Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Làng nghề độc đáo trên xứ chè

Miền cọ ATK Thái Nguyên có làng dệt mành

Thứ Hai 13/07/2020 , 06:10 (GMT+7)

Chiến khu Định Hóa hôm nay vẫn giữ được rừng cọ đồi chè. Nhiều sản phẩm từ cây cọ đã gắn bó với cuộc sống người miền núi như nón lá cọ, mành chiếu cọ...

Thày giáo Triệu Văn Quản - người đầu tiên đi học nghề và đưa nghề về làng Bầng cách đây hơn 30 năm. Ảnh: Đồng Văn Thưởng.

Thày giáo Triệu Văn Quản - người đầu tiên đi học nghề và đưa nghề về làng Bầng cách đây hơn 30 năm. Ảnh: Đồng Văn Thưởng.

“Sự tích” làng

Hiện, nghề làm mành cọ tại vẫn đang được duy trì, tạo ra công ăn việc làm chủ yếu cho nhiều lao động địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và gắn liền với chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới.

Từ UBND xã Đồng Thịnh, chúng tôi đi ngang qua vùng đất năm xưa quân và dân ta từng diễn tập để chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ chấn động địa cầu.  

Đây là mênh mang cánh đồng Sìn giả định vựa lúa Mường Thanh, kia là cây cầu Đèo Tọt soi mình trên dòng suối Đồng Thịnh như thể sông Nậm Rốm. Bên kia cây cầu là làng nghề mành cọ truyền thống thôn Làng Bầng, một trong những nghề khá độc đáo của địa phương.

Tại nhà thày giáo Triệu Văn Quản - người đầu tiên đi học nghề và đưa nghề về thôn cách đây hơn 30 năm, bắt đầu từ chuyện làng chuyện xã, 4 làng nghề dệt mành cọ truyền thống của 4 thôn nay ghép thành lại còn 2. Thôn Làng Bầng vừa được ghép với thôn Co Quân, tên mới vẫn là Làng Bầng, trên 120 hộ dân, nhà nào cũng có khung dệt.

Nói về cây cọ thì huyện Định Hóa đúng là xứ sở. Khắp huyện đâu đâu cũng thấy màu xanh của cọ. Cọ mọc thành rừng xanh phủ rợp những đồi chè. Cọ mọc thành đồi men theo những ruộng lúa. Cọ nhiều đến nỗi, người dân ở đây chẻ nõn cọ bắt cả chậu to đuông cọ.

Cây cọ ở Định Hóa được dùng vào nhiều việc. Trước đây thì  quả ỏm để ăn, nõn để nấu canh xương, lá lợp nhà, làm nón, thân cây dùng làm dui mè nhà.

Nay, cây cọ từ gốc tới ngọn đều ra tiền. Thân cây xẻ ra lát ốp nhà, làm đũa xuất khẩu, xương lá cũng xuất khẩu, cuống lá chẻ nan dệt mành, chiếu. Có những xã chỉ chuyên chặt lá cọ để lấy xương (gân lá) bán cho thương lái và chẻ nan bán cho làng dệt mành.

Nhà thầy giáo Quản cũng có đồi cọ 2ha nhưng cũng như các hộ khác trong làng nghề, đều phải mua nan chẻ sẵn chứ không có hơi sức đâu mà leo vào rừng chặt lá rồi tự chẻ nan.

Cụ Triệu Văn Quản năm nay đã 78 tuổi, dân làng cung kính gọi là thầy Quản bởi lẽ cụ vốn dĩ là giáo viên trường xã từ năm 1962 đến năm 1992 mới nghỉ hưu. Hơn nữa, cụ còn dạy nghề dệt mành cho cả xã này.

Cụ Quản hóm hỉnh kể, vì quá đói nên sinh nhiều con, chồng giáo viên, vợ làm ruộng nhưng đẻ những 8 đứa, lúc nào cũng đói, đói không ngủ được không biết làm gì cho mau đến sáng, thế là lại đẻ.

