Trần Ngọc Như công tác tại cụm khai thác thủy lợi đầu mối hồ Gò Miếu cho biết, hồ ở trên cao không khác gì một quả bom nước khổng lồ.

Mặt khác, diễn biến thời tiết vô cùng phức tạp trên khu vực đỉnh núi Tam Đảo nên nhiệm vụ bảo vệ an toàn hồ đập được thực hiện theo ca kíp với chế độ 24/24 giờ/năm.

Những buổi mưa ròng, những đêm trực lũ, phải chạy ngược dốc lên mặt đập hay phóng xe máy gần 1,5km đến tràn xả lũ, theo cạnh cô gái trẻ lúc nào cũng có chú chó Malinois trung thành. Như bảo, chú chó hộ vệ như người bạn đồng hành, giúp em cảm thấy yên tâm nhiều hơn khi làm nhiệm vụ.

Chị Trần Thị Hương, một nhân viên khác của cụm khai thác thủy lợi đầu mối hồ Gò Miếu kể, có nhiều hôm trời nắng chang chang nhưng những người đi rừng hái chè lại chạy thục mạng ra ngoài báo hiệu có lũ.

Tức thì 100% quân số của cụm tất thảy ứng trực. Lũ về, lúc 3,4 giờ chiều, mực nước còn cách mặt đập 4 mét nhưng chỉ đến 7 giờ tối, mực nước có khi chỉ còn nửa mét.

08-53-53_1
Ở nơi linh thiêng, sơn cùng thủy tận, chú chó hộ vệ giúp cán bộ khai thác công trình thủy lợi yên lòng hơn khi làm nhiệm vụ.

Các mệnh lệnh phối kết hợp xử lý phải kịp thời, đảm bảo tuyệt đối an toàn. Chính vì vậy mà mọi diễn biến thời tiết khu vực thượng nguồn, cũng như các vùng phụ cận liên tục được theo dõi, cập nhật để sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống có thể xảy ra.

Bà Phạm Thị Hải Yến, cụm trưởng cụm khai thác thủy lợi hồ Gò Miếu cho biết, ngoài đập chính, cụm còm quản lý 4 đập phụ, gồm đập Vai Cái, Vực Cảnh (xã Văn Yên), đập Vai Say (xã Vạn Thọ), đập Vai Làng (xã Cát Nê). Phối hợp với các địa phương hưởng lợi từ công trình, cụm trực tiếp tổ chức điều hành mọi hoạt động của lực lượng ứng cứu khi công trình có sự cố.

Đó là ra lệnh báo động, lệnh huy động lực lượng, tập trung vật tư, phương tiện, lệnh sơ tán dân ra khỏi hạ lưu công trình, đồng thời, lập biên bản giữ người và phương tiện, tang vật có hành vi phá hoại công trình hoặc không thi hành lệnh điều động ứng cứu công trình. Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn huyện sẽ chi viện lực lượng, vật tư phương tiện trong trường hợp có sự cố lớn xảy ra.

08-53-53_2
Vận hành, điều tiết thủy lợi tại hồ Gò Miếu.
"Hiện tại, hồ Gò Miếu đang được khai thác giá trị rất lớn về du lịch, nuôi trồng thủy sản, tuy nhiên nhiệm vụ được ưu tiên lớn nhất vẫn điều tiết nước cho hồ Núi Cốc, tích nước đảm bảo phục vụ sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, việc bảo vệ an toàn hồ Gò Miếu đã và sẽ tiếp tục là trọng  trách lớn lao đối với mỗi cán bộ, nhân viên của cụm đầu mối tại đây", bà Phạm Thị Hải Yến, cụm trưởng cụm khai thác thủy lợi hồ Gò Miếu nói.

Khoảng 1.700 hồ chứa có nguy cơ mất an toàn

Khoảng 1.700 hồ chứa có nguy cơ mất an toàn

Khoa học - Công nghệ 10/07/2020 - 09:04

Trong đó khoảng 500 hồ có nguồn kinh phí sửa chữa và nâng cấp, còn lại 1.200 hồ vẫn chưa có nguồn vốn.

Cần cải thiện chất lượng giống thanh long vàng

Cần cải thiện chất lượng giống thanh long vàng

Khoa học - Công nghệ 10/07/2020 - 06:01

Mô hình trồng thanh long vỏ vàng ruột trắng của anh Lê Huy Bình, 42 tuổi, ở ấp Hòa Phú, xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang cho hiệu quả kinh tế cao.

