Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp
Báo Nông Nghiệp

Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Giai thoại miền đất Võ: Võ tuồng đả cọp

Thứ Hai 10/08/2015 , 06:15 (GMT+7)

Dòng chảy võ thuật ở Bình Định theo thời gian đi qua nhiều thế hệ, ngoài để lại những thành tựu vang lừng, còn lắng đọng làm nên lớp trầm tích với bao giai thoại về những người con kiệt xuất của miền đất võ.

Ngoài có bề dày về võ thuật cổ truyền, Bình Định còn được mệnh danh là cái nôi của nghệ thuật tuồng (hát bội). Hai loại hình nghệ thuật tưởng như chẳng liên quan gì đến nhau nhưng lại tương tác với nhau rất lớn. Bởi, ai muốn vào nghề hát bội, dẫu có “mã mề” đẹp, giọng hát tốt mà không biết võ thì kể như… bỏ.

Võ trong tuồng

Nói về chuyện võ trong tuồng, NSƯT Nguyễn Gia Thiện, Phó GĐ phụ trách Nhà hát tuồng Đào Tấn (Bình Định), cho biết ở Bình Định, võ thuật thâm nhập sâu vào đời sống của người dân, từ làng quê đến thành phố, thậm chí còn tác động nhiều đến các loại hình nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật tuồng.

Nghệ thuật hát tuồng ở Bình Định chủ yếu xoay quanh các đề tài về quốc quân, tôi trung gặp nạn, giết gian thần…

Mà trong những đề tài này phải có nhân vật anh hùng để trừ quan, diệt bạo. Và, muốn nhập vai các nhân vật anh hùng thì không thể không biết võ thuật, không biết sử dụng binh khí...

Bởi thế, trong giới hát tuồng ở miền Trung có câu rằng: “Bình Định hát tuồng võ, Quảng Nam hát tuồng văn”. Do đó, Nhà hát tuồng Đào Tấn phải mời các võ sư về dạy võ cho các diễn viên.

Thưở sinh thời, nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Liễn thường kể chuyện này: Năm ấy, Học bộ đình của cụ Đào Tấn ở Nghệ An tuyển dụng thêm diễn viên nhằm bổ sung cho gánh hát của mình.

Trong số các ứng viên lọt vào “mắt xanh” của cụ Đào, có một chàng ngoại hình đạt điểm, sắc diện khôi ngô, giọng hát thì vừa ngọt ngào, vừa có âm vực cao… rất lý tưởng để tuyển dụng.

Thế nhưng khi diễn xuất thì chàng trai này bộc lộ điểm yếu: Tay chân vụng về, cầm thương cầm giáo lóng ngóng như người Tây cầm cuốc.

Cụ Đào hỏi: “Xưa nay con có học được chút ít võ nghệ nào không?”. Chàng trai thú thật: “Bẩm cụ, con chưa hề học võ”.

Cụ Đào nói: “Đáng tiếc, con hội đủ nhiều ưu thế trong hát tuồng, chỉ thiếu là chưa học võ. Vậy cho con lui về nhà nửa năm, thời gian này con phải tìm thầy học võ, đặc biệt học nhiều về môn sử dụng binh khí rồi trở lại đây”.

Theo NSND Xuân Hợi, thời kháng chiến chống Mỹ trở về trước, các diễn viên tuồng ở Bình Định rất giỏi võ, có thể kể như các nghệ sĩ Hề Công, Bá Cảnh, vợ chồng NSƯT Hoàng Chinh - Hồng Thu…

14-09-09_1
Cảnh diễn võ trong hát tuồng

Nghệ sĩ giỏi võ khi diễn không chỉ có được vũ đạo đẹp trên sân khấu, làm hài lòng khán giả mà khi gặp sự cố bất trắc khi đi diễn ra còn có thể áp dụng để cứu thân, cứu mạng bạn diễn.

Đả cọp bằng cây dù

NSND Xuân Hợi kể: Cha của nghệ sĩ Hồng Thu (vợ của NSƯT Hoàng Chinh) là nghệ sĩ Hà Quang, trong làng nghệ thuật thường gọi ông là Thập Có. Nghệ sĩ Thập Có vốn là diễn viên của Học bộ đình Vinh Thạnh của cụ Đào Tấn, nức tiếng giỏi giang võ nghệ.

Có lần nghệ sĩ Thập Có dẫn đoàn tuồng của mình đi biểu diễn về, ngang qua Truông Bà Đờn nằm trên QL 19 thuộc địa bàn phường Nhơn Hòa (TX An Nhơn, Bình Định), khi ấy còn là vùng núi hoang vắng, thú dữ thường tập trung về ở.

Khi đoàn hát đi ngang qua Truông Bà Đờn trời đã khuya khoắt, bỗng dưng có ông Cọp từ trên núi nhảy xuống, chặn đường anh em trong đoàn hát đang dắt díu nhau đi bộ về nhà.

