Thứ tư, 24/04/2019 11:03 (GMT +7)

| Hotline: 0983.970.780

Liêm chính học thuật: Lạ vì 'Những điều lạ trong lịch sử Việt Nam'

Thứ Sáu 16/10/2015 , 07:30 (GMT+7)

Tác giả Trần Đình Ba không ghi chú thích là hành động phớt lờ tiền nhân và bỏ qua chữ “tín” trong nghiên cứu khoa học./ 'Cọp' trong sách nghiên cứu về cọp

Bộ sách “Những điều lạ trong lịch sử Việt Nam” của tác giả Trần Đình Ba, do NXB Văn hóa Thông tin, phát hành năm 2015, nằm trong loạt sách "Kể chuyện lịch sử Việt Nam" bao gồm 7 cuốn. 

Đó là "Những điều lạ thời Bắc thuộc", "Những điều lạ thời Ngô-Đinh-Tiền Lê"; "Những điều lạ thời Lý"; "Những điều lạ thời Trần"; "Những điều lạ thời Lê Sơ" và "Những điều lạ thời Lê Trung hưng".

Bước đầu có thể ghi nhận đây là một bộ sách giúp độc giả tiếp cận lịch sử Việt Nam qua những câu chuyện thú vị, kỳ lạ. Tuy nhiên, bên cạnh đó, bộ sách này vẫn còn những “điều lạ” mà chúng tôi thấy rằng cần phải có một vài ý kiến bàn thêm cho rõ.

Sử dụng thông tin, bài viết trên Internet

Ngay trong những trang đầu của cuốn sách "Những điều lạ thời Trần" (trang 9), chúng tôi không khỏi bất ngờ khi tác giả trích dẫn những thông tin trên trang web: http://www.vietnamgiapha.com khi viết về tiểu sử của Trần Lý.

Cũng tại trang đó, ngay đoạn kế tiếp tác giả đã sử dụng Bách khoa toàn thư mở Wikipedia khi nói về những người thuộc thế hệ đầu tiên của nhà Trần thường mang tên các loài cá.

Và cũng tiếp tục sử dụng thông tin từ Wikipedia, Bách khoa toàn thư mở, Trần Đình Ba đã sử dụng đồng tiền “Khai Thái nguyên bảo” để minh họa cho tiền “Đại Trị thông bảo” thời Dụ Tông (trang 216).

Ở đây cần phải nói rõ: Khai Thái là niên hiệu của vua Trần Minh Tông, từ 1324-1329. Vua Trần Minh Tông là cha của vua Trần Dụ Tông. Trần Đình Ba là thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử trung đại, biết Hán Nôm, mà lại để sai sót đáng tiếc này trong cuốn sách thì thật không hay chút nào.

18-07-37_nh-2
Sử dụng tiền Khai Thái để minh họa cho tiền Đại Trị

Từ một số ví dụ nêu trên, chúng tôi đặt câu hỏi: Wikipedia hay các trang web khác có thực sự đáng tin cậy? Thời đại công nghệ thông tin bùng nổ, tư liệu trên Internet thực sự dồi dào, tuy nhiên người nghiên cứu bất cứ lĩnh vực nào mà sử dụng tư liệu từ Internet đều phải hết sức cẩn trọng.

Càng phải cẩn trọng hơn đối với người nghiên cứu và viết sách về lịch sử. Điều này cho thấy tác giả Trần Đình Ba chưa chắt lọc thông tin. Việc dựa vào Internet để tìm kiếm luận cứ là vô cùng nguy hại, như con dao hai lưỡi.

Sử dụng, trích dẫn tư liệu mà không ghi nguồn gốc

Trong phần này chúng tôi có sử dụng tác phẩm "Đại Việt sử ký toàn thư" (Bản in Nội các quan bản, Mộc bản khắc năm Chính Hòa thứ 18 - 1697) bản in 4 tập, Ngô Đức Thọ dịch và chú thích, NXB Khoa học Xã hội, 1998 để làm tư liệu để đối chiếu với bộ sách của tác giả Trần Đình Ba.

Toàn bộ mục "Mẹ vợ không bằng vương pháp" (trang 31-32) trong bài "Hai vị con rể" trích từ cuốn "Những điều lạ thời Trần", tác giả đã chép theo "Đại Việt sử ký toàn thư" tập 2, trang 102 và 109.

Hay bài viết "Vì mối cừu thù chân không chạm đất" cũng trong sách "Những điều lạ thời Trần" trang 36-37, tác giả đã sử dụng hầu hết tư liệu trong "Đại Việt sử ký toàn thư" tập 2 (trang 89-90) nhưng lại không đề trích dẫn, hay chú thích.

