Đường dây nóng : 091.352.8198

Tìm hiểu về lỗ đen vũ trụ

Khái niệm lỗ đen trở thành thông dụng vì từ đó ánh sáng không lọt được ra ngoài, nhưng thực ra lí thuyết về lỗ đen không nói về một loại "lỗ" nào mà nghiên cứu về những vùng mà không có gì có thể lọt ra được.

Tin bài khác

* Xin cho biết rõ hơn về cái gọi là lỗ đen trong vũ trụ?

Trần Văn Tuấn, Mỹ Lộc, Nam Định

Lỗ đen hay hố đen (black hole) là một vùng trong không gian có trường hấp dẫn lớn đến mức lực hấp dẫn của nó không để cho bất cứ một dạng vật chất nào, kể cả ánh sáng thoát ra khỏi mặt biên (chân trời sự kiện) của nó, trừ khả năng thất thoát vật chất khỏi lỗ đen nhờ hiệu ứng đường hầm lượng tử.

Vật chất muốn thoát khỏi lỗ đen phải có vận tốc thoát lớn hơn vận tốc ánh sáng trong chân không, mà điều đó không thể xảy ra trong khuôn khổ của lý thuyết tương đối, ở đó vận tốc ánh sáng trong chân không là vận tốc giới hạn lớn nhất có thể đạt được của mọi dạng vật chất.

Khái niệm lỗ đen trở thành thông dụng vì từ đó ánh sáng không lọt được ra ngoài, nhưng thực ra lí thuyết về lỗ đen không nói về một loại "lỗ" nào mà nghiên cứu về những vùng mà không có gì có thể lọt ra được.

Lỗ đen không biểu hiện như những ngôi sao sáng bình thường, mà chúng chỉ được quan sát gián tiếp qua sự tương tác trường hấp dẫn của lỗ đen đối với không gian xung quanh.

Lý thuyết về lỗ đen là một trong những lý thuyết vật lí hiếm hoi, bao trùm mọi thang đo khoảng cách, từ kích thước cực nhỏ (thang Planck) đến các khoảng cách vũ trụ rất lớn, nhờ đó nó có thể kiểm chứng cùng lúc cả thuyết lượng tử lẫn thuyết tương đối. Sự tồn tại của lỗ đen được dự đoán bởi lý thuyết tương đối rộng.

Theo mô hình thuyết tương đối rộng cổ điển, không một vật chất hay thông tin nào có thể thoát ra khỏi lỗ đen để tới tầm quan sát bên ngoài được. Tuy nhiên, các hiệu ứng của cơ học lượng tử, không có trong thuyết tương đối rộng cổ điển, có thể cho phép vật chất và năng lượng bức xạ ra khỏi lỗ đen.

Một số lý thuyết cho rằng, bản chất tự nhiên của bức xạ không phụ thuộc vào những thứ đã rơi vào trong lỗ đen trong quá khứ, nói cách khác lỗ đen xóa sạch mọi thông tin quá khứ, hiện tượng này được gọi là nghịch lý thông tin lỗ đen. Nghịch lý này dần bị các lý thuyết mới đây loại bỏ và cho rằng thông tin vẫn được bảo toàn trong lỗ đen.

Từ năm 1964, khi ngôi sao "tàng hình" Cygnus X-1 của một hệ sao đôi nằm trong chòm sao Thiên Nga được coi là chòm sao đầu tiên, chứng minh cho sự tồn tại của lỗ đen, các lỗ đen khác không chỉ được phát hiện trong Ngân hà mà còn ở nhiều thiên thể khác.

Lỗ đen không chỉ là những "xác chết" của những sao có khối lượng lớn, khi chúng bùng nổ thành các siêu tân tinh trong phạm vi các thiên hà, mà hiện nay nhiều ý kiến cho rằng, tất cả các Thiên hà đều chứa một lỗ đen siêu lớn trong vùng nhân.

Nói cách khác thì lỗ đen là vùng không gian có trường hấp dẫn mạnh đến nỗi sức hút của nó không để bất cứ thứ gì thoát ra ngoài, kể cả ánh sáng.

Các nhà khoa học cho rằng một lỗ đen được hình thành sau khi một ngôi sao to và nặng nổ tung vào cuối đời. Những phần ngoài bắn vào không gian, nhưng lõi sao chết, không còn ánh sáng và nhiệt năng hỗ trợ, thì co lại rất nhanh.

Lực hấp dẫn của một ngôi sao chết được cho là hút tất cả vật chất còn lại vào tâm, ép chặt khiến nó trở nên nhỏ hơn và cực kỳ cô đặc. Một lỗ đen tí hon, chỉ bằng cái dấu chấm câu, có thể giữ một lượng vật chất đủ để tạo nên một quả núi.

Những lỗ đen khổng lồ, được cho là tồn tại ở tâm các Thiên hà, có thể chứa lượng vật chất bằng hàng chục triệu ngôi sao.

Share Facebook Share Google Share Twitter Share Zingme  
GS.NGND.NGUYỄN LÂN DŨNG
Bình luận Gửi phản hồi