Nghệ sĩ Thập Có đi trước dẫn đầu nên là người đầu tiên nhìn thấy ông Cọp, ông ra dấu cho anh em dừng lại rồi ngồi thụp xuống, nói vẻ cầu xin: “Con xin thầy, con ngồi xuống đây để thầy ăn cho rồi, nhưng xin thầy tha mạng cho bạn diễn của con” (ngày xưa dân học võ gọi cọp bằng thầy).

Khi nghệ sĩ Thập Có vừa ngồi xuống thì ông cọp bung chân nhảy vào vồ ngay. Nhanh như điện, nghệ sĩ Thập Có dùng cây dù trên tay đâm thẳng vào hạ bộ ông cọp.

Đau như bị thiến, ông cọp quên ngay con mồi ngon đang ngồi trên đường, chạy thục mạng lên núi, cả đoàn thoát nạn.

Sau vụ đả cọp, nghệ sĩ Thập Có được giới hát tuồng biết đến như một kỳ nhân, võ nghệ của ông cũng được truyền lại cho những lớp nghệ sĩ hậu duệ.

Nghệ sĩ Hồng Thu cũng thừa hưởng được ở người cha tài hoa những ngón võ gia truyền.

“Võ thuật trong đời sống khi vào tuồng Bình Định đã hóa thành một loại hình nghệ thuật, nghệ thuật múa tuồng, hay còn gọi là vũ đạo. Các bài quyền, thập bát ban binh khí của võ cổ truyền Bình Định đều được các nghệ sĩ tuồng, kể cả vai chính diện lẫn phản diện thể hiện khi lên sân khấu”, NSƯT Nguyễn Gia Thiện, Phó GĐ Nhà hát tuồng Đào Tấn, nói.

Anh Hoàng Việt, nguyên là diễn viên Nhà hát tuồng Đào Tấn, hiện công tác tại Trung tâm Văn hóa TP Quy Nhơn, con trai của NSƯT Hoàng Chinh và Hồng Thu, kể: “Không chỉ học võ của ông ngoại, rảnh rỗi, mẹ tôi còn tìm đến thầy Hương Kiểm Lài, một võ sư danh tiếng thời đó ở xã Nhơn Phúc (TX An Nhơn) để học thêm.

Sau này, khi đào tạo diễn viên, ba mẹ tôi rất nghiêm khắc và cũng yêu cầu học trò phải học võ. Như tôi và NSND Xuân Hợi đều là học trò của ba mẹ tôi”.

Trong giới hát tuồng ở Bình Định còn lưu truyền câu chuyện “Mỹ nhân chống sàm sỡ” của nghệ sĩ Hồng Thu.

Chuyện rằng, hồi trẻ, diễn viên Hồng Thu nhan sắc rất mặn mà nên mỗi khi biểu diễn đều “hút hồn” khán giả thanh niên. Dân ở nhiều làng quê còn đồ rằng, có nhiều chàng chẳng biết gì về hát tuồng cũng đi xem, chỉ để ngắm diễn viên Hồng Thu.

Trai quê thấy gái đẹp hay trêu chọc. Lần nọ, khi Hồng Thu đang đóng vai Phương Cơ giả trong vở “Tam nữ đồ vương” trên sân khấu, thì đám thanh niên trong làng thách đố nhau ai sàm sỡ được bà sẽ thắng cược.

Anh chàng bặm trợn, liều mạng nhất trong nhóm lẻn ra sau cánh gà rồi bất ngờ lao ra sân khấu, xông thẳng vào nghệ sĩ Hồng Thu. Khi chàng trai này vừa ra tay “sàm sỡ” thì Hồng Thu đã nhanh tay dùng đòn “lau” gạt ra, rồi dùng một thế võ khóa tay chàng trai lại.

Càng vùng vẫy, tay càng bị khóa chặt, sau đó mũi của kẻ sàm sỡ kia lập tức bị “ăn trầu” bởi một cú đấm chí mạng của nữ nghệ sĩ. Để răn đe thêm, nghệ sĩ Hồng Thu tung cước đá văng nhân vật sàm sỡ kia văng khỏi sân khấu.

Sự việc diễn ra quá nhanh nên khán giả bên dưới chưa kịp hiểu chuyện gì, nhưng cũng vỗ tay tán thưởng nhiệt liệt.

Sau lần đó, danh tiếng nghệ sĩ Hồng Thu xinh đẹp, giỏi võ vang lừng khắp Bình Định. Nhiều thanh niên nhìn người đẹp biểu diễn trên sân khấu mê lắm, nhưng không còn dám manh động, chỉ dám “kính nhi viễn chi”.

'Nhà khoa học' chân đất lai tạo 50 giống lúa… chỉ để tặng Nhà nước

'Nhà khoa học' chân đất lai tạo 50 giống lúa… chỉ để tặng Nhà nước3

Khoa học - Công nghệ 01/07/2020 - 09:05

Ông là Hoa Sĩ Hiền, 52 tuổi, đã dành 20 năm trời để nghiên cứu lai tạo ra 50 giống lúa. Ông cho biết, cuối đời sẽ hiến tặng hết cho Nhà nước.