Đáng chú ý nhất là các phần dịch thơ mà tác giả trích dẫn trong bộ sách này rất nhiều bài Trần Đình Ba không ghi người dịch, hay xuất xứ bài thơ. Chúng tôi xin dẫn một vài ví dụ dưới đây:

- Trong cuốn "Những điều lạ thời Lý" trang 97: Phần dịch thơ bài "Diên Hựu tự" của Huyền Quang thiền sư là do Nguyễn Huệ Chi dịch, tuy nhiên tác giả không ghi tên người dịch.

- Trong cuốn "Những điều lạ thời Trần" trang 153, tác giả Trần Đình Ba có trích dẫn một bài thơ mà Nguyễn Trung Ngạn tự khen mình, tuy nhiên phần dịch thơ mà tác giả Trần Đình Ba sử dụng lại giống y chang bản dịch trong "Đại Việt sử ký toàn thư" (trang 111, tập 2).

Nghiên cứu khoa học cần dựa trên những bằng chứng cụ thể, tư liệu chính xác và cần công phu khảo cứu kỹ càng, tỉ mỉ. Đặc biệt, cần tôn trọng công sức của tiền nhân, của những người đi trước.
Trong bộ sách "Những điều lạ trong lịch sử Việt Nam", tác giả Trần Đình Ba không ghi chú thích là hành động phớt lờ tiền nhân và bỏ qua chữ “tín” trong nghiên cứu khoa học.

Trang 72-76 tác giả cũng có trích dẫn ba bài thơ, một bài của sứ nhà Minh là Điển bạ Ngưu Lượng viếng vua Trần Dụ Tông; một bài thơ mà Trần Phủ làm để tiễn Ngưu Lượng về nước và một bài thơ mà Trần Phủ để lại cho em mình là Cung Tuyên Vương (sau này là vua Trần Nghệ Tông)… đều chép từ "Đại Việt sử ký toàn thư" (trang 146, 147 và 150, tập 2) mà tác giả lại không hề ghi tên người dịch, cũng như trích dẫn tư liệu liên quan đến tác phẩm.

Ngoài ra, còn những lỗi khác như:

- Trang 20 cuốn "Những điều lạ thời Trần" tác giả Trần Đình Ba có nhắc đến một đoạn trong thiên "Học nhi" sách "Luận ngữ": “Cha còn sống, con không được chuyên quyền”.

Chi tiết này là không chính xác vì câu trích dẫn trên chỉ là lời chú thích của Chu Hy cho câu “Phụ tại, quan kỳ chí” (Cha còn thì xét chí hướng) trong thiên "Học nhi" sách "Luận ngữ" mà thôi.

Có lẽ khi sử dụng thông tin này từ "Đại Việt sử ký toàn" thư Trần Đình Ba đã bỏ qua chữ “chú” mà các dịch giả trong "Đại Việt sử ký toàn thư" có chú thích.

- Trong cuốn "Những điều lạ thời Ngô Đinh Tiền Lê", để minh họa cho các chi tiết, dữ kiện liên quan đến thời kỳ Ngô - Đinh - Tiền Lê, tác giả đã sử dụng nhiều hình ảnh trong cuốn "Kỹ thuật của người An Nam" của Henri Oger – một công trình nghiên cứu về văn minh vật chất của vùng Hà Nội đầu thế kỷ XX, cách nhau gần 10 thế kỷ. Liệu có phù hợp chăng?

Nhà thơ Lương Minh Cừ ở phiên chợ huyện níu chân người cõng núi

Nhà thơ Lương Minh Cừ ở phiên chợ huyện níu chân người cõng núi

Văn hóa 26/09/2020 - 19:28

Nhà thơ Lương Minh Cừ tuổi thất thập đã trở lại với thi ca, sau một thời gian dài dành hết tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục đại học.

Chị Hằng trong ký ức tuổi thơ

Chị Hằng trong ký ức tuổi thơ

Văn hóa 26/09/2020 - 09:01

Hồi còn bé thơ, cứ những đêm trăng tròn vành vạnh là anh em chúng tôi hay ra sân trải chiếu quây quần cùng gia đình.

Cỗ Trung thu của mẹ

Cỗ Trung thu của mẹ

Văn hóa 26/09/2020 - 07:35

Nhà một bầy con, Trung thu không đứa nào có lồng đèn, bánh nếp bánh dẻo. Nhưng không vì nghèo mà con của mẹ không có Trung thu.

Phố Hàng Mã rực rỡ sắc màu

Phố Hàng Mã rực rỡ sắc màu

Văn hóa 26/09/2020 - 06:10

Những ngày này, từ sáng tới tối, phố Hàng Mã (Hà Nội) lúc nào cũng tràn ngập những sắc màu rực rỡ, sẵn sàng đón Tết Trung thu 2020.