Năm 1990, cụ cùng vài người bạn được đi tham quan nhà máy dệt mành ngoài thị trấn, thấy cũng không khó lắm, nguyên liệu lại sẵn, dệt ra thì bán cho ngoại thương, mấy đứa con cũng phụ việc được, không đói nữa.

Thế là cụ giáo bèn học lỏm mô hình mấy cái khung dệt, về chặt cây đóng thành khung, xuống chợ Thái mua chỉ màu, rồi chặt cọ vót nan làm thử.

Chị Triệu Thị Thu, 46 tuổi, con gái của cụ nhớ lại, cái khung dệt đầu tiên thô sơ lắm, chỉ là 4 cái cột có giá để treo chỉ, phải 2 người cùng nhau làm mới dệt được. Đầu tiên bố tôi bảo tôi phụ giúp, làm 1 ngày là xong, cái mành nhẵn nhụi đẹp lắm, lại rất bền, nhà tôi dùng thay chiếu cả chục năm không hỏng.

Chị Thu lấy chồng ra thị trấn, không còn theo nghề làm mành cọ, nhưng cụ Quản và 2 người con trai vẫn duy trì nghề.

Nhà cụ chỉ có 1 khung cô cháu dâu tên là Triệu Thị Duyên, 29 tuổi, vừa chăm con nhỏ, vừa làm việc nhà, mỗi ngày tranh thủ dệt được trên dưới 20 chiếc. Duyên quê ở Bắc Kạn, lấy chồng về Làng Bầng mới làm quen với công việc này, chỉ học có nửa ngày đã thành thợ chính.

Mỗi nhà con trai cụ Quản có 2 khung, thuê người làm. Khung dệt của cha con cụ Quản được cho là hiện đại nhất làng vì đã cải tiến đến lần thứ ba rồi, nhưng trông vẫn quá thô sơ và đơn giản. Chỉ mấy đoạn thân cây, đoạn xích xe đạp hỏng, đều tự tay cụ đóng.

Cải tiến mới nhất của cụ là dùng 2 đoạn gỗ và 1 cái ròng rọc giúp cho người dệt chỉ cần dùng chân dập, trong khi các nhà vẫn đang sử dụng khung dệt phải kết hợp cả tay và chân. Sáng kiến này giúp rút ngắn thời gian hoàn thành dệt 1 chiếc từ 20 phút xuống còn 10-15 phút.

Bắt đầu từ cụ Quản, nhiều người đến học rồi theo nghề, coi như một nghề thu nhập kiếm cơm. Đến năm 2013, có 4 làng trong xã được công nhận là làng nghề truyền thống với hơn 120 lao động, mỗi năm bán trên 200 nghìn chiếc mành, doanh thu gần 7 tỷ đồng.

Nghề nay “nuôi” cảnh xưa

Dệt mành cọ đã trở thành một nghề 'kiếm cơm' ở Làng Bầng. Ảnh: Đồng Văn Thưởng.

Dệt mành cọ đã trở thành một nghề “kiếm cơm” ở Làng Bầng. Ảnh: Đồng Văn Thưởng.

Hộ được cho là giàu nhất thôn là nhà ông Bàng Xuân Thế, 52 tuổi, có đến 3 khung dệt.  Ông đã theo nghề làm mành được 10 năm nay, thuê 3 người làm quanh năm.

Ông Thế nói nghề không đòi hỏi vốn liếng, lại là công việc rất đơn thuần, không đòi hỏi sức lực sự khéo léo hay trình độ gì hết, trẻ con cũng làm được, ai vụng nhất cũng làm được, rảnh rỗi lúc nào làm lúc ấy.

Do thanh niên đi làm công ty hết nên chỉ thuê được các bà cưng cứng tuổi, lương theo sản phẩm, mỗi người thừa sức dệt 25-30 chiếc 1 ngày nhưng họ cứ làm túc tắc, mỗi tháng cũng được hơn 3 triệu/người.