Syngenta cam kết phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam

Syngenta cam kết phát triển nông nghiệp bền vững tại Việt Nam

Khoa học - Công nghệ 01/07/2020 - 06:01

Ông Nguyễn Minh Hợi ở Di Linh, Lâm Đồng vẫn nhớ như in những kỹ thuật, kinh nghiệm học hỏi được từ các chuyên gia nông nghiệp Syngenta Việt Nam.

Chi cục Thú y vùng II – lá cờ đầu của ngành Thú y Việt Nam

Chi cục Thú y vùng II – lá cờ đầu của ngành Thú y Việt Nam

Khoa học - Công nghệ 29/06/2020 - 12:00

Chi cục Thú y vùng II (Cục Thú y) không ngừng phấn đấu vươn lên, đồng hành và phát triển cùng ngành Thú y Việt Nam.

Hòa Bình: Nhiều hợp tác xã áp dụng tưới tiết kiệm ứng phó hạn hán

Hòa Bình: Nhiều hợp tác xã áp dụng tưới tiết kiệm ứng phó hạn hán

Khoa học - Công nghệ 28/06/2020 - 09:40

Hòa Bình được xem là một trong những địa phương tiên phong trong ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước vào sản xuất, bước đầu đưa lại hiệu quả kinh tế cho nông dân.

Chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch khá tốt

Chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch khá tốt

Khoa học - Công nghệ 26/06/2020 - 05:30

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên về giám sát chất lượng nước hồ Tả Trạch phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đẩy mạnh việc phát triển tài sản trí tuệ trong nông nghiệp

Đẩy mạnh việc phát triển tài sản trí tuệ trong nông nghiệp

Khoa học - Công nghệ 20/06/2020 - 07:51

Theo đánh giá của Viện Khoa học sở hữu trí tuệ (KHSHTT), công tác quản trị tài sản trí tuệ tại Việt Nam vẫn chưa được quan tâm đúng mức.

Chất lượng nước trên hệ thống Tả Trạch đảm bảo phục vụ sản xuất nông nghiệp

Chất lượng nước trên hệ thống Tả Trạch đảm bảo phục vụ sản xuất nông nghiệp

Khoa học - Công nghệ 18/06/2020 - 16:08

Đây là nhận định của Viện Khoa học Thủy lợi miền Trung và Tây Nguyên tại bản tin ngày 18/6 về giám sát chất lượng nước trên hệ thống thủy lợi Tả Trạch.

Dùng súng bắn bong bóng xà phòng để thụ phấn hoa

Dùng súng bắn bong bóng xà phòng để thụ phấn hoa

Khoa học - Công nghệ 18/06/2020 - 09:48

Khi loài ong đang trước nguy cơ suy giảm vì biến đổi khí hậu , thuốc trừ sâu thì ý tưởng mới để thụ phấn cho cây này có thể giải cứu thế giới.

Mô hình nông nghiệp công nghệ cao vào trường học

Mô hình nông nghiệp công nghệ cao vào trường học

Khoa học - Công nghệ 17/06/2020 - 10:10

Một số trường học tại Lào Cai đưa mô hình nông nghiệp công nghệ cao để các em học sinh có thể tiếp cận ngay khi còn ngồi ghế nhà trường.

Không lo hạn hán, thiếu nước vụ Hè Thu, vụ Mùa ở Đông Nam bộ

Không lo hạn hán, thiếu nước vụ Hè Thu, vụ Mùa ở Đông Nam bộ

Khoa học - Công nghệ 16/06/2020 - 08:46

Đông Nam bộ đã vào mùa mưa, cộng với dung tích trữ các hồ chứa thủy lợi hiện nay, vụ Hè Thu và vụ Mùa 2020 sẽ không bị hạn hán, thiếu nước.

Tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn

Tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cây trồng cạn

Khoa học - Công nghệ 16/06/2020 - 08:44

Tại Nam Định, áp dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước vào trồng trọt, nhất là cho cây trồng trên cạn đã đem lại nhiều ưu điểm, hiệu quả cao cho người dân.

Phun thuốc bảo vệ thực vật trên cây xoài bằng thiết bị bay không người lái

Phun thuốc bảo vệ thực vật trên cây xoài bằng thiết bị bay không người lái

Khoa học - Công nghệ 15/06/2020 - 15:36

Mô hình phun thuốc BVTV trên cây xoài bằng thiết bị không người lái giúp nông dân giảm chi phí đầu tư, tiết kiệm thời gian, nước và bảo vệ sức khỏe…

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Duyên nghiệp thầy Quang

Duyên nghiệp thầy Quang

Sắp ngưỡng thất thập nhưng thày giáo Trần Đình Quang, nguyên giảng viên Đại học Nông lâm Thái Nguyên vẫn chưa trút bỏ, thoát khỏi duyên nghiệp nhà nông.

'Kinh doanh giống cây độc, lạ là vi phạm pháp luật'

'Kinh doanh giống cây độc, lạ là vi phạm pháp luật'

Cục Trồng trọt (Bộ NN-PTNT) khẳng định, những giống cây độc, lạ bán tràn lan hiện nay hoàn toàn không nằm trong danh mục được sản xuất, kinh doanh chúng là vi phạm pháp luật.