Cần giám sát nguồn nước xả thải trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch

Cần giám sát nguồn nước xả thải trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch

Khoa học - Công nghệ 09/07/2020 - 17:02

Đây là khuyến cáo của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên tại bản tin ngày 9/7 về giám sát chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch.

Phục hồi vườn cây ăn trái sau hạn mặn

Phục hồi vườn cây ăn trái sau hạn mặn

Khoa học - Công nghệ 09/07/2020 - 10:03

Sau hạn mặn nhà vườn phải cần quan tâm các yếu tố quan trọng như: Rửa mặn, phục hồi bộ rễ, hỗ trợ bộ lá phát triển, hoàn thiện bộ rễ và bộ lá.

Lũ đầu vụ ít có khả năng ảnh hưởng tới vụ Hè Thu và Thu Đông

Lũ đầu vụ ít có khả năng ảnh hưởng tới vụ Hè Thu và Thu Đông

Khoa học - Công nghệ 06/07/2020 - 11:11

Dự báo cuối tháng 7, mực nước lũ đầu vụ ở Đồng bằng sông Cửu Long không cao, nên lúa Hè Thu và Thu Đông ít có khả năng bị ảnh hưởng.

Độ mặn trên hệ thống thủy lợi An Trạch giảm

Độ mặn trên hệ thống thủy lợi An Trạch giảm

Khoa học - Công nghệ 03/07/2020 - 06:10

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên tại bản tin dự báo chất lượng nước ngày 2/7.

'Nhà khoa học' chân đất lai tạo 50 giống lúa… chỉ để tặng Nhà nước

'Nhà khoa học' chân đất lai tạo 50 giống lúa… chỉ để tặng Nhà nước3

Khoa học - Công nghệ 01/07/2020 - 09:05

Ông là Hoa Sĩ Hiền, 52 tuổi, đã dành 20 năm trời để nghiên cứu lai tạo ra 50 giống lúa. Ông cho biết, cuối đời sẽ hiến tặng hết cho Nhà nước.

Syngenta cam kết phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam

Syngenta cam kết phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam

Khoa học - Công nghệ 01/07/2020 - 06:01

Ông Nguyễn Minh Hợi ở Di Linh, Lâm Đồng vẫn nhớ như in những kỹ thuật, kinh nghiệm học hỏi được từ các chuyên gia nông nghiệp Syngenta Việt Nam.

Chi cục Thú y vùng II – lá cờ đầu của ngành Thú y Việt Nam

Chi cục Thú y vùng II – lá cờ đầu của ngành Thú y Việt Nam

Khoa học - Công nghệ 29/06/2020 - 12:00

Chi cục Thú y vùng II (Cục Thú y) không ngừng phấn đấu vươn lên, đồng hành và phát triển cùng ngành Thú y Việt Nam.

Hòa Bình: Nhiều hợp tác xã áp dụng tưới tiết kiệm ứng phó hạn hán

Hòa Bình: Nhiều hợp tác xã áp dụng tưới tiết kiệm ứng phó hạn hán

Khoa học - Công nghệ 28/06/2020 - 09:40

Hòa Bình được xem là một trong những địa phương tiên phong trong ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước vào sản xuất, bước đầu đưa lại hiệu quả kinh tế cho nông dân.

Chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch khá tốt

Chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch khá tốt

Khoa học - Công nghệ 26/06/2020 - 05:30

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên về giám sát chất lượng nước hồ Tả Trạch phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đẩy mạnh việc phát triển tài sản trí tuệ trong nông nghiệp

Đẩy mạnh việc phát triển tài sản trí tuệ trong nông nghiệp

Khoa học - Công nghệ 20/06/2020 - 07:51

Theo đánh giá của Viện Khoa học sở hữu trí tuệ (KHSHTT), công tác quản trị tài sản trí tuệ tại Việt Nam vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
'Thông tắc' một số thị trường xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi

'Thông tắc' một số thị trường xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi

Việt Nam đã chấp thuận cho 24 quốc gia được phép xuất khẩu thịt và sản phẩm thịt gia súc, gia cầm vào Việt Nam.

Về xóm núi xem thụ phấn na

Về xóm núi xem thụ phấn na

Là xã miền núi cửa ngõ của huyện vùng cao Võ Nhai (tỉnh Thái Nguyên), năm 2011 La Hiên được chọn làm 3 xã điểm về xây dựng nông thôn mới của huyện.