Mỗi tháng nhà ông Thế xuất bán khoảng 2.000 chiếc mành tùy theo kích cỡ và chất lượng nan, giá từ 40 nghìn đến 80 nghìn đồng,  trừ chi phí còn lãi khoảng 15 nghìn đồng/chiếc. Từ khi bắt đầu làm đến nay chưa bao giờ bị ế, ngày nào cũng có xe đến làng lấy hàng.

Nhờ đầu tư máy móc, khung dệt, kinh tế gia đình ông Thế trở nên khá giả. Hàng ngày, công việc chính của ông là đến các xóm bản vùng cọ ở các xã lân cận để chọn mua nan.

Nan cũng dễ mua, loại xấu về phải vót lại thì 70 nghìn đồng/1.000 nan; loại đẹp thì 80 đến 90 nghìn đồng. Mành cọ dùng thay chiếu, làm mành che nắng mưa đều có độ bền cao, không mối mọt và là chất liệu thiên nhiên nên rất thoáng mát, sạch sẽ.

Ông Thế nói ở địa phương bây giờ nghề đang “nuôi” nghề. Như nghề dệt mành tạo công ăn việc làm cho nhiều hộ làm nan cọ. Đấy, mành cọ thì bán tại nhà nhưng nan cọ thì phải mất công đi mua đấy, họ làm ra đến đâu hết ngay đến đấy nên không chịu chở cho khách.

Nhiều hộ thu nhập tốt từ cây cọ, chỉ tính bán xương cọ và nan cọ, mỗi cây to một năm cũng được trên 200 nghìn đồng. Bây giờ không còn ai tự tay chẻ nan nữa, đã có máy móc “làm hộ” hết rồi nên công việc cũng không còn vất.

Người dân sống được nhờ đồi cọ nên sẽ giữ cọ chứ không phá bỏ để trồng keo hay các loại cây khác. Cọ là cây rừng bản địa, có sức sống mãnh liệt lắm, cứ chặt cây già là mọc cây non. Chắc chắn Khu di tích Quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa sẽ giữ được cảnh quan tươi đẹp “rừng che bộ đội rừng vây quân thù” như những năm xưa. Khách du lịch mỗi khi trở lại chiến khu vẫn sẽ được nếm món canh nõn cọ, xôi cọ dưới những hiên nhà được lá cọ xòe ô che nắng.

Quảng Trị: Gặt sớm, ăn chắc vụ hè thu

Quảng Trị: Gặt sớm, ăn chắc vụ hè thu

Trồng trọt 15/08/2020 - 10:08

Nông dân tại các xã của 2 huyện Triệu Phong và Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị đang khẩn trương thu hoạch lúa Hè Thu 2020.

Lào Cai: Trồng cà chua trái vụ trong nhà màng

Lào Cai: Trồng cà chua trái vụ trong nhà màng

Trồng trọt 14/08/2020 - 10:34

Mô hình trồng cà chua trái vụ trong nhà màng ở Sa Pa (Lào Cai) của gia đình chị Trần Thị Kim Phượng mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Nghệ An vào vụ đông sớm

Nghệ An vào vụ đông sớm

Trồng trọt 14/08/2020 - 09:33

Sở NN-PTNT tỉnh Nghệ An vừa triển khai Đề án sản xuất vụ Đông 2020. Theo đó, toàn tỉnh phấn đầu gieo trồng 37.635 ha cây trồng các loại, tập trung cây ngô và rau.

Ninh Thuận: Hỗ trợ giống mãng cầu Thái cho nông dân

Ninh Thuận: Hỗ trợ giống mãng cầu Thái cho nông dân

Trồng trọt 13/08/2020 - 14:15

23 hộ dân tại xã Phước Thái, Phước Vinh, huyện Ninh Phước và xã Phước Đại, Phước Chính, huyện Bác Ái (Ninh Thuận) vừa được giao giống mãng cầu Thái để trồng.