Nhà văn Vũ Hạnh gặp ‘người nhà trời’ ở tuổi 95

Nhà văn Vũ Hạnh gặp ‘người nhà trời’ ở tuổi 95

Văn hóa 25/09/2020 - 19:04

Nhà văn Vũ Hạnh ra mắt tiểu thuyết “Người nhà trời” và giao lưu “Ngòi bút tỏa sáng tinh thần văn hóa dân tộc” tại Đường sách TPHCM sáng 26/9.

Quang gánh của mẹ

Quang gánh của mẹ

Văn hóa 25/09/2020 - 07:35

Mẹ gánh mùa vụ, tháng ngày trên vai, gánh nụ cười của con trên con đường mòn có hoa và cỏ lấn lối, thảnh thơi gió hong khô áo mẹ.

'Dế mèn phiêu lưu ký' cùng xuất hiện 12 ấn bản khác nhau

'Dế mèn phiêu lưu ký' cùng xuất hiện 12 ấn bản khác nhau

Văn hóa 25/09/2020 - 05:50

Tác phẩm 'Dế mèn phiêu lưu ký' được Nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành 12 bản in khác nhau, nhân dịp 100 năm sinh nhật của nhà văn Tô Hoài.

'Ròm' ra rạp, kết thúc chuỗi ngày lận đận

'Ròm' ra rạp, kết thúc chuỗi ngày lận đận

Văn hóa 24/09/2020 - 06:35

Bộ phim 'Ròm' chính thức được khởi chiếu vào ngày 25/9, sau một thời gian dài trải qua hàng loạt diễn biến - nhận giải thưởng, chịu án phạt, phải chỉnh sửa và Covid-19.

Bức tranh ‘Hội đình Chèm’ giá 1 triệu USD là thật hay giả?

Bức tranh ‘Hội đình Chèm’ giá 1 triệu USD là thật hay giả?

Văn hóa 23/09/2020 - 21:51

Bức tranh ‘Hội đình Chèm’ của họa sĩ Nguyễn Văn Tỵ vừa được bán đấu giá tại Paris với số tiền gần 1 triệu USD, khiến giới mỹ thuật xôn xao.

Những điều bạn nên biết về tiết Thu phân

Những điều bạn nên biết về tiết Thu phân

Văn hóa 23/09/2020 - 10:11

Tiết Thu phân có nghĩa là tiết thu đã rõ ràng khi những tia sáng mặt trời hướng thẳng về phía nam khiến ngày ngắn hơn và đêm dài hơn ở Bắc bán cầu.

Hai diễn giả 'đánh thức khát vọng' cho giới trẻ đô thị

Hai diễn giả 'đánh thức khát vọng' cho giới trẻ đô thị

Văn hóa 22/09/2020 - 15:43

Chương trình 'Đánh thức khát vọng' dành cho học sinh - sinh viên của 30 trường học tại TP.HCM, chính thức khởi động với hai diễn giả Sơn Lâm và Hà Chương.

'Trói buộc yêu thương' để giảm thiểu xung đột gia đình

'Trói buộc yêu thương' để giảm thiểu xung đột gia đình

Văn hóa 22/09/2020 - 07:10

Bộ phim 'Trói buộc yêu thương' dài 36 tập, được khởi chiếu trên VTV3 từ ngày 21/9, thay thế cho bộ phim 'Tình yêu và tham vọng' vừa kết thúc.

Xem thêm
Báo Nông Nghiệp
Vỡ lẽ

Vỡ lẽ

Lên Thủ đô, hôm đầu Hải và Dung tá túc trong một nhà nghỉ. Hôm sau, họ tìm nhà, và thật may mắn, thuê được một căn hộ tập thể trên tầng 10 của một chung cư, với giá rất hợp lý, chỉ 5 triệu đồng một tháng.

Cuối tuần này, cổ động viên Việt Nam được vào sân trở lại

Cuối tuần này, cổ động viên Việt Nam được vào sân trở lại

Do dịch Covid-19 được kiểm soát tốt, V-League 2020 sẽ mở cửa trở lại đón CĐV bắt đầu từ vòng đấu 12 cuối tuần này.

Đậm đà đĩa bánh bột lọc

Đậm đà đĩa bánh bột lọc

Trong kí ức của mỗi người, đều có một khoảng thời gian gợi cho mình bao nỗi nhớ riêng...

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Cách mua xe cũ giá rẻ: Những điều nên và không nên

Thị trường xe cũ đã qua sử dụng đa dạng, tuy nhiên cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Dưới đây là một số điều nên, không nên để mua được chiếc xe ưng ý.