Cử nhân sinh học lên rừng trồng nấm

Cử nhân sinh học lên rừng trồng nấm

Trồng trọt 13/08/2020 - 08:36

Có công việc ổn định ở thành phố, nhưng anh Nguyễn Kim Bình, 45 tuổi, thôn Nam Phú, xã Nam Đà (Krông Nô, Đăk Nông) đã bỏ việc để lên rừng trồng nấm.

Măng tây xanh trên đất Trà Vinh

Măng tây xanh trên đất Trà Vinh

Trồng trọt 13/08/2020 - 07:28

Măng tây xanh thích nghi tốt trên vùng đất Trà Vinh, cho thu nhập ổn định từ 30-50 triệu đồng/ha/vụ.

Làm thế nào để tăng năng suất lúa?

Làm thế nào để tăng năng suất lúa?

Trồng trọt 12/08/2020 - 21:19

“Giá mà chú biết đến Đạm Cà Mau sớm hơn” – Chú Tắc rạng rỡ cười, chụp ảnh với ruộng lúa hè thu vàng óng và mượt mà, đang xào xạc reo ca trong gió...

Xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm vi sinh

Xử lý rơm rạ sau thu hoạch bằng chế phẩm vi sinh

Trồng trọt 12/08/2020 - 10:23

Vừa qua, Trung tâm Khuyến nông Hưng Yên đã tổ chức trình diễn mô hình: Sử dụng chế phẩm vi sinh Sumitri xử lý rơm rạ trên ruộng lúa sau thu hoạch.

Nghệ An: Xuống đồng sau 'cơn mưa vàng'

Nghệ An: Xuống đồng sau 'cơn mưa vàng'

Trồng trọt 12/08/2020 - 08:22

Hơn 2 tháng nắng hạn, tại Nghệ An, hàng ngàn ha cây trồng khô héo, hơn 10.000 ha lúa khô nẻ đất, trong đó 5.000 ha lúa cháy khô không còn khả năng khôi phục.

Hòa Bình: Liên kết trồng bắp cải trái vụ

Hòa Bình: Liên kết trồng bắp cải trái vụ

Trồng trọt 12/08/2020 - 07:21

Tháng 4/2020, Trung tâm Khuyến nông Hòa Bình triển khai mô hình liên kết trồng bắp cải trái vụ tại xã Thành Sơn, huyện Mai Châu với 40 hộ tham gia, quy mô 1,2ha.

Nghệ An: Trồng dưa lưới ngoài trời

Nghệ An: Trồng dưa lưới ngoài trời

Trồng trọt 11/08/2020 - 10:20

Dưa lưới được trồng trong nhà kính là mô hình đang phổ biến ở nhiều nơi. Nhưng dưa lưới trồng ngoài trời thì còn khá xa lạ.

Lâm Đồng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh

Lâm Đồng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh

Trồng trọt 11/08/2020 - 07:24

Ngành nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng đang phát triển mạnh mẽ theo hướng ứng dụng công nghệ cao với nhiều chương trình, dự án được triển khai thực hiện.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Giàu lên nhờ nuôi hươu sao

Giàu lên nhờ nuôi hươu sao

Sau khi xuất ngũ về địa phương nhiều cựu chiến binh của HTX Nuôi hươu Trọng Hùng Tân Hòa đã cùng nhau phát triển kinh tế từ nuôi hươu.

46.000 tỷ đồng hiện đại hóa hệ thống thủy nông

46.000 tỷ đồng hiện đại hóa hệ thống thủy nông

Từ nguồn vốn ODA 2,3 tỷ USD (tương đương khoảng 46.000 tỷ đồng), trong thập kỷ qua, Bộ NN-PTNT đã sử dụng hiệu quả để hiện đại hóa hệ thống thủy